فروردین ۱۴۰۵ ایران زیر بمباران آتش دشمن بود که انتشار تصاویری از سوی یک فعال میراثفرهنگی قزوین از آغاز فعالیت بهرهبردار بار دیگر نام گراند هتل را بر زبانها انداخت و تصاویر بالارفتن اسکلتهای فلزی در عرصه دولتخانه صفوی و ورود و خروج کمپرسیهای حمل خاک و کارکردن بیل مکانیکی به نگرانی دوستداران میراثفرهنگی شدت بخشید.
سرویس فرهنگی جماران؛ مطهره کشاورز محمدیان - سرانجام پس از مناقشههای بسیار، بخش از عرصه دولتخانه صفوی قزوین موسوم به «گاراژ اقتصاد» برای ساختوساز در اختیار بهرهبردار پروژه گراند هتل قرار گرفت؛ اتفاقی که در سکوت خبری و پشت دیوارهای بلند در حال انجام است و کارشناسان میراثفرهنگی آن را مغایر با مصوبه سال ۱۳۸۲ مقام معظم رهبری مبنی بر آزادسازی دولتخانه صفوی میدانند.
نیمه دوم سال ۱۴۰۳، گروهی از فعالان میراثفرهنگی در نامهای به وزیر نسبت به تخلفات گسترده در این محوطه و واگذاری عرصه دولتخانه صفوی قزوین هشدار دادند و آن را مغایر با مصوبه سال ۱۳۸۲ مقام معظم رهبری دانستند.
در واکنش به دغدغه دوستداران میراثفرهنگی شهاب طلایی، مدیرعامل وقت صندوق احیا در گفتوگو با جماران مدعی شد که واگذاری به بخش خصوصی صرفاً محدود به محدوده «گراند هتل» است و هیچگونه تصرفی در خارج از آن یا عملیات پیکنی (به جز استفاده از سازههای سبک) انجام نخواهد شد.
بااینوجود، به دلیل سفر وزیر میراثفرهنگی به قزوین و فوت بهرهبردار روند مرمت مسکوت ماند و در هالهای از ابهام قرار گرفت.
بازگشت گراند هتل به کانون نگرانیها در بحبوحه جنگ رمضان
فروردین ۱۴۰۵ ایران زیر بمباران آتش دشمن بود که انتشار تصاویر سعید زارعپور فعال میراثفرهنگی قزوین از آغاز فعالیت بهرهبردار بار دیگر نام گراند هتل را بر زبانها انداخت و تصاویر بالارفتن اسکلتهای فلزی در عرصه دولتخانه صفوی و ورود و خروج کمپرسیهای حمل خاک و کارکردن بیل مکانیکی به نگرانی دوستداران میراثفرهنگی شدت بخشید.
روایت یک شاهد عینی؛ از پیریزی سیمانی تا پنهانکاری در روند مرمت
آنچه پشت دیوارهای کارگاه میگذرد، تفاوت معناداری با ادعای «عملیات سبک» دارد.
این جمله سعید زارعپور که با مشاهدات میدانی خبرنگار جماران هم منطبق است حکایت از وقوع رخدادهای تازهای در دولتخانه صفوی داشت.
فعال میراثفرهنگی قزوین به جماران میگوید: در ایام جنگ (فروردین) هنگام عبور از کنار مجموعه، متوجه شدم علاوه بر تیرآهنهایی که از مدتها پیش در عرصه دولتخانه روی زمین قرار گرفتهاند، ورقهای شیروانی برای پنهانکردن عملیات جاگذاری شدهاند. از میان روزنه در کامل مشخص بود داخل محوطه ساختوسازهای عجیبی انجام شده است.
به گفته زارعپور، درست در کنار ساختمان اصلی گراند هتل، مشرف به خیابان پیغمبریه، گودبرداری، پیریزی سیمانی و بالارفتن اسکلتهای فلزی، آنهم در عرصه دولتخانه شکلگرفته است. او میافزاید: ورود و خروج کمپرسیهای حمل خاک و کارکردن بیل مکانیکی بر ابهامات افزوده است و بیم آن میرود که لایههای تاریخی در بخشهای دیگری از محوطه هم ازدسترفته باشد.
تصویری از نمای گراند هتل
واگذاری عرصه دولتخانه به بهرهبردار خصوصی کاملاً قانونی است
در برابر این حجم از نگرانی و مشاهدات میدانی، سرپرست اداره کل میراثفرهنگی قزوین، ضمن تأیید واگذاری گاراژ اقتصاد به بخش خصوصی به دفاع از این روند پرداخت و آن را کاملاً قانونی دانست.
مریم مهدوی گفت: «بنای قاجاری گراند هتل در عرصه دولتخانه صفوی نیازمند صیانت است. طبق مصوبات شورای فنی استان و تأیید وزارتخانه که سال ۱۳۹۸ ابلاغ شد، مقرر شده برای حفظ کاربری اقامتی، نواری به مساحت تقریبی ۷۷۰ مترمربع (۱۱×۷۰۱۱) از گاراژ اقتصاد به جبهه شمالی هتل افزوده شود که این اقدامی کاملاً قانونی و منطبق بر ضوابط میراثی است.
او افزود: ساختمان جبهه شمالی متعلق به اوایل پهلوی و فاقد استحکام سازهای لازم برای کاربری اقامتی است؛ بنابراین ساختمانی جدید با رعایت دقیق اصول سازهای و استانداردهای روز جایگزین آن خواهد شد.
سرپرست اداره کل میراثفرهنگی قزوین درباره ورود و خروج ماشینآلات نیمه سنگین هم توضیح داد: عملیات صرفاً جمعآوری نخالههای سطحی با بیل مکانیکی کوچک در محوطه روباز بوده و شامل خاکبرداری یا نفوذ به عمق خاک نیست. تراز کف ساختمان جبهه شمالی با آثار اواخر قاجار همسطح است و از کف «گراند هتل قدیم» پایینتر نرفته؛ ازاینرو نیازی به کاوش باستانشناسی نداشته است.
او تأکید کرد: تا نیممتری مانده به کف اصلی، کار با دستگاه و مابقی بهصورت دستی با حضور مسئول باستانشناسی انجام شد. این عملیات با نظارت کامل همراه بوده و پس از اتمام پاکسازی، مراتب رسماً به مدیرکل ثبت و حریم آثار اعلام شده است.»
دفاعیات متولیان و تناقضهای سهگانه
این دفاعیه اما سه پرسش جدی را به ذهن متبادر میکند. نخست اینکه به عقیده کارشناسان ادعای «نیازنداشتن لایههای قاجاری به کاوش باستانشناسی» از نظر علمی بیمعنا و توجیهی خطرناک برای ورود لودرها به سایت باستانی است.
دوم، باوجود ادعای هماهنگی کامل، پیگیری خبرنگار جماران نشان داد که دفتر ثبت آثار وزارتخانه از نامهها و روند کار اظهار بیاطلاعی کرده است.
و سوم توجیه ساختوساز اقامتی در عرصه دولتخانه، در تضاد مطلق با مصوبه سال ۱۳۸۲ است که روح آن بر «آزادسازی»، تملک و احیای دولتخانه صفوی تأکید دارد.
در سفر رهبری به قزوین و با نگاه ویژهٔ ایشان به فرهنگ و پیشینه تاریخی این استان، بنا بود طرح آزادسازی دولتخانه صفوی در دستور کار مدیران استانی قرار گیرد. در راستای همین طرح، بناهای واجد ارزشی مانند ساختمان هلالاحمر و مدارس دهخدا و محمد قزوینی که بخشی از حافظه زنده شهروندان قزوینی بودند، تخریب و بخشهایی از عرصه اصطلاحاً آزادسازی شد. حال چگونه میتوان در محوطهای که دستور حاکمیتی و برنامه استانی آن مبتنی بر رفع تصرفات و احیای فضای تاریخی است، مجوز ساخت یک سازه جدید صادر کرد؟
آیا توجیهات مبتنی بر مصوبات سال ۱۳۹۸ بیش از آنکه در خدمت حفظ و صیانت از دولتخانه صفوی باشد، راه را برای توسعه تجاری به قیمت قربانی شدن عرصه تاریخی شهر قزوین باز نکرده است؟
مرمت پشت حصارهای بلند...
تهدید اصالت بنا پشت حصارهای بلند
نگرانی دوستداران میراثفرهنگی اما به همین موارد ختم نمیشود؛ آنها پیشتر نسبت به انتخاب پیمانکار طرح مرمت «گراند هتل» هشدار داده بودند و معتقدند سابقه اقدامات غیرکارشناسی این پیمانکار در مرمت کاروانسرای ثبت جهانی «میاندشت»، هنوز از خاطر فعالان این حوزه نرفته است.
علاوه بر این، پیشبرد پروژه پشت حصارهای بلندی که گراند هتل و محوطه دولتخانه را از دید عموم و کارشناسان پنهان میکند، با شتاب در حال انجام است و این روند غیرشفاف، بر دامنه دغدغهها و نگرانیها افزوده است.
تصاویر اندکی هم که از روند پیشرفت مرمت گراند هتل منتشر شده بر شائبه مرمت غیراصولی بنا افزوده است.
ساخت و ساز در عرصه دولت خانه صفوی
آنسوی حصارهای بلند گراند هتل چه میگذرد؟
سعید زارعپور، فعال میراثفرهنگی، در گفتوگو با خبرنگار جماران میگوید: فعالیت بهرهبردار پشت حصارهایی که مدام بلندتر میشوند، همچنان ادامه دارد؛ اما بر اساس آنچه از بیرون دیده میشود، بالکن و پایههای چوبی تاریخی گراند هتل که فرم ویژه آنها در تصاویر قدیمی بنا نیز بهوضوح دیده میشود، برچیده شدهاند. به نظر میرسد در خوشبینانهترین حالت، قرار است سازههایی با مصالح جدید جایگزین این بخشهای تاریخی شوند.
ساخت و ساز در عرصه دولت خانه صفوی
چرا فیلمبرداری از مرمت یک بنای تاریخی دردسرساز شد؟
او همچنین به برخورد تهدیدآمیز برخی کارگران در محل کارگاه مرمت اشاره میکند و میگوید: همانگونه که در فیلمی که در اختیار جماران قرار گرفته مشخص است، هنگام فیلمبرداری از بنای در حال مرمت گراند هتل، یکی از کارگران که در ارتفاع مشغول کار بود، از من خواست فیلمبرداری نکنم و با وسیلهای فلزی شبیه میلگرد که در دست داشت، مرا تهدید کرد.
زارعپور با طرح این پرسش که آیا فیلمبرداری از یک بنای تاریخی و عمومی در حال مرمت تخلف محسوب میشود، میافزاید: اداره کل میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی قزوین بهعنوان متولی اصلی حفاظت از آثار تاریخی، باید توضیح دهد چه اقداماتی در این بنای تاریخی در حال انجام است که شهروندان برای ثبت تصاویر آن با تهدید مواجه میشوند.
گراند هتل در دهه ۳۰
قلب تاریخی قزوین در تاریکخانه اطلاعرسانی
این دغدغه در حالی پیگیری میشود که تلاش مستمر فعالان میراثفرهنگی و همچنین خبرنگار جماران از وزارت میراثفرهنگی، صندوق احیا و اداره کل میراثفرهنگی قزوین برای بازدید از روند مرمت پروژه گراند هتل بینتیجه مانده است. اکنون قلب تاریخی قزوین پشت ورقهای فلزی و دور از چشم رسانهها، در حال تغییر ماهیت است و افکار عمومی در انتظار پاسخگویی شفاف وزارتخانه به این تاریکخانه اطلاعرسانی هستند.
