30 سپتامبر آنقدر که شکل روابط امنیتی بین بغداد و واشنگتن را تغییر میدهد، به آن پایان نمیدهد. این رویداد فصل حضور نظامی را که با حمله سال 2003 آغاز شد، شامل عقبنشینی در پایان سال 2011 و سپس بازگشت در سال 2014 به درخواست بغداد برای مقابله با داعش بود، میبندد.
به گزارش جماران، الجزیره به خروج نیروهای آمریکایی از عراق پرداخت و نوشت: نیروهای آمریکایی امروز چهارشنبه آخرین پایگاههای خود در عراق را ترک خواهند کرد، زیرا مهلت ماموریت ائتلاف بینالمللی به رهبری ایالات متحده به پایان میرسد و روند خروج مرحلهای که طی دو سال گذشته آغاز شده بود، به پایان میرسد.
همزمان، عراق وارد یک تعطیلات رسمی چهار روزه به نام «ایام حاکمیت» میشود، در حالی که دفتر نخست وزیر اعلام کرد که اول اکتبر «روز جدیدی را در مسیر کشور عراق رقم خواهد زد.»
اما خروج نیروهای آمریکایی از عراق سوالاتی را مطرح میکند که فراتر از جشن و سرور است: چه چیزی از آنها باقی میماند؟ بغداد اکنون قادر به مدیریت چه چیزی به تنهایی است؟ و از رابطه امنیتی با واشنگتن چه چیزی باقی میماند ؟
واقعاً چه چیزی در 30 سپتامبر به پایان میرسد؟
تاریخ چهارشنبه آغاز عقبنشینی نیست، بلکه پایان مسیری است که دو سال پیش آغاز شد.
بیانیه عراق-آمریکا که در ۲۷ سپتامبر ۲۰۲۴ منتشر شد، پایان ماموریت ائتلاف را به دو مرحله تقسیم کرد.
اولین مورد، ماموریت نظامی در داخل عراق را حداکثر تا پایان سپتامبر ۲۰۲۵ به پایان میرساند.
دومین مرحله تا سپتامبر 2026 ادامه خواهد یافت تا از عملیات علیه داعش در سوریه، از طریق بستری که توسط کمیته عالی نظامی مشترک بین دو کشور تعیین میشود، پشتیبانی کند.
در ۱۸ ژانویه ۲۰۲۶، کمیته عالی نظامی عراق برای پایان دادن به مأموریت ائتلاف، تکمیل تخلیه پایگاهها و ستادهای فرماندهی در مناطق فدرال از مشاوران ائتلاف، از جمله پایگاه عینالاسد و ستاد فرماندهی عملیات مشترک را اعلام کرد، در حالی که پشتیبانی لجستیکی برای عملیات سوریه از طریق یک پایگاه هوایی در اربیل ادامه یافت.
بنابراین، حضور آمریکاییها عمدتاً در شمال عراق متمرکز ماند و خبرگزاری آسوشیتدپرس به نقل از یک مقام نظامی آمریکایی گزارش داد که خروج نیروها تا 30 سپتامبر تکمیل خواهد شد و بیشتر «صدها» نیروی باقیمانده به اردن و سایر کشورهای منطقه منتقل خواهند شد.
حضور نظامی آمریکا در سالهای اخیر حدود ۲۵۰۰ پرسنل نظامی را شامل میشد، این در حالی است که این تعداد در اوج عملیات نظامی آمریکا در عراق در سال ۲۰۰۷ از ۱۷۰ هزار نفر فراتر رفته بود.
چه چیزی با نیروهای آمریکایی خارج می شود؟
فقط سربازان نیستند که از عراق خارج میشوند. به گزارش آسوشیتدپرس، تجهیزات نظامی، از جمله سیستمهای دفاع هوایی، نیز خارج خواهند شد.
سیستمهای دفاع هوایی آمریکا در اربیل در رهگیری موشکهای بالستیک و پهپادهای ایرانی در طول جنگ فعلی نقش داشتند.
سیروان بارزانی، رهبر کردها، در گفتگو با رویترز به سه قابلیت دیگر اشاره میکند که عراق ممکن است پس از خروج نیروهای آمریکایی از آنها بیبهره بماند: اطلاعات آمریکا، پشتیبانی لجستیکی و پهپادها.
به نظر میرسد این حساسیت در منطقه کردستان حتی بیشتر است، جایی که وزارت پیشمرگه اعلام کرد که این منطقه از زمان شروع جنگ در معرض بیش از هزار حمله پهپادی و موشک بالستیک قرار گرفته است و خروج نیروهای آمریکایی «بدون ارائه هیچ سیستم دفاعی» را «مایه نگرانی» توصیف کرد.
عراق به تنهایی چه کاری میتواند انجام دهد؟
در مقابل، بغداد میگوید که بسیاری از ماموریتها پیش از تاریخ خروج به نیروهای عراقی واگذار شده است.
سرلشکر خالد التمیمی، فرمانده نیروی هوایی عراق، گفت که از ابتدای سال ۲۰۲۶ هیچ نیروی ائتلافی ماموریتی در داخل عراق انجام نداده است. وی افزود که پهپادهای عراقی جایگزین هواپیماهای ائتلاف در عملیات شناسایی شدهاند و نیروی هوایی روزانه بررسیهای هوایی از خاک عراق انجام میدهد.
او همچنین گفت که جنگندههای اف-۱۶ عراق بیش از ۱۰ روز بدون دخالت خارجی ماموریت انجام دادهاند و پرسنل عراقی مسئول تعمیر و نگهداری آنها هستند.
اما پدافند هوایی همچنان حساسترین موضوع است، چرا که صباح النعمان، سخنگوی فرمانده کل نیروهای مسلح، به خبرگزاری آسوشیتدپرس گفت که عراق در آستانه خرید سیستمهای جدید از کره جنوبی ، ترکیه و ایالات متحده است و این سیستمها طبق برنامههای نظامی سنجیده «برای تضمین حفاظت کامل از حریم هوایی عراق، از جمله منطقه کردستان» مستقر خواهند شد.
در مقابل، حسن البراری، استاد روابط بینالملل در دانشگاه اردن، به الجزیره گفت که «بعید» است که دولت عراق در حال حاضر بتواند از حریم هوایی خود در برابر موشکها و پهپادها محافظت کند، اگر ایران، به عنوان مثال، اربیل را هدف قرار دهد.
آیا عقبنشینی به داعش فرصت میدهد؟
داعش سرزمینهایی را که حدود یک دهه پیش تحت اشغال خود داشت، از دست داده است و آخرین گزارش دبیرکل سازمان ملل متحد تخمین میزند که این گروه اکنون به دلیل فشار مداوم نیروهای عراقی، با چند صد جنگجو و ظرفیتی محدود به انجام عملیات ساده، در «ضعیفترین حالت خود» قرار دارد.
اما هستههای آن به طور کامل از بین نرفتهاند. نیروهای امنیتی عراق اعلام کردند که یک هسته مظنون داعش در حال آمادهسازی حملات انتحاری همزمان با عقبنشینی است، در حالی که سیروان بارزانی از فعالیت هستههای خفته در هفتههای اخیر صحبت کرد. در مقابل، خالد التمیمی، فرمانده نیروی هوایی عراق، میگوید: «تهدید تروریسم در حال حاضر بسیار محدود است.»
چهار مقام امنیتی و نظامی عراق در گفتگو با رویترز از نگرانیهای خود در مورد توانایی این گروه برای سوءاستفاده از شکافهای امنیتی خبر دادند.
در مورد سلاحهای گروه های مسلح چطور؟
از نظر سیاسی، گروههای مسلح خروج آمریکا را یک پیروزی میدانند. ابومجتبی الیاسری، یکی از رهبران « مقاومت اسلامی در عراق »، در مصاحبه با رویترز این خروج را یک «پیروزی تاریخی» توصیف کرد.
با این حال، خروج نیروها به این معنی نیست که مسئله سلاح در همان روز حل خواهد شد، چرا که دولت روند محدودسازی سلاح را به تاریخ خروج مرتبط کرد و سپس این قطعنامه به ژوئن 2027 موکول شد.
یک مقام رسمی از یکی از این گروه ها به خبرگزاری آسوشیتدپرس گفت که «مطلقاً هیچ تصمیمی بین گروه ها برای تحویل سلاحها وجود ندارد.»
پس از خروج نیروها، چه چیزی برای واشنگتن باقی خواهد ماند؟
خروج نیروها از پایگاهها به معنای خروج واشنگتن از پرونده امنیتی عراق نیست.
بیانیه مشترک ۲۰۲۴ از همان ابتدا گذار به «مشارکتهای امنیتی دوجانبه» را تصریح کرد. در گفتگوی همکاری امنیتی در ژوئیه همان سال، دو کشور در مورد مرحله جدیدی شامل افسران رابط، آموزش و برنامههای همکاری امنیتی سنتی توافق کردند.
دو طرف همچنین در مورد تقویت قابلیتهای نیروهای عراقی از طریق کمکهای نظامی، فروش تسلیحات و تأمین مالی بحث و گفتگو کردند و بر اهمیت حفظ تجهیزات آمریکایی مورد استفاده نیروهای عراقی و تقویت برنامههای آموزشی و تربیتی نظامی تأکید کردند.
سرلشکر سعد معن، رئیس واحد رسانهای امنیتی، پس از تحویل گرفتن مقر آمریکاییها در فرودگاه بغداد، گفت که این امر مانع از ادامه همکاری امنیتی با شرکای بینالمللی، بر اساس احترام متقابل و به شیوهای که استقلال تصمیم عراق را حفظ کند، نمیشود.
بنابراین، 30 سپتامبر آنقدر که شکل روابط امنیتی بین بغداد و واشنگتن را تغییر میدهد، به آن پایان نمیدهد. این رویداد فصل حضور نظامی را که با حمله سال 2003 آغاز شد، شامل عقبنشینی در پایان سال 2011 و سپس بازگشت در سال 2014 به درخواست بغداد برای مقابله با داعش بود، میبندد.
آزمونی که از صبح پنجشنبه آغاز میشود، نه تنها در تعداد سربازانی که عراق را ترک کردهاند، بلکه در میزان توانایی نهادهای عراقی در به عهده گرفتن وظایفی که با کمک ائتلاف انجام میشد و در قالبی که کمکهای آمریکایی پس از خروج نیروها از پایگاهها به خود خواهد گرفت، نیز خواهد بود.
