تحلیل تازه اویلپرایس از یک تغییر راهبردی در سیاست خارجی عربستان پرده برمیدارد؛ تغییری که پس از جنگ ۲۰۲۶ و آشکار شدن ضعف چتر امنیتی آمریکا، ریاض را از دکترین موازنه میان واشنگتن و پکن عبور داده و به سمت انتخاب چین و روسیه بهعنوان شرکای آینده سوق داده است.
به گزارش سرویس بینالملل جماران، تحلیل سایمون واتکینز در اویل پرایس به واکاوی یک چرخش ژئوپلیتیک تاریخی در دوران پساجنگ میپردازد؛ چرخشی که به تعبیر او، نشاندهنده «انتخاب قطعی چین و روسیه بهعنوان شرکای ابرقدرت آینده توسط عربستان سعودی» است.
دیدار حساس هفته گذشته میان «سونگ هونگکون»، معاون اداره ملی انرژی چین، و «محمد القحطانی»، رئیس بخش پاییندستی آرامکو، نشان داد که ریاض پس از پایان جنگ با ایران، دکترین توازن میان پکن و واشنگتن را کنار گذاشته و آشکارا به سمت قطب شرق متمایل شده است. به نوشته واتکینز، عملیات نظامی «خشم حماسی» و باران موشکی تهران، برای سعودیها ثابت کرد که چتر امنیتی پرهزینه ایالات متحده، کاملاً سوراخ و غیرقابل اتکاست.
این گسست، فرآیندی دهساله است که ریشههای آن به جنگ قیمت نفت در سالهای ۲۰۱۴ تا ۲۰۱۶ بازمیگردد. پیش از آن، روابط ریاض و واشنگتن بر پایه قرارداد تاریخی ۱۴ فوریه ۱۹۴۵ میان فرانکلین روزولت و ملک عبدالعزیز شکل گرفته بود؛ قراردادی که بر اساس آن، آمریکا امنیت آلسعود را تضمین میکرد و در مقابل، عربستان تأمین نفت مورد نیاز آمریکا را بر عهده داشت.
اما با ظهور انقلاب شیلاویل در آمریکا، واشنگتن توانست قیمتهای پایین نفت را تحمل کند و از نگاه ریاض، عملاً دکترین ۱۹۴۵ را نقضشده جلوه داد. عربستانِ گرفتار فشارهای اقتصادی، ناگزیر شد روسیه را به سازوکار اوپکپلاس وارد کند؛ اقدامی که در ادامه، زمینه را برای افزایش نفوذ چین فراهم ساخت.
در اواخر سال ۲۰۱۶، زمانی که غولهای والاستریت به دلیل نگرانی از ساختار دولتی آرامکو از خرید ۵ درصد سهام عرضه اولیه این شرکت عقب نشستند، چین پیشنهاد خرید کل این سهم را مطرح کرد؛ ژستی نجاتبخش که به نوشته این تحلیلگر، محمد بن سلمان هرگز آن را فراموش نکرد.
پس از آن، دکترین نفوذ پکن با سفر سال ۲۰۱۷ ملک سلمان به چین و امضای قراردادهایی به ارزش ۶۵ میلیارد دلار شتاب گرفت. تعهد محمد التویجری، معاون وقت وزیر اقتصاد عربستان، درباره «تأمین مالی با یوآن» نیز ضربهای مهم به دکترین پترودلار آمریکا تلقی شد.
این موازنه با ایجاد صندوق مشترک ۲۰ میلیارد دلاری و مشارکت سینوپک با آرامکو در سال ۲۰۲۲، ذیل پیوند پروژه «کمربند و جاده» چین با «چشمانداز ۲۰۳۰» عربستان، بیش از پیش تحکیم شد؛ تا جایی که امین ناصر، مدیرعامل آرامکو، صراحتاً اعلام کرد اولویت ۵۰ سال آینده این شرکت، تأمین نیازهای چین خواهد بود.
از دید ریاض، آمریکا دیگر نه ضامن مطلق امنیت، بلکه تنها یک «شریک عادی امنیتی» در نظمی چندقطبی است؛ نظمی که پکن در حال نزدیک شدن به جایگاه رهبری آن است.
در نهایت، موفقیت ایران در هدف قرار دادن خط لوله شرق ـ غرب، میدان نفتی خریص، پالایشگاه رأستنوره و هابهای پتروشیمی ینبع، به آلسعود نشان داد که صدها میلیارد دلار خرید تسلیحاتی از آمریکا، در برابر دکترین ناهمتراز پهپادی و موشکی ایران کارایی لازم را ندارد.
به نوشته واتکینز، تفاهمنامه ژوئن ۲۰۲۶ میان واشنگتن و تهران نیز که عملاً دغدغههای موشکی کشورهای عربی را نادیده گرفت، عربستان را در موقعیتی آسیبپذیرتر از پیش از جنگ قرار داد. از همین رو، ریاض به این جمعبندی نهایی رسیده است که ایالات متحده دیگر ضامن بقای پادشاهی سعودی نیست.
این دگردیسی بزرگ، میتواند بازار جهانی انرژی و موازنه قدرت در قرن ۲۱ را به سود «اژدهای زرد» بازآرایی کند.
