پایگاه خبری جماران، اثرات تربیت امروز کودکان در مهدکودکها، خانواده و سایر محیط اجتماعی را در نقش آنان در جامعهی آیندهی ایران بررسی میکند
پایگاه خبری جماران، مهسا کسنوی: کودکان امروز با کودکان نسل دهه 60 و 70 هیچ شباهتی ندارند. تربیتها در نسل جدید نیز فرسخها با نسلهای پیشین تفاوت دارد.
شاید در نگاه اول فکر کنید دلیل این تغییرات در نسل جدید، همهگیری شبکههای اجتماعی باشد. اما اگر عمیقتر نگاه کنید، متوجه میشوید، تربیت و پرورش در نظام آموزشی ما دچار تحول شدهاست و این تحولات میتواند دلیل عمدهی تفاوت رفتاری کودکان باشد.
درست است که کودکان با اعتماد به نفستر، جسورتر و مطالبهگر شدهاند.
اما نکته نگرانکننده این است که اعتماد به نفسی که کودکان امروز دارند در آینده خودش را به چه شکل در جامعه نشان خواهد داد؟ آیا 20 سال دیگر شاهد جامعهای خودشیفته و خودخواه خواهیم بود؟
از آینده کودکم میترسم
مادری 38 ساله، شاغل و از قشر مرفه است. فرزندش را به دلیل نداشتن زمان کافی، به یکی از بهترین مهدکودکهای شهر میسپارد. او اعتراف میکند به تازگی دختر5 سالهاش رفتارهای عجیبی دارد؛ این مادر توضیح میدهد:« ابتدا خوشحال بودم که فرزندم همانند نسل ما نیست و اعتماد به نفس بالایی دارد. مثلا او هر روز به خودش در آینه نگاه میکند و میگوید؛ چقدر زیبا هستی.اما متوجه شدم این رفتار فقط اعتماد به نفس نیست. او در هر زمینهای به خودش حق اظهار نظر میدهد و اگر حرف مخالف میلش بشنود دعوا راه میاندازد و پرخاشگری میکند. » او ادامه میدهد:« در برخوردهای اول برایم اینگونه رفتارها تحسین برانگیز و بامزه بود اما کم کم متوجه شدم فرزندم دیگر حرفهای بقیه برایش اهمیت ندارد و خود را نقطهی اصلی جهان میداند.» این مادر نگرانی خود را از آینده دخترش ابراز میکند و میگوید:« نگران آیندهی او هستم؛ میترسم از اجتماع طرد شود. »
سراب مهدکودکهای لاکچری
بیشتر از ده سال است که مربی مهدکودک است و دلیل تغییرات رفتاری کودکان را در 2 نکته میداند. اول والدین و دوم مهدکودکهایی که دنبال پول هستند. او در اینباره بیشتر توضیح میدهد:«تایید میکنم که تربیت کودکان ودر نتیجه رفتار آنان فرق کرده اما دلیلش مربی مهدکودکها نیستند. اولین دلیل خانوادهها هستند.»
او خاطرهای در اینباره تعریف میکند:« چند ماه گذشته برای یک مسابقه که در کلاس داشتیم به چند نفر از بچهها ستاره دادیم. فردا صبحش پدر یکی از بچهها مهدکودک را روی سرش گذاشته بود که چرا به کودک من ستاره ندادید، اینجا را روی سرتان خراب میکنم.» قطعا وقتی کودک همچین صحنهای را میبیند، به خودش اجازه میدهد با مسولین و مربیها بیاحترامی کند و شخصیت کودک به نادرستی شکل میگیرد.»
این مربی مهد در مورد دلیل دوم که مهدکودکها هستند نیز اینگونه توضیح میدهد:« به تازگی شهرهای بزرگ پر شدند از مهدکودکهای لاکچری که به عنوان برگزاری کارگاههای خلاقانه و نگهداری و آموزش کودکان، رقمهای نجومی از پدر و مادرها، دریافت میکنند. و در قبال این مبالغ هنگفت، نه تنها بر روی تربیت کودکان کار نمیکنند بلکه به مربی مهدکودکها میگویند باید شرایط را جوری مهیا کنند که کودک راضی باشد. در حقیقت مربی، تبدیل به عروسک خیمهشبازی مدیر مهدکودک و والدین میشود.»
او از والدین میخواهد به آینده فرزند خود فکر کنند و احساسی، در مورد کودک خود رفتار نکنند. او اعتراف میکند:« کارگاههای خلاقانه که برای کودکان در مهدکودکهای لاکچری برگزار میشود، نمایشی بوده و فقط برای گرفتن پول بیشتر از والدین است.»
این مربی مهد کودک ادامه میدهد:« در یک چرخهی معیوب گیر کردیم، مهدکودکهای لاکچری که برای پول هرکاری میکنند، والدین احساساتی، که به گمان خودشان برای کودکشان از جان و دل مایه میگذارند و تغییر رفتاری کودکان امروز.» برای شکستن این چرخه باید از والدین و مهدکودکها شروع کرد.
همیشه پای یک دهه شصتی در میان است!
وقتی از تغییر رفتار در نسلی صحبت میکنیم در حقیقت از یک تغییر پارادایم و تغییر ارزشهای تربیتی صحبت میکنیم که حاصل تحولات سیاسی، اجتماعی، فرهنگی و نقشهای والدینی است.
دکتر فتحی روانشناس حوزهی کودک و نوجوان معتقد است که تغییر پارادایم از زمانی که دهه شصتیها والد شدهاند، آغاز شدهاست.
او توضیح میدهد:« از زمانی که افراد متولد دهه 60 و اواخر دهه 50، والد شدهاند، شاهد تغییر رفتار در کودکان هستیم. در حقیقت والدین دهه شصتی، بخش اعظمی از کودکیشان در محرومیت گذشته و حالا میخواهند فرزندشان را با امکانات بیشتر، مثل ثبت نام در مهدکودکهای لاکچری به نحوهی بهتری بزرگ کنند که حاصلش تغییر رفتار کودکان است. متأسفانه باید اعتراف کرد که بسیاری از این فضاهای آموزش گرانقیمت، تخصص کافی برای تعلیم و تربیت ندارند و فقط به دنبال تجارت و دریافت پول هستند.»
روانشناسی زرد در سایهی فضای دیجیتال
هجوم اطلاعات در بستر اینترنت و نقش سلبریتیها، نظام ارزشی تربیتی جدیدی را تولید کرده است. طبق آخرین دادههای دریافتی، حدود 30 درصد مطالب اینستاگرام را محتوای روانشناسی، تشکیل دادهاست.
دکتر فتحی روانشناس کودک و نوجوان در این باره میگوید: «بسیاری از محتوایهای تربیتی اینستاگرام، مطالب زرد روانشناسی است و افرادی که محتوای روانشناسی تولید میکنند، اغلب تخصص و تحصیلات مرتبط ندارند اما بسیاری از والدین نحوهی تربیت کودک خود را از همین بستر انتخاب میکنند و در نتیجه شاهد تربیت غلط کودکان و تغییر رفتاری آنها هستیم.»
خانواده، اثرگذارترین عامل رفتاری کودک
رفتار کودک با توجه به اینکه در چه نوع خانواده و مهدکودکی زیست کند، شکل خواهد گرفت. دکتر شکربیگی، جامعهشناس حوزهی خانواده، اهمیت رفتار والدین را بسیار بالا میداند و در اینباره نوضیح میدهد:« خانواده به عنوان اولین نهاد برای شکلگیری رفتار کودکان شناخته میشود. رفتار والدین با کودک، اثر مستقیمی بر روی شکلگیری شخصیت او دارد. تحقیقات بر روی 168 کودک 12- 16 ساله نشان داده، کودکانی که والدین خودخواه و خودشیفته داشتند، احتمال دریافت محبت کمتری پیدا خواهد کرد و به همین میزان، احتمال بروز اخلالاتی چون خودشیفتگی و خودخواهی در آنها بالاتر خواهد رفت.»
اثرات مهدکودک، موقتی است
مهدکودکها به عنوان دومین عامل اثرگذار در تربیت کودک شناخته میشوند. دکتر شکربیگی، استاد دانشگاه و پژوهشگر خانواده، معتقد است: «مهدکودک، نهاد مهم تربیتی برای کودکان است اما باید به این نکته توجه کرد که اثرات مهدکودکها موقتی است و بیشتر سبب سوءگیری ایدئولوژیک در کودکان خواهد شد.»
این جامعه شناس ادامه میدهد:« عوامل اجتماعی و اقتصادی خانواده، در کنار رفتار مربیان مهدکودک، میتواند بسیار حائز اهمیت باشد.»
کاهش مشارکت مدنی، تهدیدی برای آینده ایران
تغیرات رفتاری کودکان، در سالهای اخیر قطعا تاثیرات بلندمدتی بر جامعه ایران خواهد گذاشت. دکتر شکر بیگی در این مورد توضیح میدهد: «تربیتهایی که امروزه در مهدکودکها و خانواده،میبینیم منجر به تغییر رفتاری جامعهی آیندهی ایران خواهد شد. در آینده شاهد افراد با اعتماد بهنفس بالا هستیم که همدلی ، تابآوری و مشارکت مدنی پایینی دارند.»
این پژوهشگر پیشبینی میکند: « میزان طلاق، اعتیاد، خشونت، انزوا و نپذیرفتن مسولیت اجتماعی در جوانان دهه بعد، رشد چشمگیری خواهد داشت.»
او ادامه میدهد:«در دههی پیشرو، کارآفرینان حاذقی داریم که منافع فردی برایشان بر توسعه اجتماعی الویت دارد و این باعث میشود چرخهی فقر تشدید شده و نهادهای اجتماعی چون خانواده ازهم بپاشد.»
با کاهش مشارکت مدنی و افزایش پوپولیسم در اجتماع، کشور به سمت تجردگرایی سوق پیدا خواهد کرد و رهبران آیندهی ایران میل بیشتری به قدرت شخصی نسبت به خدمت عمومی نشان خواهند داد و در نتیجه دیپلماسی و ارتباط با دیگر کشورها در ایران، رو به ورطهی نابودی خواهد رفت.
اصلاح سبک فرزند پروری، تنها راه نجات
تنها راه برونرفت از شرایط پیشبینی شده، اصلاح سبک فرزند پروری در خانواده و مراکز آموزشی است. دکتر فتحی روانشناس کودک، معتقد است:« تغییر رفتار انسان، در زمان طلایی کودکی و نوجوانی است. بعد از گذر از این دوران، تغییر رفتار و آموزش بسیار سخت اتفاق خواهد افتاد.» بنابراین باید اصلاح سبک فرزندپروری در سنین پایینتر صورت بگیرد.
دکتر شکربیگی جامعهشناس خانواده، معتقد است: «آموزش همدلی و مهارتهای اجتماعی و تشویق به مسولیت پذیری در کودکان باید از خانواده و مهدکوکها آغاز شود.»
والدین دست بهکار شوند
طبق آخرین آمار از وزارت بهداشت، بین 25 تا 30 درصد بالغین، دارای یک یا چند اختلال بالینی هستند که باید تحت درمان قرار بگیرند. دکتر فتحی، روانشناس کودکان ضمن اشاره به این آمار، توضیح میدهد:« در قدم اول باید والدین خودشان تحت درمان قرار بگیرند و در قدم بعدی، باید نسبت به آموزش کودکان یک چشمانداز واقعی داشتهباشند و از منابع معتبر برای اصول تربیتی درست، کمک بگیرند.»
این روانشناس کودک ادامه میدهد: «بسیاری از والدین حتی نمیدانند چه کودکی میخواهند تربیت کنند، آنها فقط میدانند که میخواهند کودکشان چه نشود. بنابراین از والدین میخواهم از خودشان بپرسند؛ با این نوع تربیت کودک من چه خواهد شد ؟ دارای چه فضائل اخلاقی خواهد بود؟ قطعا با این نگاه، شاهد تربیت بهتری در کودکان خواهیم بود.»
