جماران | آخرین اخبار ایران و جهان، سیاست، اقتصاد و اندیشه

تقریرنویسی سید علی خمینی بر درس خارج سید حسن خمینی (الافادات و الاستفادات)

تقریرات، عنوان آثاری عمدتاً در فقه و اصول، که مؤلفان آنها به مبانی، دلایل و توضیحات استاد خود در دوره درس خارج پرداخته‌اند. (دانشنامه جهان اسلام، ج7، ص776)

کد خبر: ۳۶۹۴۵
تقریرنویسی سید علی خمینی بر درس خارج سید حسن خمینی (الافادات و الاستفادات)

به گزارش پایگاه اطلاع رسانی جماران، از دیرباز تقریرخوانی دروس اساتید، در حوزه‌های علمیه مرسوم بوده است، بدین صورت که بعضی از شاگردان برجسته و خوش فهم، درس استاد را در محضر ایشان می­‌خواندند و شاگردان به اشکال و ایراد می­‌پرداختند و استاد به آن‌ها پاسخ می­‌داد. در تقریر مکتوب نیز پس از پایان هر درس شاگردانی درس را به قلم خود می­‌نوشتند. بنا به گفته شیخ آقا بزرگ تهرانی، اصطلاح تقریرات به این معنا از اواخر قرن دوازدهم متداول شده است. عالمان مشهور و بزرگی دست به تقریر­نویسی زده‌­اند که از صاحب مفتاح الکرامه که تقریرات درس استادش، سیدمحمدمهدی بحرالعلوم را می­‌نوشت، می­توان یاد کرد. برخی اساتید بزرگ نیز به نوشته‌­های شاگردان‌شان بسیار اهمیت می­‌دادند و آنان را بر این کار تشویق می­‌کردند، از جمله میرزا حسن شیرازی به این نکته توجه داشت و بهترین تقریرات را نیز در حضور دیگران معرفی می‌کرد. (الذریعه إلی تصانیف الشیعة،ج1، ص363)

همچنین در دوران معاصر نیز آیت‌الله بروجردی از کسانی که تقریرات خوبی داشتند، تمجید می­‌کرد و به آنان جایزه نیز می‌داد. از این رو سنت تقریر­نویسی که در قم مرسوم نبود، رونق بیش­تری گرفت.(مبانی و سبک استنباط آیت‌الله بروجردی در مصاحبه با آیت‌الله منتظری، مجله حوزه، سال8، ش1و2). پس از رواج این سنت، تقریرات بسیاری در این خصوص نوشته و به چاپ رسید که در جای خود یادکردنی است. برخی از مشهور­ترین آن‌ها عبارت است از: مطارح الانظار، میرزا ابوالقاسم تهرانی؛ فوائد‌الاصول، محمدعلی کاظمی؛ أجود التقریرات، سیدابوالقاسم خوئی؛ نهایة الافکار، محمد­تقی بروجردی و... .

تقریر­نویسی از سویی موجب یادگیری بهتر و ماندگارتر مقرّر و پیشرفت قدرت استنباط او می­‌شود و از سوی دیگر، برای محققان بعدی این امکان را فراهم می­آورد که آخرین آرای مطرح شده در آن زمینه را بشناسند و بررسی و نقد کنند. همچنین از فراموش شدن آرای صاحب‌نظران، پس از مرگ آنان، جلوگیری می کند.(دانشنامه جهان اسلام، ج7، ص777) در میان شاگردان امام خمینی‌‌(س) نیز، افراد برجسته‌­ای بودند که به تقریر دروس ایشان پرداخته‌­اند از جمله: آیت‌الله منتظری، آیت‌الله سبحانی، آیت‌الله لنگرودی، آیت‌الله جوادی آملی، آیت‌الله طاهری خرم آبادی و ... که برخی از این تقریرات به چاپ رسیده و برخی نیز در حال آماده ­سازی می­‌باشد.

کتاب ارزشمند «الافادات و الاستفادات» با پیروی از سنّت نیکوی تقریر­نویسی به رشته تحریر در­آمده است. حجت‌الاسلام والمسلمین سیدعلی خمینی نوه گرامی حضرت امام با حضور فعّال و پرشور در درس برادر گرامی خود حضرت آیت الله سیدحسن خمینی، و با ذوق سرشاری که خداوند به ایشان عنایت کرده، به تقریر دروس خارج استاد پرداخته است. مقرر محترم در مقدمه آورده است:

این کتاب تنها مطالبی که برادر معظم در درس بیان داشتند، نیست، بلکه مطالب درس را نظمی جدید داده و برخی از مثال­‌های مطرح شده در درس را نیز تغییر و بعضی مطالب و مباحث را توضیح داده‌­ام. این تغییرات را نیز از نظر استاد گذرانده‌­ام.

در پاورقی کتاب نیز نکاتی که با عنوان «اقول» آمده، عبارت است از اشکالات و یا توضیحاتی که توسط اینجانب نسبت به درس داشته‌­ام.

از آنجا که درس به شکل تفصیلی بیان شده، لاجرم تقریر آن نیز به تفصیل کشیده شده و به بیان دقیق کلمات متقدمان و متأخران از اصولیان پرداخته است.

روش طرح مباحث نیز براساس کتاب ارزشمند «کفایة الاصول» آخوند خراسانی است. در حالی که به گونه­‌ای بیان شده که به بقیه نظریات و اقوال امام خمینی‌(س) نیز در موارد مختلف پرداخته شده است.

مدخل کتاب که درباره تاریخ علم اصول و تطورات آن است، مطالبی است که استاد در درس مطرح کرده و یکی از محققان آن را تعریب کرده است.

این کتاب حاصل درس خارج سال اول و دوم اصول می‌­باشد که دارای یک مدخل و هفت امر است: امر اول: جایگاه علم اصول (مباحث معرفت‌­شناسی و هستی ­شناسی)؛ امر دوم: تعریف علم اصول؛ امر سوم: واکاوی وحدت علم و کیفیت وحدت علوم؛ امر چهارم: معیار و ملاک تمایز و وحدت علوم؛ امر پنجم: تعریف علم اصول براساس شرح و تفسیر حضرت امام، امر ششم: درباره چیستی وضع، کیستی واضع و... و امرهفتم: واکاوی معانی حرفی و کیفیت وضع حروف می باشد.

این تقریرات علاوه براینکه دربردارنده اقوال حضرت امام خمینی‌(س) در زمینه مباحث مطرح شده است، برخوردار از تتبع بسیار گسترده در اقوال بزرگان و عالمان متقدم و متأخر نیز می‌­باشد. شرح و تبیین این اقوال و در نهایت طرح اشکالات و بیان ضعف و قوت آن‌ها از برجستگی‌های این تقریرات است.

جلد اول کتاب الافادات و الاستفادات (تقریراً للبحوث الاُصولیة)، لسماحة الاستاد السیّد حسن الخمینی و به تألیف سیّد علی خمینی، برای اولین بار توسط مؤسسه چاپ و نشر عروج وابسته به مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی‌(س)، در 2000 نسخه و با قیمت 30هزار تومان و در 706 صفحه با چاپی نفیس تقدیم علاقه‌­مندان شده و امید است جلدهای بعدی آن نیز، در آینده‌­ای نه چندان دور ارائه شود.

انتهای پیام

دیدگاه شما