پایگاه خبری جماران: رئیس بنیاد بینالمللی علوم وحیانی اسراء با اشاره به اینکه از اندیشه، نظرات و مواضع امام فاصله گرفتیم، گفت: اگر بیاییم یک جمهوریت ساختگی و تصنعی ایجاد کنیم و فقط یک عدهای را که با ما موافقاند و باقدرت موجود همراه هستند «مردم» بدانیم، و اگر عدهای با این تفکر ـ نه با اسلام و نه با جمهوری اسلامی ـ موافق نباشند آنها را کنار بگذاریم، خیلیها را از جمهوری اسلامی خارج کردهایم؛ درحالیکه اینها در دایره شمولی که امام ترسیم کردند حضور داشتند. الآن این مسأله کاملاً زیر سؤال است که آیا جمهوریتی که امام نظر داشتند این است؟ ما الآن میتوانیم نهادهایی را در کشور ببینیم که به نام جمهوری اسلامی هستند، اما بخش بسیار ناچیزی از جمهوریت در آنجا حضور دارند. این در حقیقت نشان از این است که ما از اندیشه شامل و عام امام در باب جمهوری اسلامی ـ که جمهوریت را رکن اصلی این نظام و عمود خیمه سیاست میدانستند ـ جدا شدهایم و طبعاً نمیتوانیم این وضعیت را بهعنوان آن نگرشی که امام بر اساس آن انقلاب کردهاند تلقی کنیم.
مشروح گفتوگوی خبرنگار جماران با آیتالله مرتضی جوادی آملی را در ادامه میخوانید:
فکر میکنید تا چه میزان خروج از وضعیت موجود و بهبود وضع موجود منوط به بازگشت به اندیشه حضرت امام است؟ اندیشه حضرت امام چقدر و تا چه میزان میتواند ما را از وضع موجود به وضع مطلوب برساند؟
بدون شک اندیشهای که امام(ره) بر اساس آن این تفکر عمیق و مکتب ژرف را پایهریزی کردند، ریشه در منابع وحیانی دارد؛ وگرنه یک انسان هرچه هم که اهل اندیشه، فکر، مطالعه و تحقیق باشد، نمیتواند چنین افقی را از نظر فکری و مکتبی پایهریزی کند. این افقی است که انسان را در هر جایگاهی که هست شامل میشود؛ همانطوری که خدای عالم در سوره مبارکه فرقان فرمود که ما این کتاب را نازل کردیم تا «نذیراً للعالمین» باشد، مکتبی که امام(ره) از اندیشه والای اسلام بهره گرفتند و پایهریزی کردند، یک افق دوردستی دارد که شامل همه جهات انسانی است. امام هم در فرمایشاتشان داشتند که ما مکتبمان را ـ که در حقیقت مکتب اسلام است ـ در جهت سعادت دنیوی و اخروی بشر پایهریزی کردیم.
لذا برای راهیابی به حل مسائلی که ما امروز در جامعه داریم و برای برونرفت از شرایطی که حاکم بر جامعه ماست، باید برگردیم و آن اندیشه را بازخوانی کنیم، بنیانهای آن اندیشه را بیابیم و بر اساس پرورشی که آن اندیشه در نظام فکری وحیانی میتواند داشته باشد، بتوانیم مسائلی را که الآن برای کشور به وجود آمده است به اصلاح برسانیم و به تحول اساسی منتهی کنیم تا آنگونه که امام میخواستند اتفاق بیفتد.
ذاتاً این مکتب، یک مکتب اصلاحشده است و فساد را ذاتاً قبول نمیکند؛ هر نوع فسادی ـ اعم از فساد در حوزه مسائل اجتماعی، اخلاقی، سیاسی و اقتصادی ـ را این نظام فکری در حقیقت برنمیتابد و لذا هرجا که خلافی باشد، اختلافی باشد و یا معاذالله فسادی وجود داشته باشد، این مکتب ذاتاً با آن سازگار نیست؛ مثل نوری است که ظلمت را نمیپذیرد و هدایتی است که ضلالت را نمیپذیرد. ممکن است گاهی اوقات در فهم مسائل اشتباهاتی پیش بیاید و یا دقیقاً آنچه اندیشه اصلی و اصیل است شناخته نشود؛ اما در مقام عمل، این مکتب بههیچوجه پذیرای هیچ نوع خلافی نیست. هرچه از این اندیشه فاصله بیشتر شود و زاویه این نگاه طولانیتر شود، طبعاً فسادپذیری هم بیشتر میشود که آن هم بالعرض است، وگرنه عرض کردیم مکتب ذاتاً فسادی ندارد.
همانطور که در باب قرآن اینگونه است که این کتاب «لا عِوَجَ لَهُ» است و انحرافی در آن راه ندارد؛ خدای عالم در قرآن میفرماید ما کتابی را به تو پیغمبر دادیم که «لا عِوَجَ لَهُ» و «لا عِوَجَ وَ لا أَمتاً» است و در آن هیچ انحرافی و هیچ کجی و اعوجاجی نیست. این مکتبی که برخاسته از آن نگرشهای وحیانی است هم بر اساس همین است؛ و هرچه بین این مکتبی که بر اساس آن انقلاب شده است و آنچه بهعنوان اندیشه اصیل وحیانی است فاصله بگیریم، و هرچه این فاصله بیشتر باشد، هم انحراف، هم اختلاف و هم مباحثی که امروز بعضاً در جامعه شاهدش هستیم بیشتر میشود؛ بنابراین بازخوانی اندیشه امام(ره) دراینرابطه خیلی میتواند ما را به صحنه اصلی آن مکتب برگرداند. انحرافاتی که ایجاد شده و حتی تحریفهایی که در باب اندیشه امام(ره) اتفاق افتاده است، اگر زدوده شود راهگشا خواهد بود.
ولی آنچه ما بیشتر شاهد هستیم این است که امام(ره) در طی این ده سالی که برای این انقلاب حضور داشتند ـ یعنی اگر ما اولاً آن شور انقلاب را از سال ۵۶ تا سال ۶۸ که سال رحلت امام است در نظر بگیریم ـ در مقاطعی ورود بهاصطلاح حماسیای داشتند و در مقابل انحرافهایی که در نظام پیش میآمد ایستادگی میکردند و اجازه نمیدادند که اتفاقی برای این انقلاب بیفتد. حضور ایشان بعد از انقلاب بیش از حضورشان در قبل از انقلاب بود و در برابر هر نوع کجفکری از سوی هرکه بود ـ چه از حوزوی، چه دانشگاهی، چه از سیاسیون و چه جنبههای دیگر ـ امام ورود و جلوگیری میکردند که یکی از عمدهترین آنها همان «پیام هشتمادهای» امام(ره) بود. اگر همان پیام در همان مقطع مورد توجه واقع میشد و به صحنه عمل میآمد، ما الآن شاهد این جریانهایی که امروز بعضاً شاهدش هستیم نمیشدیم .آن پیام گرچه مکتباً زنده است، ولی حقیقتاً با آن خیلی فاصله گرفتهایم.
امام هر نوع بیعدالتی، بیدادگری و ظلم و ستم را نمیپذیرفتند، با آن مقابله میکردند و آن را با شأن خود و نهاد خود مخالف میدانستند و با نهاد مکتبی که بر اساس آن انقلاب کرده بودند مخالف میدانستند. امام گاهی اوقات خروش برمیآوردند؛ حتی نسبت به روحانیت و حتی نسبت به مجاری اصلی این نظام سیاسی که خودشان پایهریزی کرده بودند، مثل شورای نگهبان که نسبت به آنها حساسیتهای عمیقی داشتند. نسبت به نهادها هم مواضع روشنی داشتند؛ مثلاً در باب نهادهای نظامی، با صراحت تمام هم در وصیتنامه آوردند و هم در بیانات صریحشان این بود که نهادهای نظامی در مسائل سیاسی و فرهنگی و امثال اینها مداخله نکنند.
ما بهخاطر اینکه از اندیشه، نظرات و مواضع امام فاصله گرفتیم، به اینجا رسیدیم که وضع مطلوبی نداریم و امروز ناهماهنگیهای فراوانی بین اندیشههای امام و واقعیت جامعه خودمان داریم. یکی از خطوط رسمی که امام برای این انقلاب، این نظام و این مکتب ترسیم کردند، مسأله «وصیتنامه امام» است. وصیتنامه امام در حقیقت منشوری است که میتواند راهبرد کشور باشد و الآن یکی از جاهایی که متأسفانه از آن دور شدهایم، خودِ وصیتنامه امام است. هماکنون اگر ما خط و ریل انقلاب خودمان را بر اساس وصیتنامه امام تنظیم کنیم، بسیاری از مشکلات و معضلات جامعه ما برطرف خواهد شد. ما چون از اندیشه، افکار، مواضع و نظرات روشن امام دور ماندیم، وضعیت امروزمان به اینجا رسیده است.

به بازگشت به اندیشه امام و اصلاح نواقصی که در نظام حکمرانی وجود دارد اشاره فرمودید. شما در یکی از سخنرانیها راجع به اصلاح قوانین و مشخصاً اصلاح قانون انتخابات فرمودید و آنطوری که خاطرم هست، به رد صلاحیت آقای لاریجانی اعتراض فرمودید که این چه قانونی و چه ساختاری است که در آن آقای لاریجانی دو مرحله رد صلاحیت میشود! در مورد این بحثِ اصلاح رویههای حکمرانی، فکر میکنید به چه سمتی باید حرکت کنیم و چه مواردی را باید سرلوحه قرار دهیم که منشأ تغییر و اصلاح باشند؟
دو مطلب در باب این پرسشی که داشتید قابل طرح است. یکی این است ـ که مشکل اصلی هم هست ـ که ما به «جمهوریت» و به «اسلامیت» باور اصلی نداریم. بله، از جمهوری و اسلامی و اینها حرف میزنیم، اما اینکه «جمهور» باید بهاصطلاح عمود خیمه این نظام باشند، مورد توجه نیست. همانطوری که آیتالله جوادی آملی نهجالبلاغه علی بن ابیطالب(ع) را آوردند و فرمایش علی بن ابیطالب را مطرح کردند؛ تحلیل حاجآقا این بود که ما در باب عبادت یک عمودی داریم که میگوییم «الصلاة عمود الدین»، اما در باب سیاست هم یک عمودی به نام «مردم» و به نام «جمهور» داریم که متأسفانه این عمود مورد توجه نیست.
همانطوری که اگر ما معاذالله به نماز اعتنایی نداشته باشیم از عبادت ساقط شدهایم ـ یعنی دیگر اهل عبادت و بندگی خدا نیستیم ـ اگر از مردم و جمهور هم فاصله بگیریم، از سیاست اسلامی ساقط میشویم. در همان تعبیری که امام داشتند و شامل همه مردم میشد، در حقیقت هیچکسی از مردم از این جمهوری بیرون نبود. از دایره جمهوریتی که امام(ره) ترسیم فرمودند، هیچ احدی بیرون نیست و همه تحت شمول این دایره جمهوریتاند. حالا در یک مجموعهای همه نوع افرادی هستند، بعضیها خوباند و بعضیها طور دیگر، ولی عموم مردم، عمومیتی هستند که اسلام را باور دارند و این سیاستها را متخذ از دین میدانند. اگر ما به این موضوع توجه کنیم، یعنی به جمهوریت بهعنوان رکن اصلی سیاست اسلامی توجه کنیم، بسیاری از مسائل ما در حقیقت حل است.
اما اگر بیاییم یک جمهوریت ساختگی و تصنعی ایجاد کنیم و فقط یک عدهای را که با ما موافقاند و باقدرت موجود همراه هستند «مردم» بدانیم، و اگر عدهای با این تفکر ـ نه با اسلام و نه با جمهوری اسلامی ـ موافق نباشند آنها را کنار بگذاریم، خیلیها را از جمهوری اسلامی خارج کردهایم؛ درحالیکه اینها در دایره شمولی که امام ترسیم کردند حضور داشتند. الآن این مسأله کاملاً زیر سؤال است که آیا جمهوریتی که امام نظر داشتند این است؟ ما الآن میتوانیم نهادهایی را در کشور ببینیم که به نام جمهوری اسلامی هستند، اما بخش بسیار ناچیزی از جمهوریت در آنجا حضور دارند. این در حقیقت نشان از این است که ما از اندیشه شامل و عام امام در باب جمهوری اسلامی ـ که جمهوریت را رکن اصلی این نظام و عمود خیمه سیاست میدانستند ـ جدا شدهایم و طبعاً نمیتوانیم این وضعیت را بهعنوان آن نگرشی که امام بر اساس آن انقلاب کردهاند تلقی کنیم.
آن روزگار که امام شروع کردند تا همه مردم را تحت این شمول بیاورند هم افرادی بودند که حتی شاید از نظر اندیشه سیاسی با امام همراه نبودند؛ اما ما میتوانیم همانها را هم در فضای عام جمهوری داشته باشیم، ولی ملاک حضور را در حقیقت اکثریت بدانیم، بدون اینکه افرادی را طرد کنیم. همه در صحنه عام جمهوری حضور دارند، اما آنهایی که میتوانند نقش اصلی را داشته باشند همان عمده مردمی هستند که این مکتب را باور دارند. حتی امام صریحاً به مجلس خبرگان زمان خودشان ـ که بزرگان و اعاظم حوزه آن زمان که حتی در حد مرجع بودند هم در آن حضور داشتند ـ فرمودند که اگر جمهوریت از ما فاصله گرفت و ما از جمهوریت فاصله گرفتیم، دیگر وکیل مردم نیستیم! وکیل یعنی همین؛ چه خبرگان، چه ریاستجمهوری و چه مجلس، همهوهمه باید وکیل مردم باشند و اگر وکیل مردم نباشند، اصلاً اصل وکالت آنها زیر سؤال است. امام این باور را داشتند. این نکته اول است که ما در حقیقت باید به جمهوریت برگردیم و جمهوریت را باور کنیم.
نکته دوم این است که ما مسیری را در فضای انتخابات باز کردیم که در آن مسیر، جمهوریت زیر سؤال رفته است. انتخابات برای این نیست که ما سازوکاری ایجاد کنیم تا افراد خاصی را وارد صحنه کنیم؛ به تعبیری مهندسی انتخابات بهگونهای باشد که فقط آن دسته از کسانی که با ما هستند و ما را قبول دارند در قدرت باشند. حتی سعی شده است این مسیر قانونی هم شود تا انتخابات در مسیری سوق داده شود که امثال آقای لاریجانی و یا حتی خیلی بالاتر، مثل آیتالله هاشمی رفسنجانی(ره) از این دایره خارج شدند! این کار را در حقیقت دستگاه انتخابات انجام داد و آنها هم گفتند: «این مسیر یک مسیر قانونی است و کسانی که عهدهدار امر انتخابات هستند تعیین میکنند و هرچه اینها گفتند همان است!»
این از مواردی است که ما الآن بهعنوان یک منشأ اعوجاج و اشکال در کشور داریم. آن مطلبی که ما در باب آقای دکتر لاریجانی گفتیم، همان چیزی بود که رهبر شهید هم در باب ایشان فرمودند که نسبت به ایشان ظلم و اجحاف شده است؛ و حتی این سخن رهبر شهید را هم برنتافتند و گفتند: «مسیر قانونی است!» درحالیکه این روند قانونی، قانونگذارانی را به همراه دارد که خودِ آن قانونگذاران جای سؤال دارند. خدا رحمت کند مرحوم آیتالله هاشمی رفسنجانی را؛ وقتی دیدند عدهای در انتخابات کنار گذاشته شدند ـ مثل آیتالله سید حسن آقای خمینی که گفتند صلاحیت ایشان احراز نشده یا رد صلاحیت شده است ـ ایشان در آن سخنرانی فرمودند: «شما را چه کسی بهعنوان افراد صلاحیتدار به صحنه آورده است؟» آن هم نتیجه همین مسیر انتخابات و سازوکاری است که عرض کردم.
بنابراین ما در دو حوزه اشکال داریم تا بتوانیم جمهوری اسلامی را به اصل جایگاهش برگردانیم: یک حوزه این است که ما جمهور را باور کنیم ـ حالا یک عدهای مخالف هستند، یک عدهای همراه نیستند و یک عدهای شاید اعتراض داشته باشند؛ نباید بگوییم اینها ملاک نیستند ـ پس مطلب اول این است که جمهوریت رکن اصلی نظام سیاسی جمهوری اسلامی است؛ و مطلب دوم هم مسأله سازوکاری است که برای انتخابات ارائه شده است.

به نظر میرسد ـ و پیمایشها هم نشان میدهد ـ که سطح رابطه مردم با روحانیت بهشدت افت کرده است. وقتی ما به سطوح مختلف روحانیت هم نگاه میکنیم، امروز حوزه ما از نخبگان خالی نیست، اما آن بخشی که شاید ظهور و بروز اجتماعی روحانیون است، نسبت به دهههای گذشته بهشدت افت چشمگیری داشته است. مثلاً شما سطح منابر تهران را به طور مشخص با سیسال پیش، با چهل سال پیش و یا حتی با قبل از انقلاب مقایسه میکنید، میبینید، مثلاً یک زمانی مرحوم آقای راشد منبر میرفت، یا زمانی شهید مطهری مسجد الجواد منبر می رفتند یا دکتر مفتح در تهران منبر میرفت، اما امروز منبریهای شاخص و تراز اول تهران را که نگاه میکنید، بعضا از محتوا خالیاند. در نمازهای جمعه هم مثلاً یک زمانی خودِ حضرت آقای جوادی بودند، مرحوم آقای امینی بودند و دیگر بزرگان را میبینید؛ اما از اینطرف امروز که نگاه میکنید، به ندرت میشود امامجمعهای پیدا کرد که به آن سطح و تراز نزدیک باشد. بعضاً شاهد هستیم روحانیونی که صاحب این تریبونها هستند، به لحاظ علمی سطح پایینی دارند. چرا این اتفاق افتاده است؟ چون به نظر نمیرسد که حوزه از نخبه خالی شده باشد، این را چطور میشود اصلاح کرد؟
همانطوری که در باب جمهوریت مطالبی بیان شد، این نگاه به تمام سطوح و به همه اقشار تسری پیدا کرده است؛ در روحانیت اینطور است، در دانشگاه اینطور است، در جریان طبابت و طب و پزشکی همینطور است و در جریان مهندسی هم همینطور است. این یک خیمهای است که در حقیقت چتر خودش را بر سر همه اقشار پهن کرده است. یک مجموعهای بهعنوان مجموعه حاکمیتی و قدرت هستند که همه چیز دارند؛ پول دارند، رسانه دارند، بوقهای تبلیغی دارند و امکانات تزریقی دارند برای اینکه بتوانند اقشار مختلف را با خود همسو کنند، و این خط دارد سیر میکند؛ لذا از فضای جمهور یک عده را جدا میکند، در فضای روحانیت یک عده را جدا میکند و در فضای دانشگاه هم یک عدهای را جدا میکند. این تفکر در تمام سطوح و در تمام اقشار، از جمله جریان روحانیت، سرایت کرده است.
همانطوری که شما در مسأله انتخابات گاهی وقتها میبینید ۱۰ درصد یا ۲۰ درصد جامعه حضور دارند و بقیه نیستند ـ که بقیه جزء کسانی هستند که نخبهاند، فرهیختهاند، افراد علمیاند، فرهنگیاند و امثالذلک ـ اما میبینیم که بههرحال همین عده به نام مردم، انتخابات، قانون و امثالذلک دارند جامعه را راهبری میکنند! بنابراین اشکال، همان اشکال است؛ یعنی یک عدهای خودشان را بهعنوان حاکمیت، بهعنوان قدرت و حتی بهعنوان اسلام میدانند، و هرکسی که از این چارچوب بیرون باشد، در حقیقت نه مردم، نه روحانی، نه دانشگاهی، نه اهل فرهنگ، نه اهل هنر، نه اهل موسیقی و نه اهل مسائل فرهنگی تلقی میشود!
لذا الآن این وضعیت وجود دارد. در بین دانشگاهیان، همانطور که اشاره فرمودید، ما از نظر علمی، سوابق و آثار علمی، شخصیتهای بسیار ممتاز و فرهیختگان فراوانی داریم؛ ولی آنهایی که در میدان هستند و بهاصطلاح تریبون و قدرت دارند، جزء کسانی هستند که باید مدیحهگوی حاکمیت یا قدرت و امثالذلک باشند. در خصوص روحانیت هم همینطور است و این مسأله شدت بیشتری دارد؛ خصوصاً درباره کسانی که مبلغاند و تریبون و منبر دارند، نسبت به آنها حساسترند و طبعاً افرادی که در فضای فکری آنها نیندیشند مجالی ندارند. آنها تنها افرادی را میپذیرند یا وارد میدان میکنند که خودشان در فضای فکری خودشان پرورش دادهاند.
بنابراین، همانطور که اشاره فرمودید، اکنون در بین روحانیت، فضلا، علما و فرهیختگان ذیشأنی که صاحب اثر، صاحبفکر و صاحب اندیشه هستند حضور دارند، ولیکن متأسفانه مجالی برای حضور آنها در صحنههای علمی، فرهنگی و تبلیغی جامعه نیست. در گذشته وقتی محرم یا ماه رمضان میشد، دهها و صدها نفر از حوزههای علمیه به مراکز استانها و شهرستانها میرفتند و کارهای تبلیغی میکردند؛ اما الآن شاید حتی یک درصد از جمعیتی که در قم درس و دانش آموختهاند در این منبرها حضور ندارند. کسانی که در منبرها حضور دارند، کسانی هستند که در خود استانها و شهرستانها تربیت شدهاند و گاهی وقتها فضلشان در حد همان شهرستان هم شاید نرسد؛ ولی بههرحال چون با نظام و باقدرت هستند و مدیحهسرای این جریان هستند، طبعاً از اینها استفاده میشود.
ما یک معضلی در کشور داریم که به اسم دین و انقلاب و بعضاً امام و شهدا، شاهد تندرویها و بداخلاقیهایی هستیم. البته این موضوع جدید نیست، ولی روبهرشد است؛ یعنی مثلاً ما ۲۰ سال پیش هم شاهد این حالات بودیم و بعضاً حتی در سال ۸۴ به خودِ حضرتعالی هم جسارتهایی شد...
بله، به خیلی از بزرگان حوزه هم متأسفانه جسارت شد.
ما چطور میتوانیم از این تندروی ـ که هم خلاف اندیشههای اسلامی و اخلاقی است و هم با اصول اندیشه انقلابی فاصله دارد، هرچند روکش انقلابی دارد ـ فاصله بگیریم؟
ببینید هیچ تردیدی نیست که در این جنگ، جریانهای استکباری و استعماری جهانی و صهیونیسم بینالملل حضور دارند. اینها شرورترین و خبیثترین عناصر آلوده در جهان هستند که قدرتنمایی میکنند و میخواهند بههرحال آن سلطه استکباری خودشان را بگسترانند. یکی از مواریث سنگینی که رهبر شهید بهجای گذاشته بودند همین بود که اولاً جامعه انسانی و جامعه اسلامی ما این جریان را بشناسند و ثانیاً در مقابل آنها ایستادگی و مقاومت کنند. ایشان باور داشتند که این قدرتها پوشالی است؛ یعنی درست است که قدرتهای ظاهری هستند، ولی اینطور نیست که حقیقتاً صاحب چنان قدرتهای سنگینی باشند که جوامع از پسشان برنیایند. نه، جامعه ما به لطف الهی باقدرت و صلابت دینی و ایرانیِ خودش میتواند در مقابل این جریانهای خبیث و آلودهای که شرارت را در جهان میافکنند و کشورها را به سلطه میگیرند بایستد.
نوع کارهای آنها الآن در جاهایی مثل ونزوئلا و امثالذلک مشهود است؛ و من تعجب میکنم که چرا مردم فرهنگدوست و حقوقشناس جهان از یک سو و مردم آمریکا از سوی دیگر میپذیرند که در برابر حرکت بسیار زشتی همانند آنچه رئیسجمهور منحوس آمریکا در باب ونزوئلا انجام داد، واکنشی نشان ندهند! ترامپ بیاید و باد در غبغب بیندازد و این را بهعنوان یک اقدام انقلابی برای خودش حساب کند و یک کشور یا رئیسجمهور یک کشور را اینگونه تحقیر کند، و هیچ عکسالعملی از هیچ جا درنیاید؛ نه از نهادهای بینالمللی، نه از شخصیتهای بینالمللی و نه حتی از مردم آمریکا! آیا اگر کسی همین کار را نسبت به مردم و کشور آمریکا انجام دهد، میپسندند؟ چطور مردم آمریکا در مقابل این حرکت زشت و ناصواب ـ حرکتی که مخالف صریح نظام قانون اساسی و مسائل حقوقی خودِ آنهاست ـ سکوت میکنند تا چنین اتفاقی بیفتد؟
بنابراین، تصمیمهای سخت، کارهای سخت میطلبد؛ و در داخل نیز برخی برای اینکه مخالفین خودشان را بزنند، باید عدهای را به این تندی، افراط و خشونت فرابخوانند. اگر بخواهند سیاستهای خودشان را غالب کنند، با مردمی که حیثیت اعتدالی دارند نمیتوانند چنین کنند؛ چون خودشان در جانب افراط ایستادهاند، هوادارانشان هم باید لباس خشونت و کسوت افراط و امثالذلک بپوشند تا بتوانند برای خودشان حامی پیدا کنند. آن دستهای که به تعبیری دنبال منافع خودشان هستند، قدرتطلب هستند و منافع مالی برایشان اصل و اولویت دارد، اگر بخواهند بر سر قدرت باشند و حاکمیت خودشان را تثبیت کنند، نیازمندند یک سلسله حامیانی برای خود درست کنند که این حامیان هم در کسوت آنها بیایند و بهافراط و خشونت برش دهند و این مسیر را یک مسیر حق نشان دهند!
متأسفانه، از اسلام، از ولایت و از قرآن مایه میگذارند تا این تفکر منحطی را که معاذالله در قالب اسلامی ارائه میشود، به خوردِ جامعه دهند و اگر این حامیان و این افراد تندرو و خشونتطلب و امثالذلک نباشند، اینها نمیتوانند سیاستهای خودشان را پیاده کنند. اگر مردم را آزاد بگذارند، مردم این سیاست را قبول نمیکنند؛ لذا مجبورند یک عدهای را در حقیقت بپرورانند، به آنها امکاناتی و جهاتی دهند یا حتی شستوشوی ذهنی ایجاد کنند. همانطوری که قرآن در این باب میفرماید که فرعون برای اینکه بتواند حکومت خودش را حفظ کند، «فَاسْتَخَفَّ قَوْمَهُ فَأَطَاعُوهُ»؛ با همین استخفاف حکومت کرد. حضرت آیتالله جوادی آملی هم در نمازجمعه فرمودند که این کار را نکنید، چرا که این یک «خیانت فرهنگی» است. این خیانت فرهنگی است که ما بیاییم و بخواهیم جامعه را با جریان مدیحهسرایی، شعر، رجز و امثالذلک اداره کنیم. جامعهای که در این سطح در جهان مطرح است، یک جامعه فرهیخته، علمی و فرهنگی است و ما نمیتوانیم با اینطور مسائل، این تفکر را تا آینده طولانیمدت حفظ کنیم. این کار باعث نکبت جامعه میشود و در آینده، جامعه را با این روند یک جامعه فرهنگی و شایسته نمیشناسند.

حضرت آیتالله جوادی آملی یک نماز خیلی احساسی بر پیکر رهبر شهید خواندند که شاید سالها و حداقل در تاریخ ایران جاودان شده باشد. از رابطه آقای جوادی با رهبر شهید میفرمایید که این رابطه به چه صورت بود؟
در اظهارات خودِ حضرت آقا این رابطه تعریف شده بود. ایشان فرمودند که ما در درس مرحوم علامه طباطبایی با ایشان ـ یعنی با رهبر شهید ـ آشنا شدیم. البته نوع فعالیتی که رهبر شهید داشتند، فعالیتهای سیاسی و اجتماعی بود و طبعاً به واسطه رفتوآمدهایی که رهبر شهید دراینرابطه در زندانها، تبعیدها و امثالذلک داشتند، یک مقداری از صحنه علم و حکمت و فلسفه فاصله داشتند؛ گرچه ایشان ذاتاً یک شخصیت فرهنگی بودند و همواره با علم و کتاب و تألیفات مأنوس بودند، اما بهخاطر آن فعالیتهایی که داشتند فضای کاریشان متفاوت بود.
خاطرمان هست در اوایل انقلاب میگفتند کارها را تقسیم کردهاند؛ مثلاً مرحوم شهید بهشتی و شهید مطهری صبغه فرهنگی و علمی اسلام را داشتند و مرحوم آیتالله هاشمی رفسنجانی و رهبر شهید و دیگران، جنبههای سیاسی و اجتماعی را دنبال میکردند. همه در یک «صراط» بودند، اما «سبیل»های مختلفی وجود داشت.
بههرحال اتفاقاتی که رهبر شهید در طول این سالها پشت سر گذاشتند سنگین بود؛ از قبل انقلاب تا حین انقلاب و بعد انقلاب، لحظهای آرام نداشتند و لحظهای آسایش برای ایشان نبود. درست است که در جایگاه رهبر بودند، ولی سختیها، مشکلات و فراز و نشیبی که برای ایشان در طول این سالها پیش آمد ـ چه در دوران ریاستجمهوری، چه در فعالیتهای ارتش و نظایر آن، و بعد هم که به رهبری رسیدند ـ و طبعاً این فعالیتها بسیار گسترده، عمیق و ژرف بود؛ بنابراین این ارتباط هم طبعاً وجود داشت.
حضرت استاد در موقع نماز، همه اینها را به صحنه آوردند و خواستند که در نماز از یک شخصیت تقدیر شود. چون در حقیقت در نماز میت، بعد از شهادت به توحید و رسالت و ولایت و ایمان، نوبت به مرحله خودِ شخص میرسد. این که میگوییم «اللّهُمَّ إِنّا لا نَعلَمُ مِنهُ إِلّا خَیراً»، این «خیر» چیست؟ آیا این خیر فقط این است که مثلاً یک جایی انفاق کرده، صدقه داده یا نماز خوانده است؟ منظور از این خیر چیست؟ این خیر، یک خیر گستردهای است که در سطح یک نظام سیاسی در عرصه جهانی حضور پیدا کرد. تلاش ایشان در باب مقاومتی که به جامعه اسلامی و خصوصاً به ایران و لبنان بخشیدند، خیری نیست که مثل سایر خیرها باشد؛ زمامداریای که در یک حکومت در این حد انجام میشود، یک خیر عادی نیست.
شاید حضرت استاد آیتالله جوادی آملی در نماز عبارت «اللّهُمَّ إِنّا لا نَعلَمُ مِنهُ إِلّا خَیراً» را به این لفظ نفرموده باشند، اما وقتی از رهبری ایشان، ولایتمداری ایشان و فعالیتهای گستردهای که در فضای قرآن و عترت و در فضای رهبری یک کشور داشتند یاد کردند، اینها بهمراتب بیش از آن چیزی است که در ذهن افراد عادی میگذرد و لذا حضرت استاد در این نماز خواستند همه آن خیرات و برکاتی را که رهبر شهید در طول مدت حیات سیاسیشان داشتند، به جامعه جهانی برسانند. اگر ما میگوییم «اللّهُمَّ إِنّا لا نَعلَمُ مِنهُ إِلّا خَیراً»، این یک خیر عادی برای افراد عادی نیست؛ این خیر به حدی است که نهایتاً به شهادت میانجامد. ایشان هم «قتیل» بود و هم «شهید»؛ قتیل بود به لحاظ حکومت جمهوری اسلامی، و شهید بود به لحاظ اینکه در مسیر قرآن و عترت گام برداشت. این قتیل و شهیدی که حاجآقا تحلیل کردهاند، همان خیری است که در وجود ایشان بوده است.
ما همواره نیازمندیم مکتبی را که امام(ره) پایهریزی کردهاند مرور کنیم. اینکه در بیست و دوم بهمن، مسئولان دولتی و دیگران در یک کار رسمی و تشریفاتی بروند حرم امام فاتحه بخوانند و یک مراسم تشریفاتی داشته باشند، هرگز بازخوانی اندیشه امام نیست. بیعتکردن معنایش مشخص است و یک حقیقتی دارد؛ صرفاً یک حضور فیزیکی را اعلامکردن، معنای بیعت نیست. بیعت با اندیشه است، بیعت با مکتب است و بیعت با شخصیتی است که اسلام و قرآن و عترت، جان و حقیقتش را پوشانده است. اگر در این بیعت، یکبار وصیتنامه امام خوانده شود و یا مقاطعی که امام در آنها حضور علمی و حضور ایمانی خودشان را نشان دادند مرور شود، مثل همین جریانی که در باب فرمان هشتمادهای بود...
اینها در حقیقت میتواند بازخوانی اندیشه امام باشد. امام با هر چیزی که از عدالت فاصله گرفته باشد مخالفاند. عدالت هم یک حقیقت گستردهای است که شامل عدالت اجتماعی، عدالت اقتصادی، عدالت سیاسی و عدالت فرهنگی میشود؛ چون هر حقیقتی بهاندازه خودش یک عدالت خاص خودش را دارد. در عدالت سیاسی، یکی از مهمترین شاخصههایش همان «اعتدال سیاسی» است. کسی که از مرز اعتدال خارج شود و به سمت افراطوتفریط برود، از عدالت سیاسی افتاده است؛ او اگر مثلاً امام جماعت هم باشد دیگر قابل اعتنا نیست و از امامت جماعت ساقط میشود، چه برسد به جایگاههای دیگر! اگر کسی از عدالت سیاسی، عدالت فرهنگی و عدالت اجتماعی بیفتد، دیگر قابلاعتنا نیست.
ما بهخاطر اینکه در این لباس روحانیت هستیم، باید بدانیم خلاف هرجا که باشد خلاف است، اما در موقعیت روحانیتی که اکنون حکومت به او منسوب است، خلافش چندین برابر مضاعف است؛ همانطوری که خدای عالم در قرآن در باب بیت رسول گرامی اسلام(ص) فرمود که خلافِ آنها، عقوبتش بیشتر و نگرانکنندهتر است. در باب حکومت هم مسأله همینطور است؛ بنابراین رجوع به مکتب فکری و خصوصاً سیاسی امام میتواند یک حد فاصلی بین هرچه بدیها، مشکلات و مصائب است با اصل نظام باشد، تا ما به این اندیشه برگردیم و بتوانیم کشورمان را به صلاح، کمال و فلاح برسانیم، انشاءالله.