جنگ سودان دیگر یک منازعه داخلی میان ارتش و نیروهای پشتیبانی سریع نیست؛ این بحران به میدان تلاقی رقابتهای منطقهای در دریای سرخ، شاخ آفریقا و حوضه نیل تبدیل شده است. میدل ایست فروم در تحلیلی تأکید میکند که تلاش آمریکا و دولتهای عرب خلیج فارس برای آتشبس، تا زمانی که نقش اتیوپی، بازگشت ایران به معادله خارطوم، نگرانیهای مصر و رقابت قدرتهای عربی را نادیده بگیرد، تنها نسخهای ناقص برای بحرانی چندلایه خواهد بود.
به گزارش سرویس بینالملل جماران، تحلیل میدل ایست فروم درباره جنگ سودان، بر یک خلأ راهبردی در دیپلماسی آمریکا و دولتهای عرب خلیج فارس تمرکز دارد: حذف اتیوپی از معادله صلح. نویسنده استدلال میکند که بحران سودان دیگر صرفاً جنگی داخلی میان نیروهای مسلح سودان و نیروهای پشتیبانی سریع نیست؛ بلکه به یکی از گرههای اصلی رقابت منطقهای در دریای سرخ، شاخ آفریقا و خاورمیانه تبدیل شده است. از نگاه این گزارش، تلاشهای واشینگتن و پایتختهای عربی برای آتشبس، تا زمانی که بازگشت ایران، رقابت دولتهای خلیج فارس، نگرانیهای مصر و امنیت ملی اتیوپی را همزمان نبیند، به توافقی شکننده و بیدوام منتهی خواهد شد.
بازگشت ایران به معادله خارطوم
در یک سال گذشته، نیروهای مسلح سودان برای تقویت موقعیت خود به سمت بازیگران خارجی رفته و روابط با تهران را از سر گرفتهاند. گزارشها درباره پهپادهای ایرانی و همکاریهای نظامی نشان میدهد خارطوم بار دیگر در حال گشودن درهای خود به روی ایران است. از نگاه نویسنده، تهران سالهاست در پی تثبیت نفوذ در امتداد دریای سرخ بوده و سودان میتواند در کنار جای پاهای موجود ایران در اریتره و میان حوثیها، مسیر بازگشت جدیتر جمهوری اسلامی به این کریدور راهبردی را فراهم کند. به همین دلیل، جنگ سودان دیگر فقط نزاعی برای قدرت در خارطوم نیست؛ بلکه بخشی از رقابت بزرگتر بر سر کنترل مسیرهای امنیتی، دریایی و ژئوپلیتیک دریای سرخ است.
پیوند بحران سودان با شاخ آفریقا و امنیت اتیوپی
میدل ایست فروم تأکید میکند که کنار گذاشتن اتیوپی از روند صلح، خطایی راهبردی است. اتیوپی مرزی طولانی و پرتنش با سودان دارد و هرگونه تجزیه، فروپاشی یا غلبه یکی از دو طرف جنگ با حمایت قدرتهای خارجی، مستقیماً امنیت ملی آدیسآبابا را تهدید میکند. گروههای مسلح، موج پناهجویان، قاچاق سلاح و بیثباتی مرزی در خاک سودان متوقف نخواهند ماند. افزون بر این، سودان مدتها مانند سپری میان بیثباتی ساحل، شاخ آفریقا و کریدور دریای سرخ عمل کرده است؛ فروپاشی این سپر، مسیر انتقال بحران به یکی از حساسترین مناطق ژئوپلیتیک آفریقا را باز میکند.
نیل، مصر و خطر تبدیل سودان به میدان رقابت چندلایه
پرونده سد بزرگ رنسانس اتیوپی همچنان یکی از حساسترین منازعات منطقهای است و سودان در این میان نقشی تعیینکننده دارد. مصر بهطور تاریخی از نزدیکی با سودان برای فشار بر اتیوپی استفاده کرده، اما بیثباتی کنونی خارطوم و احتمال نفوذ بیشتر ایران یا بازیگران رقیب عرب خلیج فارس میتواند این موازنه را برهم بزند. سودانی تقسیمشده یا وابسته به قدرتهای بیرونی، قادر است تنشهای نیل را تشدید کند و تلاشهای مورد حمایت آمریکا برای دستیابی به راهحل مذاکرهشده را تضعیف سازد. از نگاه نویسنده، هیچ آتشبسی میان نیروهای مسلح سودان و نیروهای پشتیبانی سریع پایدار نخواهد ماند اگر همسایگان کلیدی، بهویژه اتیوپی، آن را تهدیدی علیه امنیت خود بدانند.
جمعبندی گزارش این است که چارچوب کنونی صلح، بیش از حد محدود و خوشبینانه طراحی شده است؛ گویی سودان را میتوان جدا از محیط پیرامونیاش تثبیت کرد. در حالی که واقعیت میدانی، از بازگشت ایران تا رقابت دولتهای خلیج فارس، از نگرانی مصر تا امنیت اتیوپی، نشان میدهد بحران سودان به یک پرونده چندلایه منطقهای تبدیل شده است. راهحل پیشنهادی نویسنده، تبدیل چارچوب چهارجانبه فعلی به فرمت پنججانبه با نقش رسمی اتیوپی است؛ در غیر این صورت، آینده سودان نه ثبات داخلی، بلکه رقابت تشدیدشده در دریای سرخ، شکاف عمیقتر میان دولتهای خلیج فارس و تنش فزاینده بر سر نیل را بازتاب خواهد داد.
