داده‌های سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد ( فائو ) نشان داد که قیمت جهانی گندم در ماه اوت نسبت به ماه قبل ۲.۶ درصد افزایش یافته و تقریباً ۱۵ درصد بالاتر از سطح سال گذشته است. شاخص قیمت غلات فائو در همان ماه ۲.۲ درصد افزایش یافت و به بالاترین سطح خود از ماه مه ۲۰۲۴ رسید.
به گزارش جماران، الجزیره در گزارشی به بحران گندم در جهان پرداخت و نوشت: در بازار غلات، لازم نیست گندم در فروشگاه‌ها تمام شود تا قیمت آن افزایش یابد؛ ممکن است کافی باشد که حمل و نقل آن دشوار شود، یا اعتماد به محصولات آینده کاهش یابد، تا خریداران قبل از وقوع کمبود واقعی، شروع به پرداخت هزینه بیشتری کنند.
این چیزی است که بازار جهانی گندم در سال ۲۰۲۶ با آن مواجه خواهد شد، با همزمانی گرما و خشکسالی در مناطق تولید، اختلالات حمل و نقل در سراسر دریای سیاه و افزایش هزینه‌های انرژی و کود، در بحبوحه نگرانی‌ها مبنی بر اینکه محدودیت‌های تجاری، تهیه غلات را دشوارتر خواهد کرد.
قیمت گندم به بالاترین سطح خود در سه سال و نیم گذشته رسیده است، زیرا امیدها برای بازگشت به صادرات عادی دریای سیاه کمرنگ شده است. کشورهای واردکننده با ادامه جنگ بین روسیه و اوکراین و افزایش خطرات برای کشتی‌ها و بنادر، در تأمین امنیت محموله‌ها با مشکل مواجه شده‌اند.
به گزارش رویترز، تا ۲۳ سپتامبر، قیمت‌های آتی گندم در بورس شیکاگو در مقایسه با پایین‌ترین سطح خود در ماه ژوئن، حدود ۴۰ درصد افزایش یافته بود. این افزایش، نشان‌دهنده فشار بیشتر بر هزینه‌های واردات مواد غذایی، به ویژه در کشورهایی است که به شدت به غذا وابسته هستند.
داده‌های سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد ( فائو ) نشان داد که قیمت جهانی گندم در ماه اوت نسبت به ماه قبل ۲.۶ درصد افزایش یافته و تقریباً ۱۵ درصد بالاتر از سطح سال گذشته است. شاخص قیمت غلات فائو در همان ماه ۲.۲ درصد افزایش یافت و به بالاترین سطح خود از ماه مه ۲۰۲۴ رسید.
این افزایش به دلیل یک عامل واحد نیست؛ بلکه به دلیل افزایش نگرانی‌ها در مورد محصولات کشاورزی، تقاضا و تجارت، به ویژه صادرات از طریق دریای سیاه است.
با این حال، افزایش قیمت‌ها لزوماً به این معنی نیست که جهان به سمت کمبود گسترده گندم پیش می‌رود. وزارت کشاورزی ایالات متحده دو برداشت بزرگ در کانادا و استرالیا را پیش‌بینی می‌کند و پیشنهاد می‌دهد که اتحادیه اروپا بخشی از کاهش صادرات از منطقه دریای سیاه را جبران خواهد کرد.
مشکل در حساسیت بازار به هرگونه اختلال جدید نهفته است: غلات ممکن است از منبع دیگری در دسترس باشند، اما رسیدن آنها به موقع و با هزینه معمول به واردکننده دیگر تضمین شده نیست.
شوک‌های اقلیمی و زراعی
آب و هوا به یکی از دقیق‌ترین عوامل در بازارهای گندم تبدیل شده است، زیرا تغییرات در زمان بارندگی یا افزایش گرما در مراحل رشد محصول می‌تواند پیش‌بینی‌های تولید را تغییر دهد و خریداران را وادار کند تا مقادیری را که می‌توانند در فصل بعد خریداری کنند، دوباره محاسبه کنند.
طبق گزارش فائو، در اروپا، گرما و هوای خشک در کاهش پیش‌بینی‌های تولید گندم در بخش‌هایی از این قاره نقش داشته است.
در ایالات متحده، خشکسالی بر محصولات کشاورزی و عرضه داخلی فشار وارد کرده است. وزارت کشاورزی ایالات متحده پیش‌بینی می‌کند که صادرات گندم در فصل 2026/2027 به پایین‌ترین سطح خود در سه سال گذشته کاهش یابد، اگرچه ایالات متحده همچنان در میان صادرکنندگان برتر باقی خواهد ماند.
این نگرانی محدود به یک فصل خاص نیست؛ تکرار موج گرما و خشکسالی، یا وقوع آنها در بیش از یک منطقه تولید در یک زمان نزدیک، ممکن است توانایی بازارها را برای جبران هرگونه کاهش محصول کاهش دهد.
تابستان ۲۰۲۶ نمونه‌ای از گرمای شدید بود؛ طبق گزارش سرویس تغییرات اقلیمی کوپرنیک، میانگین دمای جهانی بین ژوئن و آگوست با تابستان ۲۰۲۴ برابری می‌کرد.
آگوست ۲۰۲۶ با میانگین دمای جهانی ۱۶.۹۶ درجه سانتیگراد، گرم‌ترین آگوست ثبت شده در تاریخ بود که ۱.۶۵ درجه بالاتر از میانگین دمای این ماه در دوران پیش از صنعتی شدن است.
در اروپای غربی، تابستان ۲۰۲۶ پس از آنکه مناطق وسیعی از آن دمای فوق‌العاده بالایی را تجربه کردند، بالاترین میانگین دما را در سوابق کوپرنیک برای این منطقه ثبت کرد.
دریای سیاه: گره کور صادرات جهانی
در حالی که آب و هوا بر میزان برداشت محصولات کشاورزی تأثیر می‌گذارد، جنگ نیز بر توانایی کشورها در صادرات گندم تأثیر می‌گذارد. با توجه به نقش مهم روسیه و اوکراین در تأمین جهانی گندم، منطقه دریای سیاه همچنان یک مسیر کلیدی تجارت گندم است.
در ماه سپتامبر، کمیته مشترک خطرات جنگ در لندن، محدوده آب‌های تعیین‌شده به عنوان مناطق خطرناک در دریای سیاه را اصلاح کرد. این اقدام نشان‌دهنده افزایش خطرات برای کشتیرانی در منطقه است.
خطرات جنگ در هزینه بیمه دریایی منعکس می‌شود و حتی زمانی که صادرکنندگان به میزان کافی گندم در اختیار دارند، بر بار محموله‌ها می‌افزاید.
هزینه‌ها فقط به بیمه ختم نمی‌شود؛ اختلالات بندری یا دشواری در استفاده از مسیرهای معمول ممکن است تاجران را به بنادر دورتر یا وسایل حمل و نقل گران‌تر سوق دهد.
رویترز گزارش داد که شرکت‌های روسی پس از اختلال در حمل و نقل دریایی از طریق دریای سیاه، آماده‌سازی پایانه‌هایی را که برای کود، زغال سنگ و سایر کالاها در بنادر دریای بالتیک و منطقه قطب شمال برای صادرات غلات در نظر گرفته شده بود، آغاز کرده‌اند.
رویترز به نقل از کپلر گزارش می‌دهد که صادرات گندم روسیه می‌تواند در ماه سپتامبر امسال به حدود ۱ میلیون تن کاهش یابد، در حالی که این رقم در سال گذشته ۵ میلیون تن بود، و صادرات اوکراین نیز می‌تواند به حدود ۱ میلیون تن برسد، که نصف سطح ماه مشابه سال گذشته است. این ارقام تخمینی از محموله‌ها هستند، نه ارقام نهایی.
بنابراین، قیمت گندم نه تنها هزینه کشت آن، بلکه هزینه حمل و نقل آن از مزرعه به بندر، بارگیری آن در کشتی و تحویل آن به کشور واردکننده را نیز منعکس می‌کند. هرگونه اختلال در این سفر می‌تواند هزینه را افزایش دهد.
هزینه بحران بزرگتر
هزینه گندم با قیمت انرژی و کود مرتبط است که به دلیل جنگ اسرائیل و آمریکا علیه ایران به طور قابل توجهی افزایش یافته است. گاز طبیعی در تولید کودهای نیتروژنی استفاده می‌شود ، در حالی که سوخت برای به کار انداختن تجهیزات کشاورزی و حمل و نقل محصول از طریق مراحل زنجیره تأمین استفاده می‌شود.
طبق گزارش بانک جهانی ، شاخص قیمت کود در سه ماهه اول سال ۲۰۲۶ در مقایسه با سه ماهه قبل بیش از ۱۲ درصد افزایش یافت و در ماه آوریل به بالاترین سطح خود از اکتبر ۲۰۲۲ رسید. این بانک انتظار دارد که این شاخص در طول سال ۲۰۲۶ بیش از ۳۰ درصد افزایش یابد و قیمت اوره حدود ۶۰ درصد افزایش یابد.
این افزایش قیمت گندم دو تأثیر دارد: هزینه کشت در هر هکتار را افزایش می‌دهد و ممکن است برخی از کشاورزان را در صورت افزایش هزینه‌ها به کاهش مصرف کود وادار کند که این امر می‌تواند بر بهره‌وری فصل بعد فشار وارد کند.
در ایالات متحده، میانگین قیمت خرده فروشی گازوئیل در هفته منتهی به ۱۴ سپتامبر، ۶.۲۹ دلار در هر گالن بود که نسبت به سال گذشته نزدیک به ۶۸ درصد افزایش داشته است. این میانگین قیمت کلی گازوئیل است، نه قیمت ویژه ای که کشاورزان پرداخت می کنند.
اگرچه سوخت به تنهایی بخش عمده‌ای از قیمت نان را تشکیل نمی‌دهد، اما افزایش آن در بخش‌های کشاورزی، حمل و نقل، ذخیره‌سازی، آسیاب کردن و توزیع انباشته می‌شود.
حمایت تجاری
در شرایط عادی، گندم از کشورهایی که مازاد دارند به کشورهایی که نیاز به واردات دارند، جریان می‌یابد. با این حال، بحران‌ها ممکن است دولت‌ها را مجبور کنند تا تأمین نیازهای بازارهای داخلی خود را در اولویت قرار دهند.
اعمال محدودیت‌های صادراتی یا ترس از اعمال آنها، ممکن است تقاضای واردکنندگان برای ذخایر احتیاطی را افزایش دهد. این امر منجر به افزایش تقاضای فوری می‌شود، حتی قبل از اینکه میزان کمبود احتمالی ناشی از آن محدودیت‌ها مشخص شود.
به این ترتیب، خودِ اضطراب می‌تواند به افزایش قیمت‌ها دامن بزند: واردکننده با پیش‌بینی آینده، گندم بیشتری می‌خرد و صادرکننده بخش بیشتری از تولید خود را نگه می‌دارد، در نتیجه رقابت برای محموله‌های موجود تشدید می‌شود.
منطقه عربی حساس‌تر است
در منطقه عرب، گندم چیزی بیش از یک کالای کشاورزی است؛ این موضوع به امنیت غذایی و سیاست‌های یارانه نان مربوط می‌شود. کشورهای عربی برای پر کردن شکاف بین تولید و مصرف، به واردات متکی هستند، در زمانی که کمبود آب و افزایش دما مانع افزایش برداشت داخلی می‌شود.
داده‌های فائو نشان می‌دهد که ۷۷.۵ میلیون نفر در کشورهای عربی در سال ۲۰۲۴ از گرسنگی رنج برده‌اند که ۱۵.۸ درصد از جمعیت را تشکیل می‌دهد. بنابراین، افزایش قیمت غلات می‌تواند فشار بیشتری بر خانوارها و بودجه عمومی در کشورهای وابسته به واردات وارد کند.
مصر نمونه‌ای از این شکاف است؛ فائو پیش‌بینی می‌کند که تولید گندم در سال ۲۰۲۶ حدود ۱۰ میلیون تن باشد که تقریباً ۷ درصد بیشتر از میانگین است و دلیل آن گسترش سطح زیر کشت است. با این حال، پیش‌بینی می‌شود که نیاز واردات گندم این کشور در فصل ۲۰۲۶-۲۰۲۷ به ۱۳.۵ میلیون تن برسد.
در نیمه اول سپتامبر ۲۰۲۶، تقریباً ۱۴۳۹۰۰ تن گندم به بنادر مصر رسید، در حالی که این رقم در مدت مشابه سال قبل ۸۷۶۱۰۰ تن بود. این محموله‌ها از رومانی، روسیه و اوکراین ارسال شده‌اند. رویترز به نقل از وزیر تدارکات مصر اعلام کرد که این کشور در حال حرکت به سمت تنوع بخشیدن به منابع خرید خود، از جمله فرانسه و سایر تأمین‌کنندگان اروپایی است.
در مجموع، افزایش قیمت گندم نشان می‌دهد که امنیت غذایی دیگر صرفاً به حجم تولید وابسته نیست. قیمت محصول کشت شده در روسیه، کانادا یا اروپا همچنین تحت تأثیر انرژی، بیمه دریایی، امنیت بنادر، نرخ ارز و سیاست‌های تجاری قرار دارد.
بنابراین، مسئله کشورهای عربی محدود به قیمت هر تن گندم نیست، بلکه به هزینه تأمین آن و رسیدن به موقع آن، در شرایطی که مزارع، بنادر، کشتی‌ها و بازارها همزمان تحت فشار هستند، گسترش می‌یابد.
