آشنایی با گران‌بها ترین فلزات جهان به ترتیب

همه ما طلا را می‌شناسیم و می‌دانیم که فلز گران‌قیمتی است. اما اگر از نظر علمی و اقتصادی نگاه کنیم، طلا حتی جزو پنج فلز اول گران دنیا هم نیست. عناصری در طبیعت وجود دارند که به خاطر کمیاب بودن خیلی زیاد، سخت بودن استخراج و کاربردهای ویژه‌شان در صنایع پیشرفته، قیمت‌های خیلی بالاتری از طلا دارند. در این متن می‌خواهیم ده تا از گران‌ترین فلزات جهان را به ترتیب قیمت، از رتبه دهم تا اول بشناسیم و ببینیم دلیل قیمت بالای هر کدام چیست.

رتبه دهم: پلاتین (Platinum)؛ آشنا ولی کمیاب

پلاتین یک فلز سفید و براق است که خیلی‌ها آن را در جواهرات دیده‌اند و همواره این سوال پیش می‌اید که قیمت پلاتین چند برابر طلا است؟ این فلز در برابر زنگ زدن و حرارت خیلی مقاوم است. مشکل پلاتین این است که برعکس طلا، استخراجش خیلی پیچیده است و فقط در چند کشور مثل آفریقای جنوبی و روسیه پیدا می‌شود. پلاتین فقط برای زیورآلات نیست. مهم‌ترین مصرف آن در ساخت قطعه‌ای به نام مبدل کاتالیزوری در خودروهاست که از سمّی بودن دود اگزوز کم می‌کند. همچنین در پزشکی برای ساخت قطعات دستگاه‌های تنظیم‌کننده ضربان قلب و برخی داروهای سرطان استفاده می‌شود.

رتبه نهم: پالادیوم (Palladium)؛ هم‌خانواده اما گران‌تر

پالادیوم هم مثل پلاتین سفید و براق است، ولی در چند سال اخیر قیمت پالادیوم به گرم خیلی بالاتر رفته است. دلیل اصلی، مصرف بالای آن در خودروهای بنزینی است. پالادیوم خیلی خوب می‌تواند گازهای سمی را بی‌اثر کند و با سخت‌گیرانه‌تر شدن قوانین محیط زیست در دنیا، کارخانه‌های خودروسازی مجبور شده‌اند از پالادیوم بیشتری استفاده کنند. این فلز هم بیشتر به عنوان محصول جانبی در معادن پلاتین و نیکل در روسیه و آفریقا به دست می‌آید.

رتبه هشتم: رودیوم (Rhodium)؛ نوسان قیمت شدید

رودیوم یکی از کمیاب‌ترین فلزات روی زمین است. اصلاً معدن مستقلی برای آن وجود ندارد و فقط هنگام استخراج پلاتین و پالادیوم، مقدار خیلی کمی از آن جدا می‌شود. قیمت هر گرم فلز رودیوم خیلی بالا و پرنوسان است.

کار اصلی آن باز هم در اگزوز خودروهاست، اما برای کاهش نوع خاصی از گازهای خطرناک به کار می‌رود. نکته جالب این است که همان روکش براق و سفید روی خیلی از جواهرات طلای سفید، در واقع یک لایه نازک از رودیوم است که جلوی خش افتادن را می‌گیرد و درخشندگی خاصی ایجاد می‌کند.

رتبه هفتم: ایریدیوم (Iridium)؛ بسیار سنگین و مقاوم

ایریدیوم یکی از سنگین‌ترین و مقاوم‌ترین فلزات دنیاست. نقطه ذوب آن خیلی بالاست (بیشتر از ۲۴۰۰ درجه). به خاطر این مقاومت عالی در برابر گرما، از آن در ساخت قطعات موتور هواپیماهای جت و بوته‌های مخصوص آزمایشگاه‌ها با دمای بالا استفاده می‌شود. استخراج این فلز هم خیلی سخت و محدود است. جالب است بدانید که دانشمندان عقیده دارند یک لایه از ایریدیوم در عمق زمین مربوط به شهاب‌سنگی است که میلیون‌ها سال پیش باعث نابودی دایناسورها شد.

رتبه ششم: اوسمیوم (Osmium)؛ کمیاب اما سمی

اوسمیوم لقب کمیاب‌ترین فلز غیر رادیواکتیو در پوسته زمین را دارد. بلورهای آن جلوه‌ای آبی-نقره‌ای و زیبا دارند، اما یک مشکل بزرگ دارد: سمی است. وقتی اوسمیوم با هوا تماس پیدا کند، یک گاز سمی تولید می‌کند که برای چشم و ریه خیلی مضر است. به همین دلیل هیچ‌وقت به صورت خالص در جواهرسازی استفاده نمی‌شود. کاربرد اصلی اوسمیوم در آلیاژ شدن با ایریدیوم است. این ترکیب بی‌نهایت سخت می‌شود و در ساخت نوک خودکارهای لوکس و قطعات ریز الکترونیکی به کار می‌رود.

رتبه پنجم: رنیوم (Rhenium)؛ سوخت جت‌های مدرن

رنیوم یکی از کمیاب‌ترین عناصر پایدار است و بیشتر به عنوان محصول فرعی از معادن مس در شیلی و قزاقستان به دست می‌آید. دلیل ارزش بالای رنیوم، تحمل خارق‌العاده آن در برابر دماهای بسیار بالاست. از این فلز برای ساختن آلیاژهای مخصوص پره‌های موتور جت استفاده می‌شود. بدون رنیوم، ساخت موتورهای پیشرفته‌ای که دمای خیلی زیاد داخل توربین را تحمل کنند، ممکن نبود. در صنعت پالایش نفت هم برای تولید بنزین باکیفیت‌تر کاربرد دارد.

رتبه چهارم: روتنیوم (Ruthenium)؛ افزایش‌دهنده ظرفیت الکترونیک

روتنیوم هم یکی دیگر از اعضای خانواده پلاتین است که بیشتر از معادن همین خانواده به دست می‌آید. این فلز سخت است و خوبی آن این است که می‌تواند ظرفیت ذخیره‌سازی اطلاعات در هارد دیسک‌ها را بالا ببرد. پس در ساخت قطعات الکترونیکی و چیپ‌ها خیلی مؤثر است. به تازگی هم در ساخت نوع جدیدی از سلول‌های خورشیدی کاربرد پیدا کرده که برای آینده انرژی پاک خیلی امیدوارکننده است.

رتبه سوم: ایندیوم (Indium)؛ قلب تپنده صفحات لمسی

ایندیوم یک فلز نرم و سفید است. شاید اسمش را نشنیده باشید، اما زندگی مدرن بدون آن فلج می‌شود. دلیلش این است که ماده‌ای به نام اکسید ایندیوم-قلع که از این فلز ساخته می‌شود، تنها ماده‌ای است که هم شفاف است و هم رسانای برق. از این ماده برای ساخت صفحه‌های لمسی تلفن‌های همراه، تبلت‌ها و تلویزیون‌های صفحه تخت استفاده می‌شود. ایندیوم از پسماند معادن روی استخراج می‌شود و عرضه‌اش محدود است، ولی تقاضا برایش روزبه‌روز بیشتر می‌شود.

رتبه دوم: پلاتین-۲۳۸ (Platinum-238)؛ منبع انرژی در فضا

این دیگر یک فلز عادی نیست. پلاتین-۲۳۸ یک ایزوتوپ رادیواکتیو است که در طبیعت وجود ندارد و باید در راکتورهای هسته‌ای ساخته شود. پروسه تولید آن بی‌نهایت سخت و پرهزینه است. ویژگی خاص این ماده این است که با واپاشی هسته‌ای خودش، گرمای زیادی تولید می‌کند.

ناسا و سازمان‌های فضایی از این گرما برای تأمین انرژی کاوشگرهای فضایی در سفرهای دور و دراز استفاده می‌کنند. مثل مریخ‌نوردهایی که روی مریخ کار می‌کنند یا فضاپیمای وویجر که از منظومه شمسی خارج شده است. در جایی که دیگر نور خورشید ضعیف است، این فلز حکم باتری را دارد.

رتبه نخست: کالیفرنیوم-۲۵۲ (Californium-252)؛ گران‌ترین ماده ساخته بشر

کالیفرنیوم-۲۵۲ دیگر یک فلز برای خرید و فروش عادی نیست، بلکه یک شاهکار علمی است. تولید آن فقط در دو آزمایشگاه فوق‌پیشرفته در روسیه و آمریکا انجام می‌شود، آن هم فقط چند میلی‌گرم در سال. قیمت باورنکردنی آن به خاطر توانایی منحصربه‌فردش در تولید حجم عظیمی از نوترون‌هاست. هر میکروگرم از کالیفرنیوم در دقیقه میلیون‌ها نوترون آزاد می‌کند.

این ویژگی چه فایده‌ای دارد؟ اول، برای درمان سرطان‌های مغزی که با جراحی نمی‌شود درشان آورد، پرتوهای دقیق آن می‌تواند تومور را نابود کند. دوم، برای پیدا کردن ترک‌ها و عیب‌های ریز در بال هواپیماها، پل‌ها و قطعات صنعتی حساس استفاده می‌شود. سوم، برای راه‌اندازی اولیه راکتورهای هسته‌ای و پیدا کردن معادن زیرزمینی طلا و نقره به کار می‌رود. کالیفرنیوم نمونه کامل از این است که ارزش یک ماده نه در زیبایی، که در کارایی بی‌نظیرش برای نجات جان انسان‌ها و پیشرفت علم خلاصه می‌شود.

نتیجه‌گیری: ارزش واقعی در کارایی است

وقتی به این فهرست نگاه می‌کنیم، می‌بینیم که طلایی که همیشه فکر می‌کردیم گران‌ترین است، در مقایسه با این عناصر قیمت بالایی ندارد. داستان این فلزات به ما نشان می‌دهد که معیار گران‌بها بودن فقط زیبایی و زرق و برق نیست. سختیِ به دست آوردن، حجم کمِ استخراج و مهم‌تر از همه نقشی که در پیشرفت فناوری‌های مدرن مثل الکترونیک، پزشکی و سفرهای فضایی دارند، قیمت‌شان را نجومی کرده است. این عناصر، شاید دیده نشوند، اما زندگی امروز ما بدون آن‌ها عملاً غیرممکن است.

 *** این مطلب در سرویس گزارش آگهی منتشر شده و تبلیغاتی می باشد؛ لذا جماران هیچ توصیه در رابطه با انجام فعالیت فوق ندارد.