یکی از شگفتانگیزترین یافتههای این پژوهش، بررسی رابطه میان «تعداد دنبالکنندگان» یک حساب کاربری و «میزان بازدید» توئیت اوست. برخلاف تصور رایج که گمان میکند هرچه فالوور بیشتر باشد، بازدید به طور خودکار افزایش مییابد، دادههای این تحقیق نشان داد که نه تنها همبستگی مثبتی بین این دو متغیر وجود ندارد، بلکه این رابطه اندکی به سمت منفی گرایش دارد (همبستگی حدود منفی ۰.۰۱۵).
پایگاه خبری جماران، محمد تقیزاده: به مناسبت روز خبرنگار، شبکه اجتماعی توئیتر شاهد انتشار انبوهی از پیامهای متنوع بود. در یک مطالعه دادهکاوی ، پربازدیدترین توئیتهای منتشرشده در بازه زمانی سالهای 1395 تا 1405 مورد واکاوی قرار گرفتند.
در این پژوهش، تنها توئیتهایی که توانستهاند حداقل ۸ هزار بازدید کسب کنند و در برخی موارد تا مرز ۱۲۲ هزار بازدید نیز پیش رفتهاند، به عنوان نمونههای شاخص انتخاب شدند. نتیجه این بررسی، تصویری شفاف از اولویتهای فکری مخاطبان و عملکرد الگوریتم این شبکه اجتماعی در روز بزرگداشت اهالی قلم را ترسیم میکند.
نگاهی به آمار کلان و نرخ تعامل
بر اساس آمار استخراجشده از توئیتهای شاخص، میانگین بازدید هر پیام به بیش از ۲۷ هزار مورد رسیده است که نشان از اقبال نسبی کاربران به این مناسبت دارد. از نظر بازخورد تعاملی، میانگین تعداد پسندها (لایک) برای هر توئیت عدد ۶۷۲ و میانگین بازنشرها (ریتوئیت) نیز ۵۶ بار ثبت شده است. اما آنچه بیش از اعداد خام، گویای کیفیت محتواست، مفهوم «نرخ تعامل» است؛ یعنی نسبتی که مجموع تعاملات (لایک و ریتوئیت) با تعداد کل بازدیدها دارد. این شاخص برای تمام توئیتهای مورد بررسی به طور میانگین ۳.۴۸ درصد محاسبه شده است. به بیان سادهتر، از هر صد نفری که این توئیتهای پربازدید را دیدهاند، به طور میانگین بین سه تا چهار نفر با آن درگیر شده و دست به واکنش زدهاند. رکورددار این نرخ تعامل، توئیتی با مضمون یادبود یک خبرنگار شهید بوده که موفق شده است نرخ تعامل خیرهکننده ۱۳.۷۹ درصد را از آن خود کند و نشان دهد که مخاطبان سوگوار و یادبودگرا، از وفادارترین و فعالترین کاربران شبکه هستند.
متن توئیت: شهید محسن خزایی ، خبرنگاری که در شهر حلب سوریه به شهادت رسید اندازه شهادت که باشی، چه در لباس رزم و چه در لباس خبرنگاری به ان خواهی رسید #روز_خبرنگار
توزیع زمانی و جدول آمار تعاملات
بررسی سالانه توئیتها نشان میدهد که حدود ۵۸ درصد از پربازدیدترین توئیتها در سال ۱۴۰۲ منتشر شدهاند. سال ۱۴۰۴ سهم ۲۳ درصد و سال ۱۴۰۳ سهم ۱۹ درصد را به خود اختصاص دادهاند. این پراکندگی نشان میدهد که در سال ۱۴۰۲، توجه بیشتری به این مناسبت در فضای توئیتر معطوف بوده است.
دوگانگی احساسی؛ غم و شادی در یک ترازو
از منظر احساسی، فضای حاکم بر این توئیتها به طرز جالبی دووجهی و متضاد است. تحلیل محتوای متون نشان میدهد که دو احساس «غم» و «شادی» به طور مساوی و هرکدام با سهم ۲۹ درصد، غالبترین حالات عاطفی مخاطبان و نویسندگان را تشکیل میدهند.
سویه غمانگیز گفتگوها عمدتاً ناشی از یادآوری خبرنگاران زندانی و بازداشتی، همچون وحید اشتری، نیلوفر حامدی و الهه محمدی است و نیز به یادبود اهالی رسانه مانند مهدی افشارزاده و روحالله زم اشاره دارد. در مقابل، سویه شادیبخش فضا عمدتاً به پیامهای رسمی تبریک، انتشار تصاویر سلفی با مقامات ارشد وقت و اعلام بستههای حمایتی مانند اینترنت رایگان برای خبرنگاران اختصاص دارد.
پس از این دو احساس، حس «تحسین یا اعتماد» با ۲۵ درصد و «انتظار یا درخواست» با ۱۲.۵ درصد در رتبههای بعدی قرار گرفتهاند. نکته قابل تأمل اینکه احساسات منفی شدیدتری همچون «ترس»، «نفرت» و همچنین احساس مثبت «امید» به عنوان حس غالب در هیچیک از این توئیتهای پربازدید دیده نشدهاند و «خشم» و «تعجب» نیز هرکدام تنها حدود ۲ درصد از موارد را به خود اختصاص دادهاند.
برتری محتوای مطالبهگرانه در جذب مخاطب
اگر توئیتها را بر اساس مضمون و درونمایه دستهبندی کنیم، به چهار گروه اصلی میرسیم که هرکدام عملکرد متفاوتی در جذب مخاطب داشتهاند:
گروه اول که «روایتهای شخصی، انتقادی و طنز اجتماعی» نام گرفته، با ۳۱ درصد بیشترین تعداد را به خود اختصاص داده، اما از نظر میانگین بازدید در ردههای میانی قرار گرفته است. گروه دوم، «تبریک رسمی، تجلیل و گزارش عملکرد مسئولان» است که ۲۷ درصد از توئیتها را شامل میشود و با میانگین بیش از ۳۱ هزار بازدید، عملکرد مناسبی داشته است. گروه سوم یعنی «یادبود شهدای رسانه و درگذشتگان» با ۲۳ درصد سهم، گرچه کمترین میانگین بازدید (در حدود ۱۶.۵ هزار) را دارد، اما جالبترین آمار مربوط به نرخ تعامل این گروه است که به ۵.۱۱ درصد میرسد؛ یعنی بالاترین نرخ تعامل در میان تمام گروهها. این یعنی مخاطبانی که با این دسته از توئیتها درگیر شدهاند، بسیار مصممتر از دیگران به بازنشر و حمایت از آن پرداختهاند و وفاداری بالایی از خود نشان دادهاند. اما گروه چهارم یعنی «مطالبهگری، آزادی بیان و حمایت از خبرنگاران زندانی» با وجود اینکه تنها ۱۹ درصد از کل توئیتها را شامل میشود، به عنوان پربازدیدترین و پرلایکترین دسته شناخته شد.
این دادهها به روشنی نشان میدهد که مخاطبان توییتر فارسی در روز خبرنگار، بیش از هر چیز به موضوعات چالشبرانگیز و معطوف به حقوق صنفی و آزادیهای مدنی واکنش نشان میدهند و محتوای صریح و افشاگرانه را بر پیامهای صرفاً تشریفاتی ترجیح میدهند. در عین حال، یادبودها اگرچه مخاطب گستردهتری ندارند، اما عمیقترین و متعهدانهترین واکنشها را برمیانگیزند.
معمای فالوور؛ وقتی مخاطب از شهرت پیشی میگیرد
یکی از شگفتانگیزترین یافتههای این پژوهش، بررسی رابطه میان «تعداد دنبالکنندگان» یک حساب کاربری و «میزان بازدید» توئیت اوست. برخلاف تصور رایج که گمان میکند هرچه فالوور بیشتر باشد، بازدید به طور خودکار افزایش مییابد، دادههای این تحقیق نشان داد که نه تنها همبستگی مثبتی بین این دو متغیر وجود ندارد، بلکه این رابطه اندکی به سمت منفی گرایش دارد (همبستگی حدود منفی ۰.۰۱۵).
به عبارت فنیتر، الگوریتم توزیع محتوا در این شبکه تقریباً به طور کامل تحت تأثیر تعداد مخاطبان اولیه حساب کاربر نبوده و بیشتر بر پایه قدرت خود محتوا، زمان انتشار و واکنش سریع کاربران تصمیمگیری کرده است. یک نمونه عینی و جالب توجه، حسابی با تنها ۷۹۲ دنبالکننده است که موفق شده با انتشار یک روایت شخصی و انتقادی، بیش از ۵۶ هزار بازدید به دست آورد؛ رقمی که بسیاری از حسابهای با صدها هزار دنبالکننده نیز قادر به کسب آن نبودهاند. همچنین مشاهده شد که همبستگی بین «پسندها» و «بازنشرها» بسیار قوی (حدود ۰.۷۵) است؛ یعنی توئیتی که مورد پسند واقع میشود، به احتمال قریببهیقین بازنشر بالایی نیز خواهد داشت و این دو رفتار کاملاً در امتداد یکدیگر حرکت میکنند.
«ساعت 9 شب زنگ منزل رو زدند که نامه دارید ، البته خب عرض کردم خدمتشون که مامانم گفته در رو روی غریبهها باز نکنید خصوصا شبها ، اگه زحمتی نیست نامه رو از لای در بندازید ، وقتی انداختند دیدیم ظاهرا هدیه #روز_خبرنگار بوده ، خواستم تقدیر و تشکر کرده باشم !»
هشتگها و خوشههای سیاسی؛ تنوع در عین تمرکز
همه توئیتهای مورد بررسی از هشتگ مشترک روز_خبرنگار استفاده کردهاند. پس از آن، هشتگهای مرتبط با نامهای خاص مانند پزشکیان، الهه_محمدی و نیلوفر_حامدی بیشترین تکرار را داشتهاند که نشان از توجه کاربران به چهرههای شاخص سیاسی و خبرنگاران زندانی در کنار مناسبت اصلی دارد.
در سوی دیگر، بررسی خوشهبندی سیاسی و اجتماعی حسابهای منتشرکننده نشان از تنوع بالای طیفهای مشارکتکننده دارد. حدود ۵۸ درصد از توئیتهای پربازدید توسط چهرههای مستقل و یا حسابهایی که در دستهبندیهای متداول سیاسی نمیگنجند، منتشر شده است. از میان خوشههای مشخص، گروه «حامیان انقلاب اسلامی» با ۲۵ درصد سهم، بیشترین تعداد توئیت را ثبت کرده و از میانگین بازدید ۳۲,۰۰۸ برخوردار بوده است. خوشه «فعالان سیاسی مدنی» نیز با وجود آنکه بالاترین میانگین تعداد دنبالکننده (۲۳۹,۱۵۲) را در اختیار داشته، نتوانسته است به تناسب آن بازدید بالایی جذب کند و میانگین بازدید این گروه به حدود ۱۷,۲۹۶ رسیده است. همچنین خوشههای با گرایشهای سلطنتی با وجود تعداد بسیار کم، توانستهاند بالاترین نرخ بازنشر (میانگین ۱۶۶) را به ثبت برسانند که نشان از شبکههای داخلی هماهنگ و منسجم برای انتشار محتوای خود دارد. این دادهها حاکی از آن است که در چنین روزهایی، مرزهای جناحی سنتی تا حد زیادی کمرنگ میشوند و محتوای تولیدشده توسط افراد شاخص و مستقل، بیش از هر گروه سازمانیافتهای مورد استقبال عموم قرار میگیرد.
تحلیل و سخن نهایی
در روز خبرنگار، قدرت «خود محتوا» بر «اعتبار حساب منتشرکننده» چیره شده است. کاربران شبکه اجتماعی ایکس به دنبال روایتهای صادقانه، احساسات برانگیختهشده از دل مصائب صنفی و مطالبات روشنگرانه هستند و در مواجهه با یادبودها و سوگهای رسانهای، عمیقترین و وفادارانهترین واکنشها را از خود نشان میدهند.
تم «مطالبهگری» با وجود سهم کمتر، پربازدیدترین و پرلایکترین توئیتها را تولید کرده است و تم «یادبود» بالاترین نرخ تعامل را به خود اختصاص داده است.
این یافتهها میتواند راهگشای فعالان رسانهای و سیاستگذاران حوزه فرهنگ باشد تا بدانند مسیر ارتباط مؤثر با مخاطب امروز، از دریچههای محتوایی صادقانه، بهموقع و متعهدانه میگذرد، نه صرفاً تکیه بر انبوه دنبالکنندگان یا کلیشههای تکراری تبریک.
