در حالی که طرح ساخت خیابان «انصاری شرقی» بارها از سوی کمیته فنی ۳ شورایعالی شهرسازی و معماری کشور رد شده و همچنان فاقد پشتوانه قانونی اجرایی است، تخلیه گاراژ واقع در شمال خیابان سپه درروزهای که کشور درگیر شرایط جنگی است بار دیگر نگرانیهایی را درباره پیگیری چراغخاموش این طرح غیر قانونی برانگیخته است.
سرویس فرهنگی جماران: در شرایطی که کشور درگیر تنشها و پیامدهای جنگ ایران با اسرائیل و آمریکا است تحرک هایی در گاراژ خیابان سپه مشاهده شده که شایبه اجرای چراغ خاموش طرح انصاری شرقی را بر زبان انداخته است.
منابع محلی مدعی هستند به برخی کسبه اعلام شده احتمال تخریب این مجموعه در روزهای آینده وجود دارد؛ موضوعی که با توجه به موقعیت این محدوده در مجاورت آثار ثبت ملی، پرسشهایی جدی را ایجاد کرده است.
به ادعای منابع محلی، در روزهای گذشته بخشی از دالان ورودی این گاراژ هم فروریخته است و با توجه به اینکه این بخش از بنا بهگونهای نبوده که بهسادگی فروبریزد، شاید احتمال دخالت انسانی در وقوع این اتفاق دور از ذهن نباشد.
همچنین بر اساس تصاویری که در اختیار جماران قرار گرفته به تازگی فریمها و قابهای مغازههای واقع در گاراژ جمعآوری شده و در سه تا چهار روز گذشته افرادی که پیشتر در این گاراژ مشغول کار بودند هم محل را ترک کردهاند. موضوعی که میتواند به معنای آمادهسازی بنا برای تخریب باشد.
این تحولات در شرایطی رخ میدهد که کشور درگیر تنشها و پیامدهای جنگ ایران با اسرائیل و آمریکا است و بخش مهمی از توجه افکار عمومی و دستگاههای اجرایی معطوف به مسائل کلان ملی است. به همین دلیل برخی فعالان میراثفرهنگی معتقدند هرگونه اقدام عمرانی در بافت تاریخی قزوین در چنین شرایطی، بدون اطلاعرسانی شفاف و تأیید مراجع قانونی، میتواند نگرانیهای بیشتری را در جامعه محلی ایجاد کند.
طرح انصاری شرقی در سال ۱۳۹۴ با مصوبه شورایعالی معماری و شهرسازی لغو و در سال ۱۳۹۷ با طرح جایگزین پیادهراه تصویب شد. با این حال، در سالهای اخیر تملک و تخریبهایی در محلات «بلاغی»، «فشتهول» و «پنبهریسه» انجام شده که به گفته فعالان میراثفرهنگی با مسیر طرح اولیه همخوانی دارد. اکنون نیز تخلیه گاراژ مجاور محوطه تاریخی «چهلدختران» ـ که از نقاط کلیدی این محدوده به شمار میرود ـ گمانهها درباره احتمال آغاز دوباره این پروژه را تقویت کرده است.
اهمیت این محدوده از آن جهت است که اجرای این طرح میتواند بخشی از جداره تاریخی خیابان سپه ـ نخستین خیابان ثبتشده ایران ـ و تعدادی از آثار ارزشمند پیرامونی مانند محوطه «چهلدختران»، مسجد ـ مدرسه حیدریه و حمام بلاغی را تحت تأثیر قرار دهد. کارشناسان میراث فرهنگی تأکید میکنند که در صورت اجرای طرح انصاری شرقی، به دلیل برهم خوردن پیوستگی و اصالت بافت تاریخی این محور، شانس قزوین برای ثبت جهانی خیابان سپه عملاً برای همیشه از بین خواهد رفت.
همچنین برخی باستانشناسان معتقدند محل گاراژ کنونی ممکن است در محدوده میدان بزرگ دوره صفوی قزوین قرار داشته باشد؛ موضوعی که تنها از طریق کاوشهای باستانشناسی قابل بررسی است و هرگونه مداخله عمرانی میتواند شواهد تاریخی آن را از بین ببرد.
با وجود این حساسیتها، سرپرست اداره کل میراث فرهنگی استان قزوین در پاسخ به پیگیریهای خبرنگار جماران گفت: این گاراژ قبلاً توسط شهرداری تملک شده بود و تصورشان این بود که میتوانند طرح انصاری شرقی را اجرا کنند. حتی یک بار هم عملیات تخریب را آغاز کردند که ما جلوی آن را گرفتیم. آن زمان موضوع در ارتباط با اجرای خیابان انصاری شرقی بود. بعد از آن هم طرح در شورایعالی شهرسازی رأی نیاورد و عملاً موضوع منتفی شد.
با این حال، چون این ملک را تملک کردهاند، اگر بخواهند کاربری دیگری برای گاراژ تعریف کنند، ما نمیتوانیم مانع شویم. البته این به آن معنا نیست که هر نوع اقدامی در آنجا ممکن باشد؛ چون این محدوده در عرصه و حریم آثار تاریخی قرار دارد و برخی اقدامات مانند خاکبرداری یا حفاری اساساً امکانپذیر نیست.
مریم مهدوی افزود: ما در حال حاضر دید و اشرافی نسبت به آن محدوده داریم و بخشی از ساختمان یگان حفاظت نیز در نزدیکی همان محل مستقر شده است. به همین دلیل اگر تحرکی در آنجا رخ دهد احتمالاً زود متوجه خواهیم شد.
با این حال، تملکهای انجامشده در سالهای گذشته و برخی تخریبها در حریم خیابان سپه همچنان پرسشهایی را درباره وضعیت واقعی این طرح و نحوه اجرای مصوبات ملی در بافت تاریخی قزوین مطرح کرده است.
اکنون پرسش اصلی این است که آیا تحرکات اخیر صرفاً اقدامی برای ساماندهی یک ملک تملکشده است یا نشانهای از بازگشت طرح «انصاری شرقی»؟
طرحی که طی دهههای گذشته همواره محل مناقشه میان مدیران شهری، کارشناسان و فعالان میراث فرهنگی بوده و همواره نیز به دلیل پیامدهای منفی برای بافت تاریخی قزوین رد شده است.
پرسشی که پاسخ روشن به آن، برای افکار عمومی و دوستداران میراث فرهنگی بیش از هر زمان دیگری ضروری به نظر میرسد.
