منتشرکنندگان این ادعا هیچ مدرکی برای اثبات اجرای این اقدامات ارائه نکردند و مقامات آمریکایی یا عمانی نیز هیچ عملیات لایروبی از این دست را اعلام نکردند.
به گزارش جماران، الجزیره در گزارشی نوشت: حسابهای کاربری رسانههای اجتماعی و سایتهای خبری در روزهای اخیر ادعاهایی را منتشر کردهاند مبنی بر اینکه ارتش آمریکا مخفیانه کار لایروبی را برای باز کردن یک خط کشتیرانی جدید در سمت عمانی تنگه هرمز انجام داده است و به کشتیها اجازه میدهد تا به دور از نظارت ایران، پشت جزیره مسندم حرکت کنند.
این روایت، این گذرگاه را به عنوان مسیری که قبلاً استفاده نشده بود، با عرض تقریبی ۱۶۰۰ فوت (حدود ۴۸۸ متر) و عمق طبیعی حدود ۹۳ فوت (۲۸ متر) معرفی میکرد و ادعا میکرد که کارهای محدود لایروبی، آن را برای عبور تانکرهای بزرگ نفتی مناسب کرده است.
منتشرکنندگان این ادعا هیچ مدرکی برای اثبات اجرای این اقدامات ارائه نکردند و مقامات آمریکایی یا عمانی نیز هیچ عملیات لایروبی از این دست را اعلام نکردند.
اما بررسی اسناد دریایی انگلیس و آمریکا به همراه دادههای ردیابی کشتیها و تصاویر ماهوارهای توسط واحد منبع باز نشان میدهد که دهانه دریایی مورد اشاره، یک گذرگاه تازه ایجاد شده نیست، بلکه یک تنگه طبیعی معروف به «آرواره شیر» یا «دروازه مسندم» است که منابع دریایی بیش از یک قرن است که آن را مستند کردهاند و به صراحت به استفاده از آن توسط کشتیها اشاره کردهاند.
این واحد همچنین حرکت مداوم کشتیهای مختلف از طریق آن را قبل و بعد از جنگ فعلی مشاهده کرد، در حالی که تصاویر ماهوارهای که بررسی کردند هیچ مدرک بصری از تعریض گذرگاه یا کار گسترده لایروبی که اخیراً انجام شده باشد، نشان ندادند.
عبور مداوم
برای تأیید استفاده مداوم در عمل، واحد متنباز دادههای ترافیک کشتیها را در پلتفرم ترافیک دریایی از دسامبر ۲۰۲۵ تا زمان تهیه این مطالب بررسی کرد و ترافیک از طریق دروازه مسندم را در ماههای قبل و بعد از جنگ آزمایش کرد.
هدف از این نظارت، شمارش جامع تمام کشتیهایی که از این گذرگاه عبور میکردند، نبود، بلکه آزمایش این ادعا بود که این مسیر جدیدی است که کشتیها اخیراً شروع به استفاده از آن کردهاند. نظارت نشان داد که در دوره بررسی شده توسط این واحد، انواع کشتیها از جمله کشتیهای باری، کشتیهای خدمات دریایی، قایقهای تندرو، قایقهای تفریحی و سایر کشتیها از این دهانه عبور میکردند.
دادههای تاریخی مسیر در «مارین ترافیک» همچنین خطوط ترافیکی تکراری را نشان میدهد که از همان دهانه دریا عبور میکنند، نه مسیری که ناگهان در هفتههای اخیر ظاهر شده باشد. این دادههای اخیر با آنچه راهنماهای کشتیرانی بیش از یک قرن پیش در مورد کشتیهایی که از این مسیر استفاده میکردند ثبت کردهاند، مطابقت دارد.
تصاویر ماهوارهای قدیمیتر نیز این نتیجهگیری را تأیید میکنند؛ این تصاویر در صحنههایی از سالهای ۲۰۲۱ و ۲۰۲۲، کشتیهایی را در داخل گذرگاه یا در ورودی آن با آثاری از حرکت آنها در آب، سالها قبل از ادعای فعلی و قبل از شروع جنگ، نشان میدهند.
اثری از خاکبرداری نیست
این واحد همچنین تصاویر گرفته شده توسط ماهوارههای اروپایی «سنتنیل2» از منطقه در سالهای 2021، 2022 و 2026 را بررسی کرده و شکل کریدور و خطوط زمینی در دو طرف آن را قبل و بعد از تحولات فعلی مقایسه کرده است.
تصاویر بررسیشده هیچ تغییر قابل توجهی در شکل دهانه «دروازه مسندم»، هیچ بریدگی در توده های سنگی اطراف و هیچ افزایش عرض ظاهری گذرگاه در مقایسه با عکسهای قدیمیتر نشان ندادند. علاوه بر این، تصاویر موجود هیچ مدرک بصری که بتوان آن را به لایروبی گسترده مرتبط دانست، مانند حضور مداوم تجهیزات سنگین و کارهای دریایی، یا هرگونه تغییر قابل توجه در خط ساحلی یا دهانه دریا، آشکار نکردند.
این مقایسه به ویژه از آن جهت اهمیت دارد که ظاهر کلی و شکل گذرگاه در تصاویر قدیمی و جدید بسیار مشابه باقی مانده است، که با به تصویر کشیدن این منطقه به عنوان یک کانال تازه ساخته شده مغایرت دارد.
با این حال، تصاویر سنتینل-۲ به تنهایی برای تعیین اینکه آیا کاری برای تعمیق کف گذرگاه انجام شده است یا خیر، کافی نیستند، زیرا میتوانند تغییرات قابل مشاهده در سطح و سواحل را تشخیص دهند، اما آنچه را که در یک گذرگاه عمیق در زیر آب اتفاق میافتد، به طور دقیق آشکار نمیکنند.
با این حال، عملیات لایروبی یا تعمیق بستر دریا که در زیر سطح آب انجام میشود، معمولاً به تجهیزات سطحی و شناور نیاز دارد و ممکن است با تغییرات قابل مشاهده آب ناشی از حرکت رسوبات از بستر دریا همراه باشد. این واحد در تصاویری که بررسی کرد، حضور مداوم چنین تجهیزاتی را در داخل کانال مشاهده نکرد و هیچ نشانه سطحی واضحی که بتوان آن را به لایروبی گسترده در طول دوره مورد بررسی مرتبط دانست، مشاهده نکرد.
از سال ۱۹۰۸ مستند شده است
یکی از اولین توصیفات دقیق از گذرگاهی که توسط این واحد پیدا شده است، به سال ۱۹۰۸، یعنی ۱۱۸ سال پیش، برمیگردد. در جلد جغرافیایی و آماری «راهنمای خلیج فارس» نوشته «جان گوردون لوریمر»، که در اسناد کتابخانه بریتانیا نگهداری میشود، جزیره مسندم به عنوان جزیرهای توصیف شده است که توسط یک دهانه باریک دریایی به نام Fakk-al-Asad یا Bab از سرزمین اصلی جدا شده است.
راهنما عرض تنگه را حدود ۶۰۰ یارد (تقریباً ۵۴۹ متر) و عمق آن را ۲۴ فاتوم دریایی (تقریباً ۴۴ متر) مشخص کرد و آن را عاری از هرگونه مانع و به راحتی قابل عبور توسط کشتیهای بخار با حفظ سرعت مناسب توصیف کرد، ضمن اینکه نسبت به جریانهای شدید و بادهای متغیر هشدار داد.
این ارقام در مقایسه با روایت رایج فعلی که دهانهای با عرض تقریبی ۴۸۸ متر و عمق طبیعی نزدیک به ۲۸ متر را به عنوان مبنای یک «گذرگاه جدید» معرفی میکند، قابل توجه هستند. یک سند بریتانیایی که بیش از یک قرن پیش در همان مکان نوشته شده است، گذرگاهی طبیعی با عرض مشابه و عمقی، طبق اندازهگیریهای ثبت شده در آن زمان، تقریباً ۴۴ متر را توصیف میکند.
توصیف سال ۱۹۰۸ منحصر به فرد نبود. «فرهنگ لغت جزیره العرب» سال ۱۹۱۷ که در کتابخانه بریتانیا نیز نگهداری میشود، تنگه «فک الاسد» را به عنوان گذرگاهی باریک بین جزیره مسندم و شبه جزیره مسندم توصیف کرده است، با اندازهگیریهایی مشابه با دادههای موجود در فرهنگ لغت خلیج فارس. مهمتر از آن، این سند به صراحت بیان میکند که کشتیهای بخار مرتباً از این کانال استفاده میکردند، که نشان میدهد این اطلاعات بر اساس راهنمای خلیج فارس سال ۱۹۰۸ است.
این توصیف برای دههها پس از آن نیز پابرجا ماند. در هشتمین ویرایش «راهنمای جغرافیایی خلیج فارس» که توسط اداره هیدروگرافی نیروی دریایی بریتانیا در سال ۱۹۳۲ منتشر شد، «فک الاسد» دوباره به عنوان یک تنگه طبیعی عاری از خطرات کشترانی ظاهر میشود و راهنما خاطرنشان میکند که این تنگه اغلب توسط کشتیهای بخار مورد استفاده قرار میگرفته و به کشتیها توصیه میشد به دلیل قدرت جریانها در نزدیکی وسط کانال بمانند.
راهنمای آمریکایی
مستندات این گذرگاه محدود به منابع تاریخی بریتانیایی نیست. راهنمای کشترانی کنونی آمریکاSailing Directions Pub شماره ۱۷۲ که توسط آژانس اطلاعات جغرافیایی ملی ایالات متحده (NGA) منتشر شده است، از (Fakk al Asad (Bab Musandam «فک الاسد (باب مسندم)» به عنوان نام یاد میکند و آن را به عنوان یک «تنگه آبهای عمیق» عاری از خطرات شناخته شده ناوبری توصیف میکند.
این راهنما اضافه میکند که کشتیهای موتوری که خدمه آنها از این گذرگاه اطلاعات محلی دارند، از آن عبور میکنند، ضمن اینکه به تأثیر جریانهای دریایی در سمت غربی نیز اشاره میکند. همین توصیف در نسخهای از راهنمای ایالات متحده که در سال ۲۰۲۱، سالها قبل از جنگ فعلی منتشر شده است، آمده است و بنابراین این تصور را رد میکند که ایالات متحده اخیراً از این مسیر یا استفاده از آن توسط کشتیها مطلع بوده است.
بنابراین، سه سطح از شواهد ناوبری، که به سالهای ۱۹۰۸، ۱۹۱۷ و ۱۹۳۲ برمیگردند، با دستورالعملهای مدرن آمریکایی تلاقی میکنند و نشان دهنده وجود یک دهانه طبیعی عمیق در همان مکان و استفاده از آن توسط کشتیها هستند، که با قسمت اصلی روایت که آن را به عنوان «معبری تازه باز شده و استفاده نشده» توصیف میکند، در تضاد است.
چه چیزی تغییر کرده است؟
به نظر میرسد بخشی از این سردرگمی مربوط به استفاده از کلمه «گذرگاه» در طول عملیات نظامی اخیر است که معنایی متفاوت از حفر یک کانال دریایی جدید دارد.
در ۱۱ آوریل، فرماندهی مرکزی ایالات متحده از آغاز عملیات برای ایجاد شرایط لازم برای حذف مینها از تنگه هرمز خبر داد و فرمانده آن، دریاسالار برد کوپر، گفت که این نیروها فرآیند «ایجاد یک کریدور جدید» را آغاز کردهاند که مسیر امن آن بعداً با بخش کشتیرانی به اشتراک گذاشته خواهد شد.
اما خودِ بیانیه به وضوح این عبارت را در چارچوب پاکسازی مین و ایجاد یک مسیر ناوبری امن قرار میدهد و به مشارکت ناوشکنها و پهپادهای زیرآبی در این مأموریت اشاره میکند، بدون اینکه هیچ اشارهای به لایروبی یا حفر کانال در جزیره مسندم داشته باشد.
در ۱۹ آگوست، آکسیوس به نقل از مقامات آمریکایی گزارش داد که ایالات متحده بیسروصدا در حال مدیریت یک کریدور کشتیرانی از طریق کانال جنوبی در امتداد سواحل عمان است و کشتیها طبق فهرستها، برنامهها و دستورالعملهای نظامی ایالات متحده و تحت پوشش هوایی از آن عبور میکنند. این گزارش به هیچ گونه لایروبی یا حفاری اشاره نکرد، اما کاهش توانایی ایران در نظارت بر ترافیک در آن مسیر را به تضعیف سیستمهای راداری و نظارت دریایی آن در طول عملیات نظامی ایالات متحده نسبت داد.
متعاقباً، عمان و ایران در بیانیه مشترکی در ۲۵ آگوست اعلام کردند که در مورد ایجاد یک «کریدور کشتیرانی موقت» و یک پروژه مشترک برای پاکسازی تنگه از مین، همراه با مذاکراتی در مورد یک کریدور دائمی و مدیریت ترافیک دریایی، امنیت و خدمات امنیتی و کشتیرانی، بحث خواهند کرد. این بیانیه به نوبه خود به ترتیبات کشتیرانی و امنیتی و مینروبی اشاره میکند، اما هیچ اشارهای به حفر کانال جدید در شبه جزیره مسندم نمیکند.
بر اساس اسناد تاریخی، دستورالعملهای کشتیرانی و دادههای ترافیک کشتیها، توصیف «دروازه فک الاسد/مسندم» به عنوان گذرگاهی که اخیراً توسط ایالات متحده ایجاد شده یا مسیری که کشتیها قبلاً هرگز از آن استفاده نکردهاند، نادرست است؛ منابع رسمی وجود آن و عبور کشتیها از آن را بیش از یک قرن مستند کردهاند، در حالی که دادههای ناوبری مدرن، استفاده مداوم از آن را قبل و بعد از جنگ نشان میدهد.
در عین حال، تصاویر منتشر شده هیچ مدرک بصری از کارهای اخیر لایروبی یا نشانههایی از تعریض گذرگاه یا ایجاد یک دهانه جدید ارائه نمیدادند.
