تهدید تدریجی ایران به کنترل کابل های دریایی در تنگه هرمز از گسترش خطرناکی در نقشه نقاط ضعف جهانی پرده برمی دارد، جهانی که به نگرانی از توقیف نفتکش ها در تنگه عادت کرده بود، امروز با کابوس «خفگی دیجیتالی» مواجه است که تهدید می کند اقتصادهای کاملی را در لحظاتی فلج کند.
به گزارش جماران به نقل از الجزیره، برای دههها، اهمیت استراتژیک تنگه هرمز و گذرگاههای دریایی در خاورمیانه با جریان نفت و عرضه انرژی مرتبط بوده است، اما با افزایش تنشهای ژئوپلیتیکی، تهدید جدیدی ظاهر شده است که زیرساختهای اقتصاد دیجیتال جهانی را هدف قرار میدهد.
این تهدید در آنچه رسانههای ایرانی اخیراً در مورد احتمال تبدیل کابلهای دریایی در خلیج فارس به اهداف احتمالی اشاره کردند، خلاصه میشود و ایده کنترل کابلهای اینترنت و تحمیل هزینه به اپراتورهای آن به عنوان اهرم فشاری مطرح شد که ممکن است در مرحلهای مفید باشد، که به همان اندازه حساس است که مانع از تردد و تجارت از طریق تنگه شود.
تشدید تدریجی و طرح مالی
این تهدید به طور ناگهانی مطرح نشد، بلکه در چارچوب تشدید تدریجی رسانهای مطرح شد، به طوری که خبرگزاری فارس ایران در 24 آوریل گذشته مقالهای با عنوان «تنگه هرمز... جایی که اینترنت منطقه به مویی آویزان است» منتشر کرد.
این خبرگزاری کابلهای دریایی در عمق تنگه را که بخش بزرگی از ارتباطات دیجیتال منطقهای به آن وابسته است، «زیرساختی پنهان که میتواند به یک نقطه ضعف استراتژیک تبدیل شود» توصیف کرد.
همزمان با آن، خبرگزاری تسنیم زاویهای حقوقی را مطرح کرد و بر اهمیت آنچه «حاکمیت قانونی» این کابلها نامید، تاکید کرد و به امکان تنظیم عبور، نگهداری و تحمیل هزینه بر آنها در چارچوب اختیارات کشورهای ساحلی اشاره کرد.
همین خبرگزاری با لحنی تشدیدآمیز هشدار داد که هدف قرار دادن کابلهای فیبر نوری در هرمز ممکن است تولید و صادرات نفت را فلج کند و بازارهای مالی و پولی کشورهای حاشیه خلیج فارس را مختل کند، که در اشارهای صریح، کابلهای دریایی را به عنوان بخشی جدید از معادله بازدارندگی و فشار سیاسی ارائه میدهد.
شکنندگی جایگزینها
برخلاف تصور برخی که اینترنت فقط یک ابر مجازی است، مریدیت پریمرز جونز، پژوهشگر، در مقالهای در وبسایت «د کانورزیشن» تاکید میکند که این شبکه در واقع به یک زیرساخت مادی متشکل از بیش از 500 کابل دریایی متکی است که بیش از 95 درصد از ترافیک دادههای بینالمللی را منتقل میکنند، این میزان بر اساس برآوردهای اتحادیه بینالمللی مخابرات که توسط خبرگزاری رویترز منتشر شده، به حدود 99 درصد میرسد.
مشکل اساسی این است که این زیرساخت بزرگ در مسیرهای جغرافیایی مشخصی متمرکز است، به طوری که بسیاری از این کابلها جمع میشوند تا از گذرگاههای آبی باریکی مانند دریای سرخ و تنگه هرمز عبور کنند، که از نظر استراتژیک چیزی را ایجاد میکند که «گردنههای دیجیتال» نامیده میشود.
در اینجا نگرانی خلیج فارس برجسته میشود، زیرا گزارشی از خبرگزاری رویترز نشان میدهد که کشورهای منطقه میلیاردها دلار در هوش مصنوعی سرمایهگذاری میکنند و به شدت به کابلهای محوری که از طریق هرمز عبور میکنند، مانند AAE-1 و فالکون وابسته هستند.
با وجود پیشرفت سریع فناوری، کارشناسانی که رویترز از قول آنها نقل کرده، اشاره میکنند که سیستمهای ماهوارهای، مانند استارلینک ، از نظر هزینه و ظرفیت برای جذب حجم عظیم دادهها، جایگزین عملی برای کابلهای دریایی نیستند، بلکه صرفاً راهحلهای مکمل هستند.
جونز توضیح میدهد که درگیری آمریکا و ایران در واقع باعث تاخیر در ایجاد کابلهای جدید شده است، که شکنندگی شبکه را تشدید میکند.
ماشا کوتکین، کارشناس ژئوپلیتیک، در گفتگو با رویترز، به خطر خسارت ناخواسته اشاره میکند و تاکید میکند که هر چه مدت زمان درگیری طولانیتر شود، احتمال وقوع آن بیشتر میشود.
این اتفاق قبلاً در سال 2024 رخ داد، زمانی که یک کشتی تجاری که توسط گروه انصارالله در دریای سرخ هدف قرار گرفت، لنگر خود را از بستر دریا کشید و کابلهای حیاتی را قطع کرد.
سلاح دو لبه
با وجود خطر تهدید به قطع کابل ها، واقعیت میدانی از تناقضی پرده برمی دارد که آن را به «سلاحی دو لبه» تبدیل می کند، زیرا خود ایران نیز از طریق سامانه کابلی «جی بی آی» به این شبکه متصل است، این بدان معناست که هرگونه خرابکاری تأثیر آن به ارتباطات و اقتصاد آن نیز گسترش خواهد یافت.
پیچیدگی صحنه را این واقعیت بیشتر می کند که کابل های دریایی در سطح جهان سالانه حدود 150 تا 200 مورد خرابی را تجربه می کنند که طبق داده های «کمیته بین المللی حفاظت از کابل ها»، 70 تا 80 درصد آن ناشی از فعالیت های تصادفی انسانی مانند ماهیگیری و کشیدن لنگر است.
این امر اثبات عمدی بودن را بسیار دشوار می کند و این خود برگه ای در دست هر طرفی است که بخواهد به این زیرساخت تحت پوشش «حادثه تصادفی» آسیب برساند، ابهامی که مریدیت جونز، پژوهشگر، هشدار می دهد که راه را برای «تشدید نظامی غیرمحاسبه شده» باز می کند.
ایران به دور از درگیری در قطع واقعی، سلاحی خاموش در اختیار دارد که «مجوزها» است، زیرا می تواند به سادگی در دادن موافقت به کشتی های تعمیر و نگهداری تعلل کند، و این امر هرگونه خرابی تصادفی را بدون شلیک حتی یک گلوله به یک بحران طولانی مدت تبدیل می کند.
آلن مولدین، مدیر تحقیقات در «تلی جیوگرافی» به خبرگزاری رویترز توضیح می دهد که «یکی از بزرگترین مشکلات تعمیر، گرفتن مجوز برای ورود به آب هایی است که آسیب در آنجا واقع شده است، که ممکن است زمان زیادی طول بکشد».
شوک های اقتصادی و فلج نظامی
پیامدهای این موضوع فراتر از کندی مرورگرها است و به اعصاب نظامی و مالی ضربه می زند، رابرت مجاه در مقاله ای که توسط مجمع جهانی اقتصاد (WEF) منتشر شده، معتقد است که اقتصاد مدرن دیگر بین «جریان کالاها» و «جریان اطلاعات» تفاوتی قائل نیست و اشاره می کند که هرگونه قطع و وصل شدن باعث ایجاد شوک های فوری در بازارهای مالی و تأخیر در معاملات بانکی می شود.
در سطح نظامی، نیروهای مسلح به شدت به این کابل ها در سیستم های فرماندهی و کنترل و هدایت هواپیماهای بدون سرنشین متکی هستند و این امر آسیب رساندن به آنها را به تهدیدی مستقیم برای امنیت ملی و فرصت های هماهنگی بین متحدان تبدیل می کند.
«جنگ ارتباطات»
این تهدیدها منعکس کننده تغییری ملموس در ماهیت درگیری های مدرن است، عمود شکری، تحلیلگر استراتژیک، در مقاله ای در وب سایت «فرست پست» اشاره می کند که مرحله «پس از جنگ» شاهد چیزی خواهد بود که او آن را «جنگ ارتباطات» می نامد. در این نوع جدید از درگیری ها، کشورها برای کنترل سرزمین ها با یکدیگر درگیر نخواهند شد، بلکه برای کنترل شبکه هایی که جهان را به هم متصل می کنند، رقابت خواهند کرد.
شکری توضیح می دهد که کشورهایی که زیرساخت های این شبکه ها را کنترل می کنند، سلاحی دوگانه در اختیار دارند: توانایی نظارت جامع و جمع آوری اطلاعات و استفاده از این مسیرها به عنوان «نقاط خفه کننده» برای منزوی کردن دشمنان و محروم کردن آنها از دسترسی به دنیای دیجیتال.
بدین ترتیب، تهدید تدریجی ایران به کنترل کابل های دریایی در تنگه هرمز از گسترش خطرناکی در نقشه نقاط ضعف جهانی پرده برمی دارد، جهانی که به نگرانی از توقیف نفتکش ها در تنگه عادت کرده بود، امروز با کابوس «خفگی دیجیتالی» مواجه است که تهدید می کند اقتصادهای کاملی را در لحظاتی فلج کند.
