بعد از اوکراین آیا کشورهای ناتو هدف بعدی روسیه خواهند بود؟
اروپایی‌ها خود را در رویارویی با روسیه یافته‌اند، اما این رویارویی به تدریج از غیرمستقیم به رویارویی مستقیم با تمام خطراتی که به دنبال دارد، نزدیک می‌شود.
به گزارش جماران، الجزیره در گزارشی نوشت: «اگر جلوی روسیه گرفته نشود، ماشین جنگی‌اش دیر یا زود علیه ما به کار خواهد افتاد.» این خلاصه‌ای از موضع کشورش و به تبع آن موضع اروپا در مورد جنگ روسیه و اوکراین است که از فوریه ۲۰۲۲ در جریان است.
روز یکشنبه، همزمان با ورود قطار حامل مرتس صدراعظم آلمان به پایتخت، کیف، فضای آنجا کاملاً منعکس‌کننده پیچیدگی‌های جنگ بود، و برجسته‌ترین صدا ترکیبی از صدای آژیر و صدای حملات روسیه بود که همچنان بر شهر می‌بارید، حتی با وجود استقبال از رهبر یکی از بزرگترین کشورهای حامی اوکراین .
پیام حملات یکشنبه به کی‌یف نیازی به تفسیر نداشت، همانطور که کاتارینا رایش، وزیر اقتصاد آلمان که عضو هیئت مرتس بود، امروز تایید کرد و گفت که این حملات تلاش‌های مسکو برای ارعاب دولت آلمان بوده است و توضیح داد که برخی از حملات روسیه به اهدافی بسیار نزدیک به مرکز کی‌یف اصابت کرده است.
مرتس، به نوبه خود، تأکید کرد که کشورش با ترس و لرز از حمایت خود از اوکراین دست نخواهد کشید، اوکراینی که او برای اولین بار در ماه مه سال گذشته، تنها چهار روز پس از سوگند یاد کردن به عنوان صدراعظم آلمان، به آن سفر کرده بود. او توسط امانوئل مکرون، رئیس جمهور فرانسه، کی‌یر استارمر، نخست وزیر وقت بریتانیا، و دونالد توسک، نخست وزیر لهستان، همراهی می‌شد.
پیش از مرتس، اولاف شولتز، صدراعظم سابق آلمان، در طول دوره سه سال و نیمه خود دو بار به اوکراین سفر کرد.
در جریان بازدید چه اتفاقی افتاد؟
سفر دیروز فقط برای نشان دادن حمایت معنوی نبود، زیرا مرتس از یک بسته کمک نظامی اضافی به ارزش یک میلیارد یورو (۱.۱ میلیارد دلار) برای اوکراین خبر داد، کشوری که هفته‌هاست از تشدید حملات روسیه به اهداف نظامی و همچنین زیرساخت‌های بخش‌های ارتباطات، برق و حمل و نقل رنج می‌برد.
مرتس در کنفرانس مطبوعاتی مشترک با ولودیمیر زلنسکی، رئیس جمهور اوکراین، گفت که مسکو در تلاش است تا روحیه مردم اوکراین را تضعیف کند و از اختصاص ۳۵۰ میلیون یورو برای اصلاحات در بخش انرژی خبر داد و تأکید کرد که آلمان همچنان قوی‌ترین حامی اوکراین است.
در همین حال، مقامات آلمانی اعلام کردند که مدیران شرکت‌هایی که مرتس را در این سفر همراهی می‌کردند، ۱۴ توافق‌نامه با دولت کیف و شرکت‌های اوکراینی به ارزش نزدیک به ۶.۶ میلیارد یورو امضا کردند.
زلنسکی گفت که کشورش و آلمان به انعقاد یک توافق جامع دفاعی نزدیک شده‌اند، که به گفته او قبلاً شامل تولید پهپادها ، موشک‌ها و نرم‌افزارهای مرتبط خواهد بود.
اما دلیل این همه علاقه چیست؟
به عبارت دیگر، برای توصیف سوالی که بیش از چهار سال است آلمان و اروپا را به خود مشغول کرده است: آیا دفاع از اوکراین صرفاً دفاع از یک کشور همسایه است، یا یک خط دفاعی پیشرفته برای خود اروپا است؟
همانطور که در پاراگراف اول این مقاله اشاره کردیم، پاسخ به روشنی از صدراعظم آلمان آمد: «اوکراین در هفته‌های آینده به حمایت کامل ما نیاز دارد و اگر جلوی روسیه گرفته نشود، ماشین جنگی آن دیر یا زود علیه ما به کار خواهد افتاد.»
دو روز قبل، مرتس پاسخ مشابهی داد و از طریق پلتفرم X نوشت که «امنیت آلمان نیز به نتیجه این جنگ بستگی دارد.»
اما او در جریان سفر دیروز جزئیات بیشتری را مطرح کرد و گفت: «ما این کار را فقط برای محافظت از تمامیت ارضی اوکراین انجام نمی‌دهیم، بلکه به این دلیل که مستقیماً در خدمت منافع ماست؛ زیرا به امنیت اروپا مربوط می‌شود... روسیه حملات سایبری و کمپین‌های انتشار اطلاعات نادرست را علیه نظام دموکراتیک در این قاره آغاز می‌کند.»
چنین پاسخی بارها توسط دیگر رهبران اروپایی داده شده است که تأکید کرده‌اند حمایت از اوکراین نه تنها یک تعهد اخلاقی، بلکه یک سرمایه‌گذاری مستقیم در امنیت ملی اروپا است.
امروز، آخرین بیانیه در این زمینه از سوی کایا کالاس ، مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا، منتشر شد که گفت: «روسیه از طریق حملات ترکیبی و تلاش برای خرابکاری، جان مردم سراسر اروپا را تهدید می‌کند» و این را «کاملاً غیرقابل قبول» توصیف کرد.
واشنگتن و اروپا
اما در اینجا لازم است به تغییر عمده‌ای که از زمان بازگشت دونالد ترامپ به قدرت در واشنگتن در آغاز سال گذشته در موضع غرب پدیدار شده است، اشاره کنیم. ایالات متحده و اروپا هنوز در همان اردوگاهی هستند که از اوکراین حمایت می‌کنند، اما واقعیت این است که آنها دیگر بار را به همان شیوه سابق به دوش نمی‌کشند.
در سال‌های اولیه جنگ، واشنگتن بزرگترین اهداکننده نظامی به اوکراین بود و سیستم‌هایی را در اختیار این کشور قرار می‌داد که اروپایی‌ها نمی‌توانستند به سرعت جایگزین کنند، مانند پاتریوت و HIMARS، مهمات و موشک‌های پیشرفته و قابلیت‌های اطلاعاتی.
اما دولت ترامپ اروپایی‌ها را تحت فشار قرار داد تا سهم بسیار بیشتری از هزینه‌ها را متحمل شوند، و می‌توانیم بگوییم که معادله از پرداخت و مسلح کردن واشنگتن، به فرمولی نزدیک‌تر به پرداخت هزینه توسط اروپا و تأمین برخی از سلاح‌ها و فناوری توسط ایالات متحده تغییر کرده است.
فشار آمریکا بر اوکراین دیگر محدود به کاهش کمک‌های نظامی نیست، بلکه شامل تلاش برای دستیابی به یک توافق صلح‌آمیز است که شامل امتیازاتی باشد که کی‌یف و متحدان اروپایی‌اش مدت‌هاست آن را رد کرده‌اند.
شبح جنگ
اروپایی‌ها خود را در رویارویی با روسیه یافته‌اند، اما این رویارویی به تدریج از غیرمستقیم به رویارویی مستقیم با تمام خطراتی که به دنبال دارد، نزدیک می‌شود.
رسانه‌های آلمانی آشکارا درباره آمادگی برای سناریوی جنگی صحبت می‌کنند و در این زمینه به رزمایشی اشاره می‌کنند که چند روز پیش در هامبورگ با نام عملیات «طوفان سرخ چارلی» برگزار شد و بر چگونگی واکنش به حمله احتمالی روسیه به خاک ناتو متمرکز بود .
چند روز پیش از این رزمایش، برلین مسکو را به دست داشتن در حمله‌ای با پهپادهای حامل مواد منفجره به فرودگاه لایپزیگ متهم کرد و این امر تنش‌ها بین دو طرف را بیش از پیش افزایش داد.
به گزارش خبرگزاری آلمانی دویچه وله، ناتو پیش‌بینی می‌کند که کشورهای حوزه بالتیک بیشترین آسیب‌پذیری را در برابر حمله روسیه خواهند داشت. در شرایط اضطراری، این اتحاد تعداد زیادی از نیروهای ۳۲ کشور عضو خود را بسیج خواهد کرد و برای این منظور، سربازانی از جنوب و غرب اروپا باید از آلمان عبور کنند.
در همین راستا، همین وب‌سایت به بیانیه دو هفته پیش بوریس پیستوریوس، وزیر دفاع، اشاره می‌کند که در آن گفته بود حمله نافرجام به فرودگاه لایپزیگ به این معنی است که تهدید روسیه واقعی‌تر، واضح‌تر و خطرناک‌تر شده است، چرا که ظاهراً مسکو می‌خواست واکنش برلین را آزمایش کند.
خبرگزاری آلمانی DPA برآوردهای اخیر اطلاعات آلمان را فاش کرد که نشان می‌دهد این کشور باید توانایی خود را برای مقابله با خطرات، «به‌ویژه در مواجهه با تهدید روسیه» تقویت کند.
مارتین یگر، رئیس سرویس اطلاعات خارجی آلمان (BND)، در جلسه استماع علنی کمیته اطلاعات پارلمان آلمان گفت: «روسیه در حال به راه انداختن یک جنگ سایه علیه ماست».
یگر گفت که آلمان «به مانعی بزرگ برای گسترش نفوذ و تسلط روسیه در اروپا تبدیل شده است» و آن را «هدفی برای اقدامات روسیه» قرار داده است، و خاطرنشان کرد که سازمان‌های اطلاعاتی نقش کلیدی در این «جنگ سایه» ایفا می‌کنند.
یاگر ضمن اذعان به اینکه آژانس او در حال حاضر هیچ نشانه‌ای از برنامه‌های روسیه برای حمله نظامی گسترده به یک کشور عضو ناتو نمی‌بیند، نسبت به آنچه که او «فعالیت‌های نظامی محدود روسیه که ممکن است انجام شود، به ویژه در کشورهای بالتیک» نامید، هشدار داد.
ناتو و اروپا
اگرچه به نظر می‌رسد آلمان در این زمینه پیشتاز است، اما در این زمینه تنها نیست. مارک روته، دبیرکل ناتو ، چند روز پیش گفت که «حملات چندجانبه روسیه به کشورهای ناتو، حمایت این کشور از اوکراین را تضعیف نخواهد کرد».
ناتو همچنین در حال آماده شدن برای انجام یک رزمایش نظامی گسترده در این ماه است که با هدف بهبود همکاری با ارتش آمریکا در سراسر اروپا، حدود ۲۰۰۰ نیرو را در بر می‌گیرد.
به گفته ژنرال بیورن شولتز، این مانورها شامل شبیه‌سازی‌هایی از جمله هوش مصنوعی خواهد بود تا توانایی نیروهای مسلح غربی برای همکاری سریع‌تر و مؤثرتر در مرزهای ملی در صورت حمله را آزمایش کند.
این رزمایش به عنوان بخشی از «ابتکار بازدارندگی جبهه شرقی» که حدود دو سال پیش برای بهبود هماهنگی و افزایش قابلیت‌های رزمی در امتداد جبهه شرقی ناتو آغاز شد، برگزار می‌شود.
به موازات این، اتحادیه اروپا به حمایت اقتصادی خود از اوکراین ادامه می‌دهد و چند روز پیش اعلام کرد که با توجه به جنگ جاری، 3.3 میلیارد دلار برای حمایت از بودجه اختصاص خواهد داد.
سال گذشته، رهبران اتحادیه اروپا توافق کردند که در طول سال‌های ۲۰۲۶ و ۲۰۲۷، در مجموع ۹۰ میلیارد یورو از نیازهای مالی و نظامی اوکراین حمایت کنند. با این حال، رئیس جمهور اوکراین اخیراً اشاره کرد که کشورش با وجود کمک‌های بین‌المللی، امسال با کسری بودجه جدید ۲۷ میلیارد دلاری مواجه است که این موضوع جنجال‌هایی را در بروکسل برانگیخت.
ماه گذشته، کمیسیون اروپا مبلغ ۶.۱ میلیارد یورو (۷.۱۲ میلیارد دلار) کمک مالی اضافی به اوکراین برای خرید سیستم‌های دفاعی جدید، از جمله سیستم‌های دفاع هوایی، موشک، مهمات و تجهیزات راداری، تصویب کرد.
اتحادیه اروپا اعلام کرد که این بسته کمکی علاوه بر ۱۶ میلیارد یورو طرح‌های تدارکاتی مصوب قبلی است که ۸.۳۵ میلیارد یورو از آن قبلاً پرداخت شده است.
موضع اروپا ناشی از این برداشت است که نتیجه جنگ در اوکراین، شکل محیط امنیتی اروپا را برای دهه‌های آینده تعیین خواهد کرد و شورای اروپا پیش از این، این جنگ را به عنوان یک چالش امنیتی وجودی برای اتحادیه توصیف کرده است.
هشدارهای اروپایی
حمایت اروپا از اوکراین از زمان آغاز جنگ به بیش از ۲۲۰ میلیارد یورو رسیده است که شامل حدود ۷۸ میلیارد یورو کمک نظامی می‌شود.
با توجه به وضعیت اقتصادی اروپا، این امر منجر به نارضایتی در چندین کشور شده است و درخواست‌هایی مبنی بر اینکه این بودجه عظیم به سمت تأمین نیازهای شهروندان هدایت شود، به ویژه با توجه به افزایش هزینه‌های مسکن، غذا، مراقبت‌های بهداشتی و سایر مایحتاج، مطرح شده است.
در مقابل، دولت‌ها معتقدند که حمایت از اوکراین بخشی از سیستم امنیتی اروپا است و هزینه جنگ را نمی‌توان از هزینه حفاظت از این قاره در برابر گسترش تهدید روسیه جدا کرد.
اما جالب اینجاست که موضوع فقط پول نیست، چرا که شهرهای آلمان، از جمله برلین و اشتوتگارت، چند روز پیش شاهد تظاهراتی بودند که تقویت توانایی‌های نظامی و احتمال مرتبط با آن، تحمیل خدمت سربازی اجباری را رد می‌کردند.
نگرانی‌های دیگری نیز در رابطه با ترس از کاهش ذخایر نظامی اروپا وجود دارد. تولید موشک‌های پیشرفته و سیستم‌های دفاع هوایی را نمی‌توان یک شبه دو برابر کرد، به خصوص با وجود جنگهای دیگری که ذخایر آمریکایی و اروپایی را نیز به اتمام می‌رسانند.
همچنین نگرانی‌های واقعی در مورد خطر تشدید تنش با روسیه وجود دارد. هر تغییر در نوع تسلیحات - از توپخانه به تانک، سپس هواپیما و موشک‌های دوربرد - این سوال را مطرح می‌کند که مسکو ممکن است در چه نقطه‌ای حمایت غرب را به دخالت مستقیم تبدیل شده بداند.
بنابراین، در میان گزارش‌های خبری فراوان در مورد حمایت اروپا از اوکراین، اخباری مربوط به خودداری از ارائه برخی سلاح‌ها به آن را خواهید یافت، از جمله آنچه زلنسکی دیروز پس از مذاکراتش با مرتس درباره آن صحبت کرد، جایی که گفت کشورش هنوز امیدوار است که آلمان پس از سال‌ها درخواست بدون پاسخ، موشک‌های کروز تاروس را به آن تحویل دهد.
به گزارش خبرگزاری آلمان، این موشک ها می توانند با دقت بالا اهداف را در فاصله تا ۵۰۰ کیلومتر هدف قرار دهند و به ویژه به دلیل توانایی نفوذ در اهداف مستحکم، ارزشمند هستند.
اوکراین در اواسط سال ۲۰۲۳ درخواست رسمی برای دریافت این موشک‌ها ارائه کرد، اما اولاف شولتز، صدراعظم سابق آلمان، با اشاره به نگرانی‌ها مبنی بر اینکه تأمین سلاح‌های دوربرد باعث تشدید جنگ می‌شود، این درخواست را رد کرد.
برگه برنده های مسکو
برای تکمیل این تصویر، به طرف دیگر می‌رویم تا کارت‌های روسیه را مرور کنیم، کشوری که ولادیمیر پوتین، رئیس جمهور آن، یک هفته پیش با صدور فرمانی ریاست جمهوری، تعداد سربازان ارتش روسیه را 15500 نفر افزایش داد و تعداد کل سربازان فعال در خدمت را به 1.55 میلیون نفر رساند.
به گزارش رویترز، این افزایش که در پی افزایش مشابهی که ماه گذشته اتخاذ شد، صورت می‌گیرد، تعداد سربازان ارتش را به ۲,۴۴۱,۶۳۰ نفر افزایش می‌دهد که از این تعداد، ۱,۵۵۰,۰۰۰ نفر در حال خدمت هستند.
فراتر از سرشماری، روسیه در واقع مجموعه‌ای از دارایی‌ها را در اختیار دارد که شرط‌بندی روی فروپاشی آن را غیرواقعی می‌کند.
این کشور از نظر نیروی انسانی، نظامی و صنعتی، پایگاه بزرگ‌تری نسبت به اوکراین دارد و توانسته بخش بزرگی از اقتصاد خود را به سمت تولید نظامی هدایت کند.
این کشور صنعت بزرگی برای موشک‌ها، پهپادها و بمب‌های هدایت‌شونده، به همراه توانایی انجام حملات دوربرد به طور منظم، توسعه داده است.
در پایان سال ۲۰۲۵، پوتین تصمیم گرفت که عرضه انواع اصلی سلاح، تجهیزات و مهمات به نیروها را در مقایسه با سال قبل حدود یک سوم افزایش دهد و اولویت را به توسعه پهپادها، جنگ الکترونیک و موشک‌ها بدهد.
روسیه دارای بازدارندگی هسته‌ای است که حتی بدون استفاده از آن، خطرناک‌ترین کارت سیاسی محسوب می‌شود. در آغاز این ماه، پوتین هشدار داد که اگر قلمرو روسیه، از جمله کالینینگراد، در معرض تهدیدی قرار گیرد که موجودیت آن را تهدید می‌کند، مسکو ممکن است از تمام ابزارهای موجود استفاده کند.
صادرات انرژی و دور زدن تحریم‌ها از طریق به اصطلاح « ناوگان سایه » همچنان منابعی را برای اقتصاد روسیه فراهم می‌کند، که تمرکز اتحادیه اروپا بر کاهش درآمدهای نفتی و تحت تعقیب قرار دادن کشتی‌ها، شرکت‌ها و موسسات مالی که به مسکو در دور زدن تحریم‌ها کمک می‌کنند را توضیح می‌دهد.
روسیه از حمایت خارجی بهره‌مند است. اتحادیه اروپا کره شمالی را به تأمین نیرو و تجهیزات متهم می‌کند و همچنین از حمایت نظامی ایران و بلاروس صحبت می‌کند که به مسکو کمک می‌کند تا جنگ را طولانی‌تر کند و فشار بر برخی از ذخایر خود را کاهش دهد.
در نهایت، مسکو روی زمان شرط‌بندی می‌کند، به این امید که جوامع غربی تمایل خود را برای پرداخت هزینه‌های جنگ از دست بدهند و اختلافات در اردوگاه غرب، چه در سطح مقامات و چه از نظر تغییر اولویت‌ها در برخی کشورها، افزایش یابد.
اما آیا خطر واقعی رویارویی بین روسیه و ناتو وجود دارد؟
نزدیک‌ترین پاسخ به داده‌های فعلی، خیر است، زیرا این خطری است که هر دو طرف می‌خواهند از آن اجتناب کنند، در حالی که همزمان برای آن آماده می‌شوند.
در اینجا باید توجه داشت که اوکراین عضو ناتو نیست و بنابراین ماده ۵ در مورد آن اعمال نمی‌شود و هیچ الزام خودکاری برای این اتحاد جهت اعزام نیرو برای دفاع از آن وجود ندارد. خود ناتو رسماً تأیید می‌کند که طرف جنگ با روسیه نیست.
مجله آمریکایی نشنال اینترست انتظار دارد روسیه طرح تشدید تنش را با تمرکز بر گسترش جنگ ترکیبی خود دنبال کند تا حمایت اروپا از اوکراین را تضعیف کرده و هزینه ادامه جنگ را برای غرب افزایش دهد.
در گزارشی که توسط محققان آندریاس اوملند و لسیا بیدوچکو تهیه شده است، آنها خاطرنشان کردند که موفقیت اوکراین در تشدید حملات موشکی و پهپادی خود در سه ماه گذشته، روسیه را بر آن داشته است تا حملاتی را با هدف تلافی جویی و نشان دادن عزم و توانایی نظامی خود آغاز کند.
محققان خاطرنشان می‌کنند که ایده گسترش دامنه درگیری‌ها از اوکراین به خارج از اوکراین اخیراً به موضوع داغی تبدیل شده است، اما آنها معتقدند که این امر بعید است و گزینه جایگزین ممکن است بیشتر چیزی باشد که به عنوان جنگ ترکیبی از طریق حملات سایبری و اختلال در GPS و همچنین نقض حریم هوایی و تهاجم پهپادها شناخته می‌شود.
اما این موضوع مسیرهای احتمالی تشدید تنش را از بین نمی‌برد، که خطرناک‌ترین آنها، برای مثال، سقوط یک موشک یا پهپاد روسی در یکی از کشورهای ناتو و ایجاد تلفات، یا وقوع یک رویارویی هوایی یا دریایی است که سپس به دلیل محاسبات اشتباه هر دو طرف گسترش می‌یابد.
حتی در این مورد، ماده ۵ به طور خودکار اعلام جنگ تمام عیار را تصریح نمی‌کند؛ این ماده می‌گوید که هر کشوری هر اقدامی را که ضروری بداند، انجام خواهد داد و این ممکن است شامل استفاده از نیروی نظامی باشد.
تناقض سیاست فعلی اروپا در همین جا نهفته است؛ آلمان و متحدانش معتقدند که افزایش قدرت نظامی و حمایت از اوکراین بهترین راه برای جلوگیری از جنگ مستقیم با روسیه است، در حالی که مسکو گسترش ساختار نظامی اروپا و حمایت از کیف را به عنوان افزایش تهدید علیه خود می‌بیند.
بین این دو منطق، اروپا روی یک خط بسیار ظریف حرکت می‌کند: از یک سو، مسلح کردن اوکراین به اندازه کافی برای جلوگیری از پیروزی روسیه و ایجاد یک نیروی نظامی که قادر به جلوگیری از هرگونه تجاوز به قلمرو ناتو باشد، و در عین حال حفظ حد فاصل تا حد امکان بین حمایت از کیف و ورود واقعی نیروهای ناتو به جنگ.
اینکه تشدید فعلی تنش‌ها چه پیامدی می‌تواند داشته باشد، تا حد زیادی به توانایی مسکو، کیف و پایتخت‌های غربی در حفظ این درگیری در سطحی پایین‌تر از رویارویی مستقیم بین روسیه و ناتو بستگی دارد، و در عین حال، از تلاش‌ها برای دستیابی به توافقی که نگرانی‌های روسیه و نیاز اوکراین به سطح قابل قبولی از امنیت را در نظر بگیرد، حمایت می‌کند.
مشاهده خبر در جماران