حسین شیدائیان یکی از پاسداران سپاه بیت حضرت امام خمینی است که سال های متمادی در جماران خدمت نموده اند و همچنین از آغاز فعالیت رسمی مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی چند سالی در بخش تصحیح متون پیام ها ، مصاحبه ها و سخنرانی های امام با مؤسسه همکاری تمام وقت داشتند و مدتی است که به عنوان یکی از پژوهشگران و کارشناسان اندیشه و سیره امام خمینی در این حوزه تألیفات متعددی دارند . امروز به مناسبت هفته دفاع مقدس دعوت مؤسسه آثار امام خمینی را پذیرفتند و به تعدادی از سؤالات ما در باره برخی از ابعاد رهبری امام خمینی در دفاع مقدس و ارتباط امام با رزمندگان اسلام پاسخ می گویند.
کدام صفت برجسته رهبری و فرماندهی عالی امام خمینی (ره) در دفاع مقدس تجلی یافت؟
ابتدا به این مطلب اشاره کنم که در دفاع مقدس برای نخستین بار در عصر غیبتِ امام معصوم ( عج الله ) فقیهی جامع الشرایط در جایگاه رفیع ، حساس و نقش آفرین فرماندهی کل نیروهای مسلح قرار گرفت و نبردی سخت ، نامتقارن و بی نظیر قرن بیستم را رهبری نمود و از میدان آزمون فرماندهی دفع و سرکوب متجاوزان به اسلام و نظام جمهوری اسلامی سرافراز بیرون آمد.
از دوران دفاع مقدس تاکنون مطالب مختلفی در باره ابعاد و شاخصه های مدیریتی و فرماندهی عالی امام خمینی در جنگ از جمله صلابت ، قاطعیت ، شجاعت ، طمأنینه ، شهادت طلبی و دیگر شاخصه و مؤلفه های رهبری و مدیریتی ایشان در دفاع مقدس در متن کتب ها ، مقالات و گفتگوهای مختلف انتشار یافته است . اما آن چه که در این مجموعه ها کمتر به چشم می آید جنبه تربیتی به خصوص انسان سازی و فرهنگ سازی امام خمینی در رهبری دفاع مقدس است.
بزرگترین هنر رهبری امام در جنگ شکوفایی جوهره انسانی مردم ایران و تجلی فطرت خداجویی و لقاء اللهی و رهایی روح و جان رزمندگان از پرده و حجاب های ضخیم نفسانی و مادی است. امام در هشت سال دفاع مقدس انسان هایی تربیت کرد که در معرکه آتش و خون ، قالب های تنگ جهان مادی را درهم شکستند و در فراخنای سپهر بی انتهای ملکوت انسانی و معنویت دینی پرواز کردند به گونه ای که امام در یکی از پیام هایش از این جوشش فضایل معنوی و تحول روحی رزمندگان با تعبیر « فتح الفتوح ایمانی و انسانی» یاد می کند.
در حوزه فرهنگ دینی نیز در حقیقت اندیشه های عمیق و متعالی امام با تار و پود اعتقادات و سبک زندگی مردم قهرمان ایران و به خصوص اخلاق و سبک زندگی رزمندگان در هم آمیخته بود. امام با ترویج و نهادینه سازی فرهنگِ ارزش های دینی توانست فرهنگ استقامت بر حفظ ارزش های انقلاب اسلامی ، ایجاد انگیزه دینی و الهی در انجام مسئولیت و مأموریت ها ، تکلیف نگری در دفاع از کیان ایران اسلامی ، تقویت روحیه مقاومت مردم هنگام سختی های نبرد با دشمنان را به منصه ظهور برساند و از همه مهمتر شکستن بت نفسانیت و خود بینی رزمندگان و تکیه بر امدادهای الهی و توکل بر خداوند در همه شرایط دفاع و از سوی دیگر وحدت رحمانی و همدلی و همراهی همه رده ها و اقشار رزمنده با یکدیگر در دوران دفاع مقدس را متجلی سازد .اکنون نیز جلوه هایی از این میراث ماندگار فرهنگ سازی امام خمینی در جنگ دوازده روز در ایران اسلامی دیدیم و در جبهه های مقاومت جهان اسلام در نبرد با صهیونیزم بین الملل را به وضوح می بینیم .
امام خمینی چگونه و با چه روش و الگوی مدیریت دینی هشت سال دفاع مقدس را رهبری کرد ؟
پاسخ این سؤال را در دو بخش می توان بیان کرد:
اول از نظر ساختاری و سازماندهی دفاعی نیروها ؛ امام در ابتدای جنگ با حمایت کامل از ارتش و سپاه و تقویت مجموعه نیروهای مسلح ، گستره سازمان دفاعی را از یگانهای رزمی فراتر برد و به عموم اقشار مردم ایران تعمیم داد و همگان را به دفاع از میهن اسلامی در برابر متجاوزان فرا خواند و علاوه بر این کلیه رده و یگانهای سازمانی نیروهای مسلح و همه نیروهای نهاد های انقلابی و سازمان های دولتی ؛ عموم اقشار مردم ایران اسلامی را نیز به دو بخش رزمی و پشتیبانی جبهههای نبرد تقسیم کرد تا آنان که توان رزم دارند به نوبت در جبهه ها حضور یابند و افراد غیر رزمی و یا ناتوان از رزم در امور پشتیبانی از جنگ فعالیت کنند.
دوم – تلاش مدیریتی امام خمینی بر باز تولید و نهادینه سازی قدرت نرم دینی در دفاع مقدس است زیرا تجهیزات گوناگون نظامی و به روز رسانی شده ارتش عراق که از سوی ابرقدرت غرب و شرق دریافت کرده بود با امکانات محدود رزمندگان دفاع مقدس قابل مقایسه نبود و افزایش توان قدرت سختافزاری و برتری تسلیحاتی دشمن را نسبت به توانایی رزمی مدافعان اسلام را به روشنی نشان می داد. بنابراین امام راهبرد و سیاست کلی دفاع را بر معنویت و تجلی ارزش های دینی بنیان نهاد و ضمن تبلیغ و تشویق متخصصان داخلی بر تولید و خود کفایی تجهیزات نظامی ، سلاح های جنگی را به عنوان یک ابزار در نبرد معرفی کرد. و معنویت گرایی دینی و الهی را معیار اصلی پیروزی در نبرد تعیین کرد . تا تدابیر و طرح های عملیات فرماندهان بر سرمایه انسانی و اعتقادات قلبی و معنوی رزمندگان تمرکز یابد . بنابراین امام خمینی در پیام های خود به مناسبت پیروزی عملیات های دفاع مقدس به خصوص عملیات های فتح المبین و طریق القدس که بخش های مهم خاک میهن عزیز ما به خصوص خرمشهر را از چنگال متجاوزان بعثی آزاد ساخت؛ این پیروزی ها را بازتاب نهادینه سازی و تبلور قدرت نرم دینی در عملکرد رزمندگان اسلام برابر کثرت تسلیحات و نیروی انسانی فاقد انگیزه معنوی دشمنان ارزیابی می نماید.
پیوند و ارتباط امام خمینی با رزمندگان دفاع مقدس را تحلیل کنید.
پیوند رزمندگان دفاع مقدس با امام خمینی بسیار فراتر از رابطه سازمانی نیروی رزمی با فرمانده عالی بود و این پیوند را نباید در قالب آئین نامه ها و مقررات انضباطی و یا سلسله مراتب نیروهای مسلح تفسیر کرد . ارتباط امام و رزمندگان ، پیوند عشق و حدیث دلدادگی و رابطه محب و محبوب بود .اطاعت رزمندگان از دستورات امام خمینی افزون بر اطاعت و تبعیت از ولی فقیه ، پیروی خالصانه و صادقانه مرید از مراد به شمار می آمد
تصاویر امام خمینی که رزمندگان بر لباس خود نصب می کردند و تابلو نوشته هایی که از سخنرانی ها و پیام های امام در کنار جاده های مناطق جنگی و یا بر دیوار های سنگرها قرار داشت به رزمندگان روحیه و نشاط رزم می داد به بیان دیگر رزمندگان امام را نایب به حق امام معصوم و خالص ترین بنده و فانی در خدا می دیدند و دوستی و محبت او را دوستی خدا می دانستند و محبتشان به امام مصداق عینی این شعر بود که « حب خاصان خدا حب خداست » بنا بر این در نیایش ها و مناجاتشان همیشه امام را دعا می کردند و در گفتگوهایی که با همرزمانشان داشتند یکی از آرزوهایشان دیدار با امام بود .و آنان که توفیق دیدار امام را یافته بودند به این ملاقات افتخار می کردند .
نذر صلوات و روزه مستحبی یکی از برنامه های رایج رزمندگان برای حفظ جان و سلامتی و طول عمر امام بود . در مجموع پس از نام پیامبر و معصومین یاد و ذکر نام امام که با صلوات همراه می شد موجب دلگرمی و افزایش روحیه رزمی دلیر مردان دفاع مقدس بود .
از سوی دیگر امام همواره در مواقع استجابت دعا رزمندگان اسلام را در فهرست خاص دعای خود قرار می داد و حمایت های گوناگون خود را از همه دلاور مردان جبهه های جنگ رسما اعلام می کرد .و در برابر هرگونه رفتاری که باعث تضعیف روحیه رزمندگان شود قاطعانه می ایستاد و همواره از اقدامات دفاعی رزمندگان تقدیر می کرد و آنان را سربازان واقعی امام زمان می نامید.
اندیشه و راهبردهای دفاعی امام خمینی چگونه در عملکرد رزمندگان اسلام تبلور یافت؟
ابتدا به این موضوع اشاره کنم که ابوالحسن بنی صدر اولین رئیس جمهور که با حکم امام در جایگاه فرماندهی کل قوا قرار داشت بزرگترین مانع تحقق سیاست های دفاعی امام خمینی در جبهه های نبرد بود . پس از عزل ایشان ، وحدت در نیروهای مسلح پدید آمد و با ایجاد قرارگاه مرکزی خاتم الانبیا ؛ اندیشه های دفاعی امام خمینی مبنای دینی و حجت شرعی فرماندهان قرارگاه در ترسیم و طراحی عملیات های رزمندگان اسلام قرار گرفت .
شهید کلاهدوز اندیشه های دفاعی و فرامین نظامی امام خمینی را برخاسته از الهامات الهی می دانست و در جلسات طراحی عملیات ها بر تحقق اندیشه های دفاعی امام در دفع متجاوزان تأکید داشت
حضور مشتاقانه در جنگ ، صلابت و استقامت در عملیات های گوناگون ، اطاعت از دستورات فرماندهان یگان های رزمی و از همه مهمتر شکست حصر آبادان ، آزادسازی مهران ، عملیات کربلای 5 تنها نمونه هایی از تحقق اندیشه و راهبرئ های دفاعی امام خمینی در دفاع مقدس است
در حقیقت رزمندگان جبهه های نبرد با کوچکترین اشاره امام در سخت ترین شرایط بزرگترین حماسه های دفاع مقدس را رقم زدند .
5. فضای معنوی ملاقات های امام خمینی با رزمندگان اسلام در جماران را ترسیم کنید .
صحنه های دیدار امام خمینی با رزمندگانی که عازم منطقه نبرد بودند و یا بعد از عملیات های سخت به دیدار امام نایل می آمدند ، سرشار از عشق و دلدادگی بود که بیان و قلم شاهدان عینی از وصف آن عاجز است .
اشگ شوق وصال رزمندگان هنگام ملاقات با محبوب و مراد خویش در ملاقات خصوصی و یا دستبوسی امام و یا حضور در حسینیه جماران فضای معنوی خاصی بر این دیدار حاکم بود . در ملاقات هایی که امام در جمع رزمندگان سخن می گفت ، حکایت محبت و دلدادگی عاشق و معشوق در آن نمایان بود و هنگامی که از بالکن حسینیه به ابراز احساسات قلبی و عشق رزمندگان با حرکت دست پاسخ می گفت در نگاه های خاص ، متقابل و معنا دار امام با رزمندگانی که همزمان با فریادهای دعا و شعارهای محبت آمیز اشک می ریختند. دریایی از معرفت و محبت در چشمان امام و رزمندگان موج می زد .
این جا به دو نمونه اشاره می کنم که رزمندگان دیدار با امام را بهترین پاداش و مدال افتخار ایثار گری های خود می دانستند .
اول : هنگامی که خلبانان شجاع نیروی هوایی از یک عملیات پیچیده و مهم برون مرزی موفق و پیروزمندانه بازگشتند در گفتگو با فرمانده عملیات نیروی هوایی ارتش بهترین پاداش خود از این عملیات را دیدار خصوصی با امام مطرح کردند و با پیگیری ها به سرعت این ملاقات میسر شد و این خلبانان شجاع با اشتیاق زاید الوصف به محضر امام رسیدند و با بوسیدن دست مبارک امام ، روح تشنه عشق به امام را سیراب ساختند و در این دیدار خصوصی رضایت و خشنودی امام را از انجام و موفقیت عملیات سخت و طاقت فرسا را به خوبی در چهره نورانی امام درک کردند و به آرامش روحی رسیدند .
دوم : پس از عملیات اعجاب انگیز ، سخت و نفس گیر کربلای 5 دیدار با امام بهترین پاداشی بود که فرمانده لشگر 10 سید الشهدا برای شجاعت و استقامت رزمندگانش در این نبرد در نظر گرفت . از آن جا که ظرفیت حسینیه جماران برای 1200 نفر ملاقات کننده است پس از اعلام فرمانده لشگر برای اعزام به جماران ؛ خیل مشتاقان لشگر برای دیدار امام بسیار بیش از تعداد کارت های ملاقات عمومی به جماران آمدند. از سوی دیگر پس از سکته قلبی امام در فروردین 1365 به توصیه پزشکان ملاقات هایش کم شده بود و در ملاقات های عمومی فقط یک بار در بالکن حسینیه حضور می یافت . در آن روز ابتدا رزمندگانی که کارت ملاقات داشتند در حسینیه با امامشان دیدار کردند و از حسینیه خارج شدند چند دقیقه بعد به محض این که امام اطلاع یافت که تعداد کثیری از رزمندگان لشگر 10 سید الشهدا پشت درب مانده اند بلافاصله شخصا دستور داد که آنان نیز برای ملاقاتش به حسینیه بیایند . شور و حال این ملاقات رزمندگان که به دستور امام بود واقعا خارج از توصیف است که رزمندگان با چه حالتی امام را در حسینیه زیارت کردند و اشک شوق ریختند .
6. تعامل سپاه بیت امام خمینی و جبهه های دفاع مقدس و رزمندگان اسلام چگونه بود ؟
سپاه بیت امام با گذر از بحرانهای تابستان و پائیز سال 1360به مرور زمان به آمادگی نسبی و مطلوب برای رویارویی با انواع تهدیدات آشکار و پنهان دشمنان و منافقان نفوذی دست یافت. بنا بر این اغلب پاسدارانی که نیروی ثابت یا مأموریت طولانی مدت در جماران داشتند با توجه به اهمیت و حساسیت فوق العاده حفظ جان امام در برابر انواع تهدیدات ، نیم نگاهی نیز به عملیات های دفاع مقدس داشتند و شوق حضور در جبهه های نبرد در دلشان جوانه می زد
از سوی دیگر .همه مسئولان عالی رتبه نظام ، ائمه جمعه و جماعات و حتی فرماندهان دفاع مقدس هر گاه در جمع مسئولان و پاسداران بیت حاضر می شدند ، محافظان امام را به اهمیت حیاتی حفظ جان امام و غیر قابل مقایسه با عملیات دفاعی رزمندگان اسلام در مرزهای کشور متوجه می ساختند .
برخی از پاسداران نیز در نوبت های مختلف با حضرت آیت الله خامنه ای که در جایگاه ریاست جمهوری قرار داشت اشتیاق حضور در کنار رزمندگان دفاع مقدس و همراهی با آنان در سلسله عملیاتهای سرنوشتساز را ابراز کردند. ایشان در آن شرایط سخت و بحرانی قاطعانه و صریح حفظ جان و تقویت حفاظت امام را بسیار مهم تر از دفع متجاوزان در مرزهای ایران اسلامی دانستند .
البته پاسداران شهرستانی که مأموریت شش ماه یا کمتر در جماران داشتند پس از پایان مأموریت از طریق شهرستان خود به جبهه ها اعزام می شدند و اگر به زندگی نامه برخی از شهیدان پاسدار شهرستان های مختلف مراجعه شود سابقه حضور در جماران را در کارنامه پاسداری آنان مشاهده می کنید
در نهایت با در نظر داشتن شرایط و مقتضیات حفاظتی و موافقت مسئول حفاظت و فرماندهی سپاه بیت امام از زمستان سال 1360 تا قبل از عملیات مرصاد به مرور زمان اعزام رسمی تک نفر یا چند نفر به جبهه ها آغاز شد .
جالب است بدانید اولین نیرویی که به طور رسمی با اذن و موافقت فرمانده از سپاه بیت امام به جبهه های نبرد اعزام شد برادر پاسدار حاج نقی کریمی مسئول دفتر فرماندهی ( پدر حاج محمود کریمی مداح معروف است ) که در بهمن 1360 در منطقه دشت عباس به شهادت رسید . از آن تاریخ به بعد اعزام های فردی و گروهی پاسداران بیت امام قبل یا همزمان با عملیات های مهم به جبهه ها آغاز شد
در مرداد ماه 1367 بعد از قبول قطعنامه 598 و همزمان با حمله وحشیانه منافقین و آغاز عملیات دفاعی مرصاد و آغاز اعزام های گسترده مردمی از سراسر کشور با موافقت مسئول کل حفاظت یک گروهان متشکل از پاسداران حفاظتی ، عملیاتی و ستادی سپاه بیت امام به جبهههای نبرد اعزام شدند . از زمستان سال 1360 تا پایان دفاع مقدس 48 نفر از پاسداران حفاظت امام و دو نفر از روحانیون دفتر امام در جبهههای نبرد به فیض شهادت نایل آمدند .
در برخی زمان ها تعدادی از پاسداران بیت به همراه اعضای دفتر امام به جبهه ها اعزام می شدند و به همراه خود کمک های جمع آوری شده و یا هدایای تبرکی حضرت امام را در خطوط نبرد به رزمندگان اسلام تقدیم می کردند و به آنان وعده دیدار عمومی یا خصوصی با امام در جماران را می دادند این اقدام در تقویت روحیه رزمی مدافعان اسلام و میهن اسلامی بسیار مؤثر بود .
در پایان به این نکته اشاره کنم که سال های متمادی است که در هفته دفاع مقدس کمتر سیره و اندیشه و مدیریت امام از جنگ در رسانه های را می بینیم به گونه ای که در چند سال پیش سردار کارگر معاونت حفظ ارزش های دفاع مقدس ستاد کل نیروهای مسلح بر مظلومیت امام در هفته دفاع مقدس اشاره کرد . ان شا ء الله بتوانیم ابعاد گوناگون اندیشه و سیره امام را برای نسل جدید به تصویر بکشیم .
