پایگاه خبری جماران: پس از اینکه روز گذشته آمریکا یک اولتیماتوم یک روزه برای صدور یک بیانیه مبنی بر آزادی کامل تردد در تنگه هرمز به جمهوری اسلامی داد، ایران به یک کشتی که در حال عبور از این آبراهه بود، حمله کرد و به طور کامل تنگه را بست و نهایتا هم آمریکا حملاتی را به جنوب و بخشهایی از مرکز کشورمان انجام و ایران هم با حمله متقابل به بحرین، پاسخ داد.
همچنین روز گذشته، عمان پیشنهاد ایجاد دو مسیر مجزا، یکی در آبهای ایران و دیگری در آبهای عمان را داد که مسیر شمالی با اعمال نظر ایران اداره شود و مسیر جنوبی، به همان شکل سابق تنگه هرمز. با توجه به اینکه چنین چیزی عملا کنترل ایران بر تنگه هرمز را از بین میبرد و به احتمال زیاد ایران آن را نخواهد پذیرفت، به نظر میرسد همچنان تنشها بر سر تنگه هرمز ادامه خواهد داشت.
برخی از تحلیلگران معتقدند با توجه به مجموع اینها و همچنین اظهارات روزهای اخیر ترامپ مبنی بر پایانیافتن تفاهم با ایران، احتمال ازسرگیری حملات نظامی علیه ایران افزایش یافته است.
جاوید قرباناوغلی در گفتوگو با خبرنگار جماران، با بیان اینکه در پرتو تحولات چند روز گذشته، متأسفانه خطر تصعید جنگ و شروع مجدد حملات و بمباران وسیع از سوی آمریکا بسیار بالا و جدی است، اظهار کرد: ما نیازمند تعریف جدیدی از «اعمال حاکمیت و کنترل تنگه هرمز» هستیم و این تعریف باید بر سه عنصر متکی باشد؛ نخست ژئوپلیتیک منطقه، دوم کنوانسیونهای حاکم بر حقوق تنگهها و آبراهها و نهایتا شرایط بحرانی و جنگ.
وی با اشاره به اینکه بند ۵ یادداشت تفاهم به ذکر تعهدات ایران در مورد تنگه هرمز پرداخته است، بیان کرد: در این بند آمده که پس از امضای این یادداشت تفاهم، جمهوری اسلامی ایران فوراً اقداماتی را برای ازسرگیری حرکت کشتیهای تجاری از خلیجفارس به دریای عمان و بالعکس انجام خواهد داد تا حداکثر ظرف ۳۰ روز، حجم تردد به سطح پیش از جنگ بازگردد؛ این امر با در نظر گرفتن ضرورت رفع موانع فنی و پاکسازی مینها توسط ایران صورت خواهد گرفت.
این دیپلمات سابق ادامه داد: تصریح یادداشت تفاهم امضاشده بین ایران و آمریکا، آزادی کشتیرانی تنگه هرمز در ۳۰ روز است و اشارهای به مسیر کشتیرانی ندارد. تفسیر ایران از مسیر کشتیرانی در حالیکه مسیر تردد دیگری هم در سوی جنوبی تنگه و در آبهای عمان وجود دارد، نیازمند استدلال حقوقی محکم و توافق با عمان برای اجرا و اعمال است.
قرباناوغلی اضافه کرد: برای خروج از این وضعیت و نجات تفاهم، شاید راهحل کوتاهمدت این باشد که ایران و عمان به عنوان دو کشور ذیصلاح در تنگه هرمز، توافق کنند با توجه به استمرار شرایط جنگی و بحران، تمام کشتیهایی که قصد عبور از این آبراهه را دارند، کلیه اطلاعات لازم را به کمیتهای متشکل از این دو کشور اعلام نمایند. در غیر این صورت، متأسفانه باید منتظر دوره جدیدی از جنگ باشیم که قطعا به نفع ما نیست. البته آمریکا و اقتصاد جهان نیز متضرر خواهند شد، اما نباید سیاستگذاری ما بر اساس ضرر و زیان آنها صورت گیرد. اگر مسأله «تابآوری» مبنای این تصمیم باشد، باید بر اساس تمام مولفهها از جمله شرایط اقتصادی کشور باشد.
وی افزود: بالاخره باید پذیرفت که کشوری به نام عمان که اتفاقا بهترین رابطه را در میان ۶ کشور جنوبی با ما دارد، یک طرف دیگر تنگه هرمز است. عمان کشوری کوچک است و نمیتوان از آن انتظار رفتاری سیاسی مطابق رفتار ما در مقابل قدرتهای بزرگ دنیا را داشت. همین قدر که عمان در همه مراحل، دوستی قابل اعتماد برای ایران بود ، امری ستودنی است و باید این دوست را حفظ کرد.
این تحلیلگر مسائل بینالملل با بیان اینکه طبیعتا پیشنهاد عمان برای تردد از تنگه هرمز به نفع ما نیست، گفت: روشن است که طبق این طرح، مسیر تعیینشده توسط عمان جاذبه بیشتری برای تردد خواهد داشت. راهکار همان طور که پیشتر گفته شد، توافق ایران و عمان و صدور یک بیانیه مشترک برای مدیریت مشترک تنگه هرمز با توجه به استمرار شرایط جنگی است. توجه داشته باشیم که نباید مسأله تنگه هرمز را به یک «حق مسلم» دیگر تبدیل کرد، چرا که جهان با آن مخالف است و اصرار ایران بر آن، ممکن است به شکلگیری اجماع بینالمللی علیه ما منجر شود. حتی چین به عنوان متحد ایران، با تفسیر ما از تردد کشتیها در تنگه موافق نیست.
قرباناوغلی با اشاره به حرکت دو ناو آمریکا به سوی منطقه، آن را نشانه احتمالی آغاز مجدد اعمال محاصره دریایی دانست، عنوان کرد: در مورد از سرگیری جنگ گسترده نمیتوان با قطعیت نظر داد، اما باید توجه داشت که حتی اگر این سناریو پیشرو نباشد نیز چنانچه اخیرا مشاهده شد، احتمالا بمباران وسیع تأسیسات و اماکن نظامی در دستور کار آمریکا قرار دارد.
وی اضافه کرد: من تصور میکنم رژیم صهیونسیتی از طریق مشورتهای فشرده به آمریکا، درصدد از بین بردن مقدرات نظامی ایران است؛ مشابه آنچه پس از سقوط بشار اسد در سوریه انجام داد. لذا تصمیمات سیاسی باید با توجه به جمیع ملاحظات از جمله تجربه کشور در تحمل محاصره دریایی صورت گیرد. مسأله فوری در شرایط کنونی، فعالکردن میانجیها برای نجات تفاهمنامه، مذاکره با عمان برای نحوه مدیریت تنگه هرمز و جلوگیری از تصعید تنش و از سرگیری جنگ است.
این دیپلمات سابق در پاسخ به اینکه حمله به پایگاههای آمریکا در کشورهای منطقه تا چه حد برای ما بازدارندگی داشته است، گفت: اخیرا در خبرها آمده بود که حملاتی توسط کویت و بحرین به ایران صورت گرفته است. نمی دانم این خبرها تا چه اندازه صحت دارد، اما ورود این کشورهای کوچک به جنگ با ایران از سیاست های آمریکا و رژیم صهیونسیتی است که باید از آن پرهیز کرد. تعریف کلاسیک بازدارندگی کاملا مشخص است؛ انجام اقداماتی که دشمن را از فکر تهاجم به دلیل هزینههای مترتب بر آن باز دارد. حمله به پایگاه های آمریکا در چارچوب «دفاع مشروع» است، اما با این وجود، باید با محاسبه هزینه-فایده و نسبت خسارات واردشده به توانمندی آمریکا در این کشورها به حجم خسارات وارده به کشور خودمان، تصمیمات را اتخاذ کنیم.
قرباناوغلی با اشاره به لزوم پرهیز از طرح شعارهای احساسی در داخل، بیان کرد: طی روزهای اخیر ترامپ مدام بابت احتمال ترور خود ابراز نگرانی کرده است. ظاهراً اسرائیل نقش پررنگی در شکلدهی به این سناریو داشته، هرچند به گفته ترامپ در اطلاعات ارائهشده از سوی سازمانهای اطلاعاتی اسرائیل به آمریکا مبنی بر تلاشهای ادعایی ایران برای ترور ترامپ، چیز جدیدی وجود نداشت که ایالات متحده از آن بیاطلاع باشد.
وی با تأکید بر اینکه ما باید تمرکز خود را بر حفظ منافع ملی بگذاریم، اظهار کرد: قصد ندارم درس ایدئولوژی به کسی بدهم، اما باید بدانیم صحبت از رفتار رسول مکرم اسلام پس از فتح مکه با مشرکین و کفار و کاری که با ابوسفیان و حتی قاتل حمزه کرد، فقط برای منابر نیست، بلکه سیرهای است که باید با توجه به منافع کشور بدان پایبند بود. حتی در دهههای اخیر نیز الگوی رفتار امام(س) درباره عربستان سعودی و عبور از آن جمله معروف خود مبنی بر اینکه «اگر از جنایات آمریکا بگذریم، از آلسعود نخواهیم گذشت» را داریم. در بیان رهبر شهید نیز سه اصل «عزت، حکمت و مصلحت» پیش چشم ماست و اتفاقا برخی اعتقاد دارند که بخش مصلحت در ذهن رهبر شهید بسیار برجستهتر از دو اصل دیگر بود. ضمن اینکه اگر قرار بر انتقام بود، اصلا چرا وارد مذاکره و تفاهم شدیم.
