گروه اقتصادی: یک کارشناس اقتصادی ضمن تاکید بر بحران مدیریت ارز و انرژی در ایران، خاطرنشان کرد: شرکتهای پتروشیمی، دارویی و غذایی با مدیریت زمان عرضه ارز صادراتی و نحوه ثبت صورتهای مالی خود، از اختلاف نرخ بهرهمند شده و در عمل فشار مضاعفی بر مردم وارد کردهاند. برخی از این شرکتها، از جمله شرکتهای زیرمجموعه شستا، با چند ماه تاخیر ارز خود را به بازار عرضه میکنند، در حالی که نرخ ارز در این مدت افزایش یافته و سود هنگفتی به جیب شرکتها رفته است، اما این افزایش سود در صورتهای مالی شرکتهای مادر، به طور شفاف منعکس نمیشود و هیچ تاثیری بر حقوق و دستمزد بازنشستگان و مستمریبگیران ندارد. این رفتار شرکتها نه تنها باعث کاهش شفافیت و تضعیف عدالت اقتصادی شده، بلکه رانتخواری و سوءاستفاده از منابع عمومی را نیز تقویت کرده است.
شرکتها ارز صادراتی را نگه میدارند و دولت انرژی ارزان میدهد
شرکتها سود میبرند و مردم زیر تورم له میشوند
داود محمدی ورجوشانی در گفتوگو با جماران با تاکید بر وضعیت کنونی کشور و تحریمها که به مثابه جنگی تمامعیار عمل میکنند، اظهارداشت: دولت در شرایط فعلی، انرژی و مواد معدنی را به شرکتهای پتروشیمی، معدنی و فولادی به صورت ریالی عرضه میکند. این شرکتها معمولا ارز حاصل از صادرات را با قیمت حدود ۷۰ هزار تومان به بازار ارائه نمیکنند و زمانی که نرخ ارز به ۱۳۰ یا ۱۴۰ هزار تومان میرسد، تنها مقدار محدودی از آن را عرضه میکنند.
ارز صادراتی به کشور بازنمیگردد و رانت انرژی همچنان برقرار است
وی با اشاره به عملکرد برخی واحدهای پتروشیمی زیرمجموعه شستا، گفت: یک شرکت در هشت ماه گذشته ۴۱۹ میلیون دلار صادرات داشته و برای خود مصارف ارزی مشخص کرده است؛ به طوری که ۳۲ میلیون دلار برای واردات ماشینآلات و ۸۳ میلیون دلار برای خرید خدمات هزینه کرده است. لازم است بررسی شود این ۱۱۶ میلیون دلار مصارف ارزی صرف چه اموری شده و پرسشهایی از قبیل اینکه چه خدماتی خریداری شده و آیا نیروی انسانی متخصص مانند مهندس یا کارگر به کشور آورده شده است، مطرح شود. اگر دولت انرژی و مواد اولیه را در اختیار پتروشیمیها قرار میدهد، باید پرداخت ارز حاصل از صادرات آنها نیز به صورت ارزی انجام شود تا نگهداری ارز و عدم بازگشت آن برای شرکتها صرفه اقتصادی نداشته باشد.
شفافیت رعایت نمیشود و سود صادراتی به جای مردم به شرکتها میرود
یک پتروشیمی زیرمجموعه شستا ارز صادراتی را پنج ماه نگه داشت و سودش را دو برابر کرد
افزایش سود باید در صورتهای مالی شرکت مادر مانند شستا ثبت شود، اما این تغییر، در عمل دیده نمیشود
به گفته این کارشناس اقتصادی، رعایت شفافیت توسط دولت نیز اهمیت بالایی دارد، زیرا این شیوه مدیریت، دست دولت را در بازار ارز باز نگه میدارد و نیاز به التماس از شرکتها برای بازگشت ارز را از بین میبرد. برخی شرکتها با نرخ ۷۲ هزار تومان صادرات انجام دادهاند، اما پس از پنج ماه با نرخ ۱۴۰ هزار تومان ارز خود را ارائه میکنند که تاخیر در ارائه ارز در سامانه توافقی باعث افزایش ۱۰۰ درصدی سودآوری میشود. این افزایش سود باید در صورتهای مالی شرکت مادر مانند شستا ثبت شود، اما این تغییر، در عمل دیده نمیشود و تاثیر آن بر حقوق و دستمزد بازنشستگان و مستمریبگیران نیز انجام نمی گیرد.
شرکتهای لبنی و دارویی بدون بهرهوری، فقط از جهش نرخ ارز سود میبرند
شرکتها سود ثبت میکنند و مردم زیر چرخ تورم له میشوند
محمدی همچنین به وضعیت شرکتهای لبنیاتی و دارویی اشاره کرد و افزود: این شرکتها تنها از محل افزایش نرخ ارز سودآوری داشتهاند، بهرهوری واقعی نداشتهاند و از نظر وزنی و تعدادی فروش پایینی داشتهاند، اما چون مرتب افزایش نرخ دادهاند، سود ثبت کردهاند. در حالی که باید شرکتها بهرهوری و افزایش تولید داشته باشند، نمیتوان مرتب میان شرکتها رانت توزیع کرد و انرژی ارزان داد بدون اینکه بهرهوری مطالبه شود. به شرکتی که صادرکننده است، نباید گاز ارزان داد. ما مردم را زیر بار چرخ تورم له میکنیم، اما از سوی دیگر، به برخی شرکتها امتیاز میدهیم و آنها از عرضه ارز خود خودداری میکنند. سودآوری شستا افزایش پیدا نکرده، در حالی که باید چند بار این افزایش سود ثبت میشد. چرا در شستا تغییری ایجاد نمیشود، در حالی که حقوق بازنشستگان به آن مرتبط است؟
اگر قرار است بازار قیمتها را تعیین کند، پس دستمزدها هم نباید دستوری باشد
او بر لزوم رفع انحصارها تاکید کرد و گفت: اگر تفکر دولت آقای پزشکیان، آزادسازی همه قیمتها است و معتقد است بازار باید قیمتها را تعیین کند، پس اجازه دهید دستمزدها هم توسط بازار تعیین شود و نگویید به صورت دستوری باید مثلا ۲۵ درصد افزایش یابد. برخی شرکتهای تولید لوازم خانگی در هفته گذشته دوبار در تولیدات خود افزایش قیمت داشتهاند. اگر دیدگاهتان این است، پس باید انحصار را برداریم و اجازه دهیم خودرو و لوازم خانگی هم از انحصار خارج شود.
نباید به شرکتهای صادرات محور به صورت ریالی مواد اولیه و انرژی داد
گازی که به واحدهای پتروشیمی داده میشود، باید به صورت ارزی محاسبه شود
این کارشناس اقتصادی در ادامه خاطرنشان کرد: نباید به شرکتهای صادرات محور به صورت ریالی مواد اولیه و انرژی داد. دولت میتواند این منابع را به صورت ارزی حساب کند. گازی که به واحدهای پتروشیمی داده میشود، باید به صورت ارزی محاسبه شود. این روش دست دولت را برای مدیریت بازار ارز باز نگه میدارد و در صورت وجود مدیریت و نظارت مناسب، میتوان بازار ارز را به این شیوه کنترل کرد.
مدیران به جهش نرخ ارز عادت کردهاند و بهرهوری را فراموش کردهاند
محمدی ورجوشانی با انتقاد از عملکرد شرکتهای پتروشیمی، دارویی و غذایی ادامه داد: این شرکتها به واسطه افزایش نرخ ارز چندین بار نرخ محصولات خود را افزایش دادهاند. اگر قرار است سیاست بازارمحور اجرا شود، باید درهای واردات و صادرات نیز باز باشد، اما باید پرسید که اگر این سیاست به صورت کامل اجرا شود، آیا مردم توان خرید تولیدات این شرکتها را خواهند داشت؟ واضح است که چنین نخواهد بود و استقبال از خرید این محصولات کاهش پیدا خواهد کرد. مدیران اقتصادی ما به نرخ ارز و افزایش نرخ محصولات عادت کردهاند و به بهرهوری توجهی ندارند. افزایش تیراژ تولید در خودرو و سایر بخشها معنای واقعی ندارد. ما به تورم عادت کردهایم و این باعث شده مردم زیر بار چرخهای تورم له شوند و بیثباتی ایجاد شده دامنگیر اقتصاد کشور شود. این تفکر کاملا اشتباه است. اگر قرار باشد بازار قیمتها را تعیین کند، پس دستمزد کارگران هم باید توسط بازار تعیین شود و جامعه کارگری خود اعلام کند برای سال بعد با چه نرخ کار میکند. در چنین شرایطی، کنترل وضعیت امکانپذیر نیست.
منافعی وجود دارد که اجازه نمیدهد در مسیر شفافیت حرکت کنیم
مدیران و ذینفعان اجازه تغییر مسیر اقتصاد به سمت شفافیت را نمیدهند
وی تاکید کرد: بنابراین منافعی وجود دارد که اجازه نمیدهد در مسیر شفافیت حرکت کنیم. مدیران و ذینفعان اجازه تغییر مسیر اقتصاد به سمت شفافیت را نمیدهند، بنابراین دولت باید وارد عمل شود و شفافیت ایجاد کند. ایران کشوری تحت تحریم است و در بازار ارز، صادرات و واردات با محدودیتهای جدی مواجه است. در چنین شرایطی، بازار نمیتواند به طور کامل تعیینکننده قیمتها باشد و نظارتها باید افزایش یابد.
فرار ارزی و سودجویی شرکتها فشار تورم را بر مردم افزایش میدهد
قیمتگذاری به بازار واگذار شده، اما نظارت وجود ندارد
وی با بیان اینکه ما پیش از این در شرکتهای لبنی و دارویی سالی یک بار افزایش قیمت داشتیم و در شرکتهای پتروشیمی اجازه نمیدادیم که به راحتی با نرخ ارز بازی کنند، تصریح کرد: تعهد ارزی باید به سرعت اعمال میشد و مانع فرار ارزی میشدیم. کماظهاری و بیشاظهاری نیز نداشتیم. بنابراین باید بهای تمام شده تولیدات شرکتها با نظارت و دقت بیشتری انجام شود. اکنون برای نمونه، شرکتهای روغنی مواد خام را از خارج وارد میکنند و پس از اضافه کردن اسانس و بستهبندی، آن را وارد بازار میکنند؛ دلیلی ندارد که چند بار نرخها افزایش یابد. انتظار میرود در شرایطی که مسئولان خود اذعان دارند کشور در شرایط جنگی و تحریمی است، با جلوگیری از ایجاد انحصارها و اعمال نظارت جدی بر بازارها، مانع سودجویی عدهای و فشار مضاعف بر مردم شوند. اینکه گفته شود قیمتگذاری باید به بازار واگذار شود، کافی نیست؛ بلکه باید مشخص شود چگونه میتوان از احتکار و سودجویی ناشی از تلاش برای دامن زدن به جهشهای نرخ ارز جلوگیری کرد.
