دویستمین شب اجتماع مردمی را نباید صرفاً به عنوان یک عدد یا تداوم یک برنامه دید. هر چند اتفافی که افتاده معجزه ملت مبعوث شده است که نمی توان به سادگی از آن گذشت اما مهمتر از عدد ۲۰۰، ظرفیت مردمیای است که در طول این شبها شکل گرفته و میتواند در مسیر تقویت همبستگی ملی و پیشرفت کشور به کار گرفته شود.
این اجتماعات در آغاز، حول یک محور روشن شکل گرفتند: استکبارستیزی، دفاع از استقلال کشور و حمایت از نظام و انقلاب. اما یکی از مهمترین فرصتهای پیشروی این اجتماعات آن است که این مفاهیم را در افقی گستردهتر دنبال کنند؛ استکبارستیزی در کنار تفاهم ملی، انسجام اجتماعی، گفتوگو و پذیرش تنوع دیدگاهها در جامعه ایران.
ایران امروز جامعهای متنوع است. مردم ممکن است در مسائل سیاسی، فرهنگی و اجتماعی دیدگاههای متفاوتی داشته باشند، اما این تفاوتها نباید مانع شکلگیری نقاط مشترک ملی شود. اتفاقاً یکی از مهمترین کارکردهای چنین اجتماعاتی میتواند تقویت همین اشتراکات باشد؛ جایی که مردم با وجود تفاوتهای خود، بر سر ایران، استقلال کشور، امنیت ملی و منافع عمومی در کنار یکدیگر قرار گیرند و گفتوگو کنند.
در این میان، باید نسبت به برخی آسیبها نیز توجه داشت. طرح برخی شعارها یا رفتارهایی که دایره این اجتماعات را محدود میکند، میتواند به وحدت و همدلی اولیه آن آسیب برساند. هرچه این اجتماعات بتوانند گروههای بیشتری از مردم را با سلایق و نگاههای مختلف در بر بگیرند، ظرفیت بیشتری برای اثرگذاری اجتماعی خواهند داشت.
مسئله امروز یکساناندیشی نیست؛ مسئله آن است که با وجود تفاوت دیدگاهها، بتوانیم بر محور منافع ملی و ارزشهای مشترک در کنار یکدیگر بایستیم و گفتوگو کنیم. این خود یکی از مهمترین گونههای کنش اجتماعی برای تقویت انسجام ملی است.
اما پرسش اصلی این است که از این ظرفیت مردمی چگونه میتوان استفاده کرد؟
آیا نمیتوان این اجتماعات را به بستری برای برای وحدت در عین به رسمیت شناختن کثرت تبدیل کرد؟ آیا نمیتوان از دل آنها مسائل واقعی مردم را شنید و برای حل آنها از توان و مشارکت عمومی بهره گرفت؟ آیا نمیتوان جوانان را از مخاطب صرف، به نیروهای فعال اجتماعی تبدیل کرد؟ و آیا نمیتوان از این سرمایه اجتماعی برای افزایش اعتماد عمومی و گسترش مشارکت مردم استفاده کرد؟
در سطحی کلانتر، این ظرفیت میتواند در خدمت تقویت همزمان جمهوریت و اسلامیت نظام قرار گیرد؛ جمهوریتی که بر مشارکت و حضور مردم استوار است و اسلامیتی که بر اخلاق، عدالت، کرامت انسانی و تعالیم دینی تأکید دارد.
در چنین نگاهی، آزادیهای قانونی نه تهدیدی برای انسجام، بلکه زمینهای برای تقویت آن است؛ زیرا جامعهای که در آن امکان گفتوگو، نقد و بیان دیدگاهها در چارچوب قانون وجود داشته باشد، توان بیشتری برای حل اختلافها و حفظ همبستگی خواهد داشت.
شب دویستم نباید صرفاً یادآور ۲۰۰ شب گذشته باشد؛ بلکه میتواند آغاز مرحلهای تازه باشد: عبور از حضور جمعی به کنش اجتماعی، از همدلی مقطعی به گفتوگوی مستمر و از اجتماع مردمی به سرمایه اجتماعی.
ارزش واقعی این ۲۰۰ شب در نهایت به این خواهد بود که این اجتماعات بتوانند مردم با دیدگاههای مختلف را در کنار یکدیگر نگه دارند، بر نقاط مشترک ملی تأکید کنند و از ظرفیت مردم برای تقویت ایران، استحکام جمهوریت و اسلامیت و پاسداشت آزادیهای قانونی بهره بگیرند.
