زهرا بهروزآذر، معاون امور زنان و خانواده ریاست جمهوری در قسمتی از گفتوگوی تفصیلی با خبرنگاران جماران با اشاره به سرانجام لایحه منع خشونت علیه زنان گفت: من یک بار پیشتر گفتهام که اگر قرار باشد آرزویی داشته باشم که در این دولت محقق شود و شبانهروزم برای آن تلاش کنم، تصویب این قانون است. پیش از اینکه وارد دولت سیزدهم شوم، در دولت دوازدهم، زمانی که خانم ابتکار زحمت تدوین این لایحه را میکشید، من در شهرداری تهران بودم و بهعنوان نماینده شهردار، حتی در جلسات کمیسیون اصلی حضور داشتم و خطبهخط تدوین لایحه را مشاهده کردم. آن زمان خانم جنیدی حضور داشت و بسیار زحمت کشید، آقای هادی هم که اکنون در کسوت معاونت حقوقی است، در این زمینه زحمت کشید و این متن تدوین شد.
او که در تحریریه جماران حضور یافته بود، افزود: ما از زمانی که وارد دولت شدیم، این لایحه را به مجلس تقدیم کردیم و خواستیم به جریان بیفتد و بررسی شود. مسیری که مجلس طی کرد، به این صورت بود که متن را به کمیتهای از زیرمجموعه کمیسیون اجتماعی منتقل کرد و در آن کمیته، اصلاحات که نمیتوانم بگویم بلکه تغییرات ماهوی بسیار جدی در آن اتفاق افتاد. مسأله ما تغییر واژه نیست؛ چون اخیراً هم مشاهده کردم بنده خدایی مصاحبه کرده و گفته است اینها درگیر واژه شدهاند، در صورتی که اصلاً مسأله ما واژه نیست که بگوییم چرا این کلمه و چرا آن کلمه. مسأله ما ماهیت موضوع است و اینکه واقعاً بتواند آن پدیدهای که ما به آن خشونت خانگی میگوییم، پوشش دهد.
بهروزآذر همچنین تصریح کرد: در کشور ما به اشکال مختلف به موضوع خشونت پرداخته میشود و چون این موضوع مبتنی بر نظام ارزشی، باورها و قانون اساسی خودمان است، خشونت در کشور ما قبیح است. اگر خشونت کلامی مثل توهین، افترا و دروغ باشد همه اینها کاملاً جرمانگاری شدهاند و مشخص است که برای هر کدام، اگر این عناوین به کار برده شوند، چه میزان جریمه در نظر گرفته میشود. در خشونت فیزیکی هم وضعیت به همین ترتیب است و خداینکرده در موضوع قتل نیز همین وضعیت وجود دارد.
معاون امور زنان و خانواده رئیس جمهور ادامه داد: چرا ما به دنبال موضوع خشونت خانگی هستیم؟ برای اینکه خانه و خانواده را محیطی مقدس میدانیم. اصل دهم قانون اساسی ما میگوید خانواده بنیادیترین نهاد اجتماعی است و همه برنامهریزیها باید در راستای حفظ و تشکیل خانواده، تعالی خانواده و حفظ قداست آن باشد. پس من وظیفه دارم، بر اساس اصول و سیاستهای کلی نظام که تأکید میکنند باید همه اصلاحات و بازنگری قوانین، مبتنی بر اقتضائات زمان و با هدف حفظ و تحکیم خانواده انجام شود، بررسی کنم که کجا خلأ داریم و این خلأها را برطرف کنیم. از این منظر برای ما مهم است خانواده جای مقدسی است و خانه باید امنترین جای جهان باشد. اصلاً ما با همین نگاه امروز سرمان را بلند میکنیم و میگوییم یک دشمن تروریستی به ما حمله کرده و فرماندهان ما و رهبر ما را در محیط زندگی خودشان، در خانه خودشان، جایی که امنترین مکان روی زمین بوده و هیچکس اجازه تعرض به آن را ندارد، به شهادت رسانده است. با همین نگاه، برای ما مهم است که درباره محیط خانواده، قوانین حساس و سختگیرانهای داشته باشیم تا بتوانیم از آن صیانت کنیم و در آن خشونت اتفاق نیفتد. البته که فقط اصلاح قوانین کافی نیست و باید اقدامات دیگری هم انجام شود.
بهروزآذر اظهار کرد: ما لایحه را به مجلس دادیم و تغییرات جدی در آن اتفاق افتاد که عملاً از کارکرد خود خارج میشد. ما دنبال این نیستیم که خدای نکرده سر کسی را شیره بمالیم، ما میخواهیم واقعا به نتیجه برسیم با این نتیجهگیری من بگویم که این میزان خشونت کاهش پیدا میکند و اطمینان پیدا میکنم که پیشگیری اتفاق میافتد. اما با روندی که مجلس پیش رفته بود، بحث اینکه ما چه مواردی را دایره خشونت قرار میدهیم و کجا خشونت صورت بگیرد، چرا که خشونتی که داخل خانه اتفاق میافتد با آنچه در خیابان صورت میگیرد، فرق میکند، البته که این قانون بالاتر از خشونت بود و آزارهایی که امکان دارد یک زن در محیط اداری یا حتی شهری ببیند، را در این لایحه در نظر گرفته بودیم؛ ولی همه این موارد در مجلس حذف شده و موارد دیگری به آن اضافه شده بود که نمیخواهم به آن بپردازم تا مردم را ناراحت نکنم. اما مواردی بود که اصلاً ربطی به این موضوع نداشت و باید در جای دیگری به آنها پرداخته میشد ولی این مواد را هم به این لایحه اضافه کردند.
وی ادامه داد: در نتیجه، ما آخرین جمعبندی را به دولت ارائه کردیم. روند استرداد به این صورت است که وقتی موضوع در جلسه هیئت دولت مطرح میشود، اعضای دولت رأی میدهند و به استرداد رأی دادند و نامه آن برای مجلس ارسال شد. رئیس مجلس وقتی متوجه شد با آقای رئیسجمهور گفتوگو کرد، گفتند ما میپذیریم و میخواهیم این مسأله حل شود و کمک میکنیم توافق دو طرف بر سر یک متن به نتیجه برسد. دوباره کارگروه ویژهای در کمیسیون اجتماعی تشکیل شد و گفتوگوهای متعددی انجام گرفت تا بتوانیم به متنی برسیم که مورد توافق ما باشد و بفهمیم درباره چه چیزی صحبت میکنیم. یعنی اگر میگوییم خشونت، باید این واژه را تعریف کنیم. ممکن است من چیزی را خشونت بنامم و طرف دیگر بگوید سوءرفتار؛ اما چیز دیگری تعریف میکند. دیگری از این موضوع ارائه میکند؛ ما دنبال یک موضوع هستیم و شما موضوع دیگری را تعریف میکنید.
بهروزآذر اظهار کرد: در مجموع مقداری بحثها به این شکل بود. بخشی از بحثها هم درباره زیرساختهای حمایتی بود؛ بالاخره باید خانه امنی بهعنوان محلی که قرار است به این زن که ممکن است در معرض خشونت قرار بگیرد، کمک کند. پیشبینی کرده بودیم که اگر زنی در معرض خشونت قرار گرفت، بتواند برای مدتی در آنجا مستقر شود. اینکه مشارکت سایر نهادها، چه نهادهای دولتی و چه غیردولتی، چگونه باشد نیز موضوع بحث جدی ما بود.
با وجود همه این موارد، وقتی دیدیم این مسائل در متن وجود ندارد، تصمیم به استرداد گرفته شده بود. اما در کارگروه، بسیاری از این موارد برطرف و حل شد و به متنی رسیدیم. این متن همچنان در کمیسیون اجتماعی است، اما هنوز به ما اعلام نشده که این متن را بهعنوان متن نهایی پذیرفتهاند. در نتیجه از نظر ما هنوز آن متنی که اعلام کرده بودیم مدنظر است تا زمانی که مجلس اعلام نکرده است متن قبلی و ایراداتی که مطرح کرده بودیم برطرف شده و مشکلات ماهوی آن رفع شده است، استرداد پابرجاست و آن را انجام دادهایم. هر زمان مجلس به ما اعلام کند که این متن درست است و ایرادات و مشکلات ماهوی آن برطرف شده، ما درخواست استرداد را پس خواهیم گرفت.
وی افزود: ما میخواهیم وضعیت زنان بهتر شود، نه اینکه بدتر شود. ما زیربار قانونی قرار است وضعیت زنان را بدتر کند یا بیفایده باشد، نمیرویم. البته امکان دارد دوستان بگویند اشکالی ندارد، خودمان طرحی ارائه میکنیم؛ اشکالی ندارد، شما خودتان میدانید و خدای خودتان. ما به اندازه توان خودمان تمام تلاشمان را میکنیم تا ۴۰ میلیون زن ایرانی و ۲۴ میلیون خانواده ایرانی، اولاً امنیت آنها تقویت شود و ثانیاً احساس امنیت آنها ارتقا پیدا کند.
اما منتظر تصویب این لایحه هم نمیمانیم. در حال حاضر، با دستوری که آقای پزشکیان و آقای عارف دادهاند، برنامه تقویت امنیت زنان و ارتقای احساس امنیت آنها را افزایش میدهیم. این موضوع هم پیچیده نیست. همه کاری که ما انجام میدهیم این است که بررسی کنیم یک زن وقتی در خانه است، چون زیر یک سقف با فرد دیگری زندگی میکند، شاید اگر اعلام کند که در معرض خشونت است، میزان خشونت علیه او افزایش پیدا کند یا اصلاً پناهگاهی نداشته باشد که به آنجا برود. ما باید ابتدا همه این مسأله را شناسایی کنیم؛ اینکه این فرد در چه شرایطی ممکن است مورد خشونت قرار بگیرد، چه چیزی را خشونت تلقی میکند و اگر چنین احساسی داشت، به کجا باید پناه ببرد و ابتدا با چه کسی تماس بگیرد و آن فرد چه راهنماییهایی باید به او ارائه کند.
بهروزآذر ادامه داد: هفته گذشته موردی داشتیم. از طریق ارتباطات مردمی ما تماس گرفتند و گفتند خانمی وجود دارد که پدر و مادرش هر دو معتاد هستند. این خانم جوان، تقریباً ۳۰ ساله است و با دختر ۱۲سالهاش به تهران آمده است. در یک محیط کاری، مسئولان خدماتی یک شرکت به او پناه دادهاند و گفتهاند که به آنجا بیاید. اکنون هم در آنجا مشغول به کار است. این خانم یک دختر ۱۲ساله دارد و همسرش شیشه مصرف میکند. او پیش من آمده و میگوید همسرش سه بار او و فرزندشان را کتک زده است. اکنون هم همسرش به او میگوید ممکن است به سراغش بیاید. شما میدانید کسی که شیشه مصرف میکند، ممکن است دچار توهمات پیچیدهای شود و خطرات جدی ایجاد کند. این خانم میگوید: «من الان چه کار باید بکنم؟» نه میخواهد از خانه بیرون بیاید و نه میخواهد طلاق بگیرد. اتفاقاً خانوادهدوست است و دلش برای شوهرش میسوزد. اصلاً نمیداند باید به کجا مراجعه کند. باید به او بگوییم به اورژانس اجتماعی مراجعه کند؟ اورژانس اجتماعی؟ اگر همین الان با اورژانس اجتماعی تماس بگیرد، میگویند وقتی مورد خشونت قرار میگیری با ما تماس بگیر. اما اگر الان او را نمیزند، من نمیتوانم برای آینده به او کمک کنم. البته همکارانش میگویند بیایید برای شما خانهای اجاره کنیم تا از پیش همسرتان بیرون بیایید. اما اگر چنین کاری انجام دهند، متهم میشوند که شما را فراری دادهاند و آنها هم نمیتوانند چنین کاری بکنند. این خانم حتی نمیداند که باید آثار ضربوشتم را ثبت کند و برای این کار به پزشکی قانونی مراجعه کند. هیچکس این موارد را به او آموزش نداده است. این خانم سردرگم است و هر لحظه ممکن است اتفاقی برای او بیافتد.
مجلس اشد مجازات برای پدری که مرتکب قتل شده را حذف کرد
معاون امور زنان و خانواده رئیس جمهور افزود: بنابراین، برنامه ما این است که این فرآیند را بهطور کامل شناسایی کنیم. من از شما و دوستان رسانهای خواهش میکنم به ما کمک کنید تا این فرایند را کامل بشناسیم؛ اینکه اگر زنی در معرض خطر قرار گرفت، چه مراحلی باید طی شود، چه نهادهایی باید حضور داشته باشند، چگونه میتوانیم به او کمک کنیم و جای چه کسانی خالی است. مددکار اجتماعی کجاست و در چه بخشهایی به مددکار اجتماعی نیاز داریم؟ البته در حال حاضر بهزیستی شرایط فوقالعاده خوبی دارد و کمک میکند. اگر خطر بسیار جدی باشد، از طریق اورژانس اجتماعی اقدام میکنند و فرد را از محیط خانه خارج میکنند. اگر تشخیص دهند خطر بسیار جدی است، حتی برای فردی که مورد خشونت قرار گرفته است، اقداماتی انجام میدهند. برای این اقدامات هم در حال حاضر نیازی به قانون جدید نیست. ما در این برنامه، تقویت امنیت زنان را دنبال میکنیم.
بهروزآذر در پاسخ به اینکه آیا لایحه منع خشونت علیه زنان، بازدارندگی هم دارد؟ برای نمونه اخیراً قتل دختری توسط پدر صورت گرفت، آیا در زمینه بازدارندگی دارد؟ تصریح کرد: این مورد یکی از موارد اختلافی ما با مجلس است. این موضوع از لایحه حذف شده بود که دوباره بازگردانده شد. این موضوع به مواد ۶۱۲ و ۶۱۴ مربوط است. اکنون قرار است در آنجا اشد مجازات برای این موارد در نظر گرفته شود.
وی در پاسخ به اینکه یعنی با پدری که قتل انجام داده هم مانند قاتل معمولی برخورد و مجازات شود؟ اظهار کرد: خیر، اشد مجازات برای او در نظر گرفته میشود. به دلیل مبانیای که وجود دارد، برای آن اشد مجازات در نظر گرفته میشود. برنامه ما در حال حاضر این است که اگر بتوانیم تا یک ماه آینده مطمئن شویم که لایحه تثبیت میشود و میتوانیم درخواست استرداد را متوقف کنیم، از همان مسیر، یعنی مواد ۶۱۲ و ۶۱۴، پیش برویم. اگر نه، ما گفتوگوهای اولیه را با مجلس شروع کردهایم تا «لایحه رومینا» را دوباره به دولت ارائه کنیم. این لایحه قبلاً در دولت دوازدهم تدوین شده بود، اما چون در لایحه پیشگیری از خشونت ادغام شد، متوقف ماند و آن را ارسال نکردیم. اما اگر ببینیم رسیدگی به لایحه خشونت به نتیجه نمیرسد، لایحه رومینا را جداگانه ارسال میکنیم.
بهروزآذر در واکنش به اینکه منظور شما این است که در لایحه منع خشونت علیه زنان، اشدّ مجازات -یعنی اعدام- را به عنوان پدری که مرتکب به قتل فرزندش شده، در نظر گرفتید؟ یادآور شد: خیر، اگر اشتباه نکنم، حداکثر ۳۰ سال است. این تصمیم شخصی من نیست. دقت کنید، تدوین این قوانین مبانی دارد؛ مبانی قانون اساسی، مبانی فقهی و سیاستهای کلی. ما در همین چارچوب پیشنهاد میدهیم. فعلاً پیشنهاد ما این است که اگر دیدیم لایحه خشونت به نتیجه نمیرسد یا رسیدگی به آن طولانی میشود، این لایحه رومینا را جداگانه ارسال کنیم.
مشروح این گفت و گو در روزهای آتی منتشر می شود.