در حالیکه بازتعریف سیاست خارجی آمریکا شکافهایی کمسابقه در روابط واشنگتن و متحدان اروپایی ایجاد کرده، رقابت تازهای برای شکلدهی به نظم جهانیِ پساآمریکایی در جریان است؛ جایی که همزمان با تلاش مارکو روبیو برای اطمینانبخشی به اروپا، وزیر خارجه چین با پیام «شراکت نه رقابت» کوشید جایگاه پکن را بهعنوان بازیگری محوری در معماری آینده قدرت جهانی تثبیت کند.
به گزارش سرویس بینالملل جماران، سیانان نوشت: دقایقی پس از آنکه دیپلمات ارشد، مارکو روبیو، در یک سخنرانی آشتیجویانه در کنفرانس امنیتی مونیخ اعلام کرد که ایالات متحده و اروپا «به یکدیگر تعلق دارند»، همتای چینی او با پیام خود بر همان صحنه حاضر شد.
وانگ یی، وزیر امور خارجه چین، روز شنبه از همان جایگاه به مخاطبانش گفت: «چین و اتحادیه اروپا شریک هستند، نه رقیب.» او افزود: «تا زمانی که این نکته را محکم در دست داشته باشیم، خواهیم توانست در مواجهه با چالشها انتخابهای درستی انجام دهیم، از حرکت جامعه بینالمللی به سوی تفرقه جلوگیری کنیم و پیشرفت مستمر تمدن بشری را ترویج دهیم.»
حضور پیدرپی روبیو و وانگ در حالی صورت گرفت که بازنگری در سیاست خارجی آمریکا، روابط دیرینه این کشور با متحدان غربیاش را متزلزل کرده است؛ متحدانی که اکنون آشکارا اعلام میکنند دوران امنیت و قواعد جهانی تحت حمایت آمریکا به پایان رسیده است.
اکنون رقابتی برای شکل دادن به آنچه در ادامه خواهد آمد، آغاز شده است.
روبیو در سخنرانی خود در این گردهمایی سالانه نهادهای امنیتی تلاش کرد به رهبران اروپایی اطمینان دهد که دولت دونالد ترامپ به اتحاد با آنها متعهد است، هرچند معتقد است آنها باید سهم بیشتری در حمایت از این اتحاد ایفا کنند و نظام بینالمللی کنونی باید «بازسازی» شود.
وانگ، دیپلمات کهنهکاری که بیش از یک دهه چهره سیاست خارجی شی جینپینگ بوده است، پاسخ حسابشده خود را آماده داشت. او گفت مشکلات نظام بینالمللی کنونی عمدتاً به سازمان ملل بازنمیگردد، بلکه به «برخی کشورها مربوط میشود که اختلافات را بزرگنمایی میکنند، رویکرد اول کشور خود را دنبال میکنند، درگیر تقابل بلوکی میشوند و تفکر جنگ سرد را احیاء میکنند.»
او افزود چین و اروپا — در اشارهای آشکار به سیاست و شیوه حکمرانی آمریکا — باید با هم «رویههای یکجانبهگرایانه» را رد کنند، از تجارت آزاد حفاظت کنند و با تقابل بلوکی مخالفت ورزند.
اما وانگ این پیام را در شرایطی مطرح کرد که پکن همزمان به دنبال حفظ ثبات روابط خود با ایالات متحده است؛ آن هم پیش از سفر مورد انتظار ترامپ به چین در اواخر بهار امسال.
اهمیت این دیدار تاریخی بالاست؛ دیداری که میتواند ثبات نسبی میان دو اقتصاد بزرگ جهان را که پس از دیدار شی و ترامپ در کره جنوبی در پاییز گذشته شکل گرفت، تثبیت کند.
وانگ در پاسخ به پرسشی درباره این سفر در مونیخ گفت که نسبت به چشمانداز روابط چین و آمریکا «مطمئن» است، اما در عین حال درباره مسیری که ممکن است روابط دو کشور به انحراف کشیده شود هشدار داد. او گفت دو «چشمانداز متفاوت» برای روابط وجود دارد: یکی اینکه آمریکا «بهطور منطقی چین را درک کند» و همکاری کند، و دیگری اینکه آمریکا به دنبال جداسازی باشد، به شکلی «واکنشی و خودکار» با چین مخالفت کند و از «خطوط قرمز» چین — از جمله درباره تایوان — عبور کند.
او هشدار داد که مسیر دوم احتمالاً «چین و ایالات متحده را به سوی درگیری سوق خواهد داد.»
روبیو نیز روز شنبه در این کنفرانس به روابط آمریکا و چین پرداخت. این سیاستمدار که به مواضع سختگیرانه در قبال چین شهرت دارد، در پاسخ به پرسشی گفت اگر «دو قدرت بزرگ جهان» با یکدیگر ارتباط برقرار نکنند تا حوزههایی را که منافعشان همسو نیست مدیریت کنند، این یک «خطای ژئوپلیتیکی» خواهد بود.
روبیو و وانگ همچنین روز جمعه در حاشیه کنفرانس دیدار کردند؛ گفتوگویی که به نظر میرسید زمینهساز سفر مورد انتظار ترامپ باشد.
وانگ پس از این دیدار اعلام کرد که دو دیپلمات ارشد گفتوگوهایی «مثبت و سازنده» داشتهاند و «بهطور مشترک اجماع مهم حاصلشده میان» رهبران دو کشور را اجرا خواهند کرد.
پرسش کلیدی که وانگ و هیئت همراهش احتمالاً در مونیخ به دنبال آن هستند این است که اروپا تا چه اندازه به پیام گستردهتر چین گوش میدهد.
پکن مدتهاست تلاش میکند چشمانداز خود را برای جهانی که دیگر تحت سلطه ائتلافها و نهادهای تحت رهبری آمریکا نیست و بیشتر با منافع چین همسو است، ترویج کند. و اروپا را قطبی مهم میبیند که نباید بهسادگی در کنار ایالات متحده قرار گیرد.
وانگ در این گردهمایی گفت چین «نیرویی استوار برای صلح» و «نیرویی قابل اعتماد برای ثبات» است و ابتکار شی جینپینگ برای بازسازی حکمرانی جهانی را پاسخی به شرایط کنونی دانست.
اما پیام پکن با مخاطبانی دشوار روبهروست؛ زیرا رهبران اروپایی نگران کسری تجاری گسترده با چین و تسلط این کشور بر زنجیرههای تأمین راهبردی هستند.
روابط در سالهای اخیر به دلیل حمایت چین از روسیه در جنگ اوکراین نیز تیره شده و رهبران اروپایی نسبت به اقدامات نظامی چین در دریای چین جنوبی و اطراف تایوان — دموکراسی خودگردانی که پکن آن را قلمرو خود میداند — بیش از پیش محتاط شدهاند.
روز یکشنبه، لین چیا-لونگ، وزیر امور خارجه تایوان، توصیف وانگ از چین بهعنوان قدرتی صلحطلب را رد کرد و گفت «تحریکات نظامی» اخیر چین با اصول سازمان ملل در تضاد است. (چین میگوید رزمایشهای نظامیاش در دفاع از «حاکمیت ملی» انجام میشود و وانگ در سخنان خود در مونیخ برخی کشورها را متهم کرد که «در تلاش برای جدا کردن تایوان از چین» هستند و ژاپن-نه چین- را تهدید منطقهای معرفی کرد.)
با وجود این نگرانیها، پکن فرصتی را میبیند؛ آن هم در شرایطی که رهبران غربی در مواجهه با تغییر روابط با آمریکا در حال بازتنظیم سیاست خارجی خود هستند.
در ماههای اخیر، شماری از رهبران کشورهای متحد آمریکا به پکن سفر کردهاند تا در بحبوحه تنش با واشنگتن، همکاری و گفتوگو با چین را تعمیق کنند.
پیش از برگزاری کنفرانس مونیخ، برگزارکنندگان اعلام کردند نظم بینالمللی پس از ۱۹۴۵ که تحت رهبری آمریکا شکل گرفته بود «اکنون در حال تخریب» است و آمریکا بهعنوان قدرتمندترین «گوی ویرانگر» عمل میکند.
اروپاییها شاید پس از سخنرانی روبیو آنچه رئیس کنفرانس «نفس راحتی» توصیف کرد کشیده باشند، اما تهدیدهای ترامپ در ماه گذشته برای به دست گرفتن کنترل گرینلند — قلمرو دانمارک، متحد ناتو — همچنان در گوش اروپاییها طنینانداز است.
و پکن امیدوار است اروپا دستکم اندکی با دقت بیشتری به پیام خود گوش دهد.
