استاد دانشگاه علوم حدیث تهران گفت: در زمان حکومت خوب مؤمن باید بتواند زندگی خود را کند و کافر هم باید بتواند زندگی خود را بکند. هیچ کس این حق را ندارد که یقه کافر را بگیرد و بگوید چرا کافر هستی. در حکومت فاجر هم باید مؤمن بتواند زندگی خود را بکند.
به گزارش خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی و خبری جماران، مصطفی دلشاد تهرانی، استاد دانشگاه علوم حدیث تهران در ادامه سلسله درسهای آشنایی با نهج البلاغه در خانه اندیشمندان علوم انسانی با اشاره به خطبه 40 نهج البلاغه گفت: خوارج به امیرمومنان(ع) میگفتند چرا در جریان صفین بحث حکمیت را پذیرفت و آن حضرت می فرمودند، شما این امر را به من تحمیل کردید، اما آنان میگفتند همانگونه که ما بعد از این اتفاق توبه کردیم باید شما هم از عمل خود برائت بجویید.
وی افزود: امیرمومنان(ع) در مقابل خوارج با وجود تمام کارشکنیها و اذیت و آزارهایی که حین سخنرانیهای ایشان میکردند، تنها سکوت میکردند و عکس العملی نشان نمیدادند، زیرا معتقد بودند تا این گروهها دست به مبارزه مسلحانه با حاکمیت نزدند. معتقد بودند نباید با آنان برخورد کرد و حتی حق و حقوق آنان را نیز همانند سایر مردم عادی به ایشان پرداخت میکردند.
خطبه 40 نهج البلاغه: «قَالَ ( علیهالسلام )کَلِمَةُ حَقٍّ یُرَادُ بِهَا بَاطِلٌ ، نَعَمْ إِنَّهُ لَا حُکْمَ إِلَّا لِلَّهِ ، وَ لَکِنَّ هَؤُلَاءِ یَقُولُونَ لَا إِمْرَةَ إِلَّا لِلَّهِ ، وَ إِنَّهُ لَا بُدَّ لِلنَّاسِ مِنْ أَمِیرٍ بَرٍّ أَوْ فَاجِرٍ یَعْمَلُ فِی إِمْرَتِهِ الْمُؤْمِنُ ، وَ یَسْتَمْتِعُ فِیهَا الْکَافِرُ وَ یُبَلِّغُ اللَّهُ فِیهَا الْأَجَلَ وَ یُجْمَعُ بِهِ الْفَیْءُ وَ یُقَاتَلُ بِهِ الْعَدُوُّ وَ تَأْمَنُ بِهِ السُّبُلُ وَ یُؤْخَذُ بِهِ لِلضَّعِیفِ مِنَ الْقَوِیِّ حَتَّى یَسْتَرِیحَ بَرٌّ وَ یُسْتَرَاحَ مِنْ فَاجِرٍ ،وَ فِی رِوَایَةٍ أُخْرَى أَنَّهُ ( علیهالسلام) لَمَّا سَمِعَ تَحْکِیمَهُمْ قَالَ حُکْمَ اللَّهِ أَنْتَظِرُ فِیکُمْ وَ قَالَ أَمَّا الْإِمْرَةُ الْبَرَّةُ فَیَعْمَ» وقتى شنید که خوارج مى گویند، «لا حکم الا للّه» ، فرمود: سخن حقّى است که به آن باطلى خواسته شده، آرى، حکم جز از آن خدا نیست، ولى اینان مى گویند که امارت و حکومت ویژه خداوند است و بس، و حال آنکه، مردم را امیر و فرمانروایى باید، خواه نیکوکار و خواه بدکار، که مؤمن در سایه حکومت او به کار خود پردازد و کافر از زندگى خود تمتّع گیرد تا زمان هر یک به سر آید، حق بیت المال مسلمانان گرد آورده شود و با دشمن پیکار کنند و راهها امن گردد و حق ضعیف را از قوى بستانند و نیکوکار بیاساید و از شر بدکار آسوده ماند. در روایت دیگر آمده است، که چون سخن ایشان در باب حکمیت شنید فرمود: حکم خدا را در باره شما انتظار می کشم، در حکومتى که نیکان بر سر کار باشند، پرهیزگار به طاعت حق مشغول است ، و در حکومت امیر ظالم، بدکردار از زندگى تمتع مى جوید ، تا زمان هر یک به پایان آید ، و مرگش فرا رسد»
دلشاد تهرانی با اشاره به کلماتی که توسط معاصران شریف رضی ثبت و ضبط شده است، افزود: در تفسیری از کلمات امیر المومنین(ع) آمده است: شیر درنده از حکومت ظالم بهتر است. چون وقتی حکومتی ظالم باشد درندگی آن حد و مرز ندارد. اما همان حکومت فاجر و ظالم از هرج و مرج بهتر است. چون وقتی با یک حکومت ظالم طرف است انسان می تواند خود را با او تنظیم کند، ولی در هرج و مرج های طولانی چیزی فراتر از بدی های حکومت ظالم وجود دارد.
وی با اشاره به ضرورت وجود حکومت از نگاه امام علی افزود: در حکومت او ( صالحین یا فاجر) مؤمن زندگی خود را می کند و انسان کافر هم بهره مادی خود را می برد.
وی افزود: حکومت هر چه باشد شئونی دارد بدون توجه به اینکه حاکمان چه کسانی باشند باید کارهایی را انجام دهند و گرنه به آن حکومت گفته نمی شود. در زمان حکومت خوب مؤمن باید بتواند زندگی خود را کند و کافرهم باید بتواند زندگی خود را بکند. هیچ کس این حق را ندارد که یقه کافر را بگیرد و بگوید چرا کافر هستی. در حکومت فاجر هم باید مؤمن بتواند زندگی خود را بکند.
این استاد دانشگاه با اشاره به بحث داوری در نگاه امام علی(س) گفت: داوری درباره ایمان و کفر متعلق به انسانها و حکومتها نیست و بلکه برای خداست و حکومتها حق ندارند درباره ایمان و کفر انسانها داوری کنند. چون این امری درونی است حکومت ها تنها میتوانند درباره کردار انسانها داوری کنند اگر در حیطه عمومی صورت بگیرد. حیطه خصوصی هم مربوط به خود انسانهاست.
این پژوهشگر علوم حدیث با بیان اینکه حتی اهل سنت نیز درباره دیدگاه پیامبر(ص) درباره حکومت، نظری مشابه امیرمومنان(ع) دارند گفت: در روایت اهل سنت آمده که پیامبر(ص) فرمود "مردم از داشتن حکومت نیکوکار یا تبهکار ناچار هستند، اما حاکم نیکوکار باید در تقسیم به عدالت رفتار کند و سرانه عمومی را به صورت مساوی میان شما تقسیم کند، و اما در حکومت تبهکار، مومن در آزمایش قرار میگیرد و البته حکومت از هرج و مرج بهتر است" مردم از پیامبر(ص) پرسیدند ای رسول خدا هرج و مرج به چه معناست و پیامبر(ص) فرمودند "کشتار و دروغگویی."
دلشاد تهرانی افزود: روزی امیرمومنان در مسیر یکی از جنگ های خود از قسمتی از عراق که تحت سلطه ایران بود گذشتند و پس از شنیدن نوع حکومتداری ساسانیان و علل سقوط ایشان گفتند، "لا تقوم مملکة الا بتدبیر و لابر من الامراة" "مملکت جز به تدبیر نپاید و از حکومت گریزی نباشد".
استاد دانشگاه علوم حدیث تهران با اشاره به کلمه "حق" در نهج البلاغه گفت: برای "حق " میتوان پنج معنا «حق به معنای واقعیت و امر واقعی است، واقعیت عینی و امر خارجی (برای مثال،مرگ)» «حق به معنای ادراک امر واقعی، ادراک امر مطابق واقع (برای مثال،حقیقت وجودی خدا)» «حق به معنای اجازه، رخصت و اختیار (برای مثال، اجازه برای پرسش)» «حق به معنای استحقاق، شایستگی و سزاواری (برای مثال، حق عمومی)» و «حق به معنای مطالبه، طلب دو طرفه و انتظار متقابل (برای مثال، حق حاکمیت بر مردم یا حق مردم بر گردن حاکمیت)» را برشمرد.
وی در پایان جلسه افزود: درایت، معرفت، عدالت، قوت و سلامت از ویژگیهای مهمی است که باید حاکمان داشته باشند.
