دکتر بروجردی هیچگاه نسبت خانوادگی با حضرت امام را برای خود امتیازی خاص تلقی نمی کرد آشنایی اینجانب با استاد گرانقدر دکتر محمود بروجردی از سال 1366 آغاز شد. و به اقتضای مسئولیت شغلی، ارتباط کاریام با ایشان بسیار فشرده و زیاد بود. بدین لحاظ روز به روز بیشتر با سجایای اخلاقی و ارزشهای والای اخلاقی و انسانی و ایمان پاک و بیآلایش استاد به حضرت حق، آشنا شدم.
نگرش عالمانه و عارفانة استاد به همکاران و مناسبات انسانی در محیط کار و همچنین روابط بیرونی ایشان با دوستان - و حتی کسانی که آشنایی مختصر و موردی با این بزرگوار داشتند- سبب پدید آمدن شخصیتی با فضیلت، اخلاقمدار، مسئول، باگذشت و سخاوتمند، باصفا و باوفا و صمیمی، خلیق و مهربان، راهگشا و مشگلگشا، در ذهن اندیشمندان جامعه علمی کشور به طور عام و اصحاب علوم انسانی به طور خاص گردیده است.
مسلماً خدمات و فعالیتهای مؤثر ایشان در زمینه پژوهش محرز و از جنبههای متفاوت و در عرصههای گوناگون قابل بررسی و تحلیل است. لیکن آنچه به فعالیتها و خدمات گرانمایه ایشان در عرصه علوم انسانی و فرهنگ کشور مربوط میشود، بیشتر معطوف به نقش این استاد فرهیخته در ارتباط با جذب کثیری از استادان و پژوهشگران نامی و دانشمندان تراز اوّل جهت خدمت به اسلام و فرهنگ و دانش ایران زمین است. از لابه لای خاطرات و بیانات ایشان درخصوص حالات و آرمانهای حضرت امام - که گاه با چشمان اشکبار روایت میکردند - به روشنی رابطهای عارفانه و عاطفی و عمیق - جدا از نسبت فامیلی- احساس میشد. هرچند توصیف این رابطة پررمز و راز و لاهوتی، شاید در تصور آدمیان زمان حاضر نگنجد. بهرروی به گمان حقیر احساس و احترام دکتر به حضرت ایشان، آنقدر شگفتانگیز و غیرمتعارف مینمود که بعید است بتوان با واژههای متعارف آن را تبیین کرد. در این مدت بیست و چند سال هیچگاه به نظرم نیامد که نسبت خانوادگی با حضرت امام را برای خود امتیازی خاص تلقی کرده باشند. هرچند به نظرم میرسد، تأثیرپذیری از حالات معنوی و نفس گرم آن حضرت همواره بر ایشان نعمتی الهی محسوب میشد. تساهل و نقدپذیری در عین قاطعیت، صفا و صحبت همراه با جدیت درکار، رعایت احترام و منزلت اجتماعی همکاران، ترغیب روحیه مشارکت و همکاری جمعی در فرآیند فعالیتهای پژوهشی و علمی، توجه و تأکید خاص بر «کیفیت» فعالیت و پرهیز از تفکر افراطی کمیتگرایی در امر تحقیق، ایجاد تحول در ساختار قدیمی سازمان و تبدیل گروههای علمی به پژوهشکدهها، پدید آوردن ارتباطات علمی پویا و مستمر با مؤسسات علمی داخل و خارج، تنها گوشهای از خدمات و کوششهای خستگیناپذیرومبین نگرش مدیریت فضیلت محور آن بزرگوار بود. برجستهترین ویژگی این استاد گرانسنگ و فاضل، روحیه مهرورزانه و خورشیدوش ایشان نسبت به همة افراد بود. یعنی مهرشان بیشائبه و بدون کمترین توقع، بر همگان متواضعانه میتابید و این حال، اغلب اثرات وضعی مثبت و غریبی در اندیشه و رفتار همکاران و دوستان پدید میآورد.
امر مهمی که حتما باید گفته شود این است که ایشان در زمان مدیریت خود در پژوهشگاه، عنایت خاصی به همکاران اقلیت مسیحی، زرتشتی و آسوری داشتند و معمولاً در اعیاد آنان، حضوراً و یا تلفنی و یا با یادداشتی کوتاه به آنان تبریک میگفتند. این رفتار انسانی و عارفانه، جدا از تأثیرات ژرفی که بر همکاران اقلیت میگذاشت، تحسین جامعه علمی را هم برمیانگیخت. به ویژه آنکه دکتر از یکسو با بیت امام نسبت داشتند و از سوی دیگر رئیس مؤسسه نیز بودند و این امر در اذهان همکاران معنا و پیام خاص را منعکس میکرد. اما خاطرة این جانب پس از ذکر این مقدمه آن بود که در تمام حدود 19 سالی که از قطع همکاری استاد با پژوهشگاه میگذشت - حتی دو دورهای که در کشور فنلاند به عنوان سفیر خدمت میکردند - این تبریکات به همکاران اقلیت تداوم یافت و بیشتر هم به واسطة اینجانب به دوستان اقلیت ابلاغ میگردید. و جالب آن بود که در این رهگذر و در کثیری از موارد ایشان بودند که نادانسته به من هم یادآور میشدند که زمان تبریک به این همکاران ارجمند فرا رسیده است. و بنده هم با ذکر تمام واقعیت و اعتراف به فراموشیام پیام ایشان را میرساندم و تبریک خودم را نیز بیان میکردم.
تنها میتوانم با تأسف عمیق بیان دارم که بدون اغراق با رحلت عالم و استاد فرزانه دکتر محمود بروجردی که از فضل و فضیلت توأمان و در حد عالی برخوردار بودند، دانشمندان و استادان و اصحاب فرهنگ و علوم انسانی ایران عضوی برجسته و یکی از حامیان حقیقی و معنوی خود را از دست دادند. هرچند منش و مرام جوانمردانه و روحیة فرهنگ پروری و شاگردنوازی آن عزیزِ به حضرت حق پیوسته، بر کثیری از دوستان و دوستارانشان تأثیرات بسیار مثبت و شگرفی گذاشته است. آنان با اشتیاق از مردی تأثیر پذیرفتند که صاحب «قدرت» بود ولی هرگز تسلیم ذات «قدرت» و قوانین آن نشد و هیچگاه «حقیقت» را به پای «وجاهت» قربانی نکرد، مردی که از این جهان خاکی بادلی پاک هجرت و به اقلیم نکوکاران سفر کرد، مردی که پاک آمد و پاک رفت و با عشق حق در دل خاک شد.
نگرش عالمانه و عارفانة استاد به همکاران و مناسبات انسانی در محیط کار و همچنین روابط بیرونی ایشان با دوستان - و حتی کسانی که آشنایی مختصر و موردی با این بزرگوار داشتند- سبب پدید آمدن شخصیتی با فضیلت، اخلاقمدار، مسئول، باگذشت و سخاوتمند، باصفا و باوفا و صمیمی، خلیق و مهربان، راهگشا و مشگلگشا، در ذهن اندیشمندان جامعه علمی کشور به طور عام و اصحاب علوم انسانی به طور خاص گردیده است.
مسلماً خدمات و فعالیتهای مؤثر ایشان در زمینه پژوهش محرز و از جنبههای متفاوت و در عرصههای گوناگون قابل بررسی و تحلیل است. لیکن آنچه به فعالیتها و خدمات گرانمایه ایشان در عرصه علوم انسانی و فرهنگ کشور مربوط میشود، بیشتر معطوف به نقش این استاد فرهیخته در ارتباط با جذب کثیری از استادان و پژوهشگران نامی و دانشمندان تراز اوّل جهت خدمت به اسلام و فرهنگ و دانش ایران زمین است. از لابه لای خاطرات و بیانات ایشان درخصوص حالات و آرمانهای حضرت امام - که گاه با چشمان اشکبار روایت میکردند - به روشنی رابطهای عارفانه و عاطفی و عمیق - جدا از نسبت فامیلی- احساس میشد. هرچند توصیف این رابطة پررمز و راز و لاهوتی، شاید در تصور آدمیان زمان حاضر نگنجد. بهرروی به گمان حقیر احساس و احترام دکتر به حضرت ایشان، آنقدر شگفتانگیز و غیرمتعارف مینمود که بعید است بتوان با واژههای متعارف آن را تبیین کرد. در این مدت بیست و چند سال هیچگاه به نظرم نیامد که نسبت خانوادگی با حضرت امام را برای خود امتیازی خاص تلقی کرده باشند. هرچند به نظرم میرسد، تأثیرپذیری از حالات معنوی و نفس گرم آن حضرت همواره بر ایشان نعمتی الهی محسوب میشد. تساهل و نقدپذیری در عین قاطعیت، صفا و صحبت همراه با جدیت درکار، رعایت احترام و منزلت اجتماعی همکاران، ترغیب روحیه مشارکت و همکاری جمعی در فرآیند فعالیتهای پژوهشی و علمی، توجه و تأکید خاص بر «کیفیت» فعالیت و پرهیز از تفکر افراطی کمیتگرایی در امر تحقیق، ایجاد تحول در ساختار قدیمی سازمان و تبدیل گروههای علمی به پژوهشکدهها، پدید آوردن ارتباطات علمی پویا و مستمر با مؤسسات علمی داخل و خارج، تنها گوشهای از خدمات و کوششهای خستگیناپذیرومبین نگرش مدیریت فضیلت محور آن بزرگوار بود. برجستهترین ویژگی این استاد گرانسنگ و فاضل، روحیه مهرورزانه و خورشیدوش ایشان نسبت به همة افراد بود. یعنی مهرشان بیشائبه و بدون کمترین توقع، بر همگان متواضعانه میتابید و این حال، اغلب اثرات وضعی مثبت و غریبی در اندیشه و رفتار همکاران و دوستان پدید میآورد.
امر مهمی که حتما باید گفته شود این است که ایشان در زمان مدیریت خود در پژوهشگاه، عنایت خاصی به همکاران اقلیت مسیحی، زرتشتی و آسوری داشتند و معمولاً در اعیاد آنان، حضوراً و یا تلفنی و یا با یادداشتی کوتاه به آنان تبریک میگفتند. این رفتار انسانی و عارفانه، جدا از تأثیرات ژرفی که بر همکاران اقلیت میگذاشت، تحسین جامعه علمی را هم برمیانگیخت. به ویژه آنکه دکتر از یکسو با بیت امام نسبت داشتند و از سوی دیگر رئیس مؤسسه نیز بودند و این امر در اذهان همکاران معنا و پیام خاص را منعکس میکرد. اما خاطرة این جانب پس از ذکر این مقدمه آن بود که در تمام حدود 19 سالی که از قطع همکاری استاد با پژوهشگاه میگذشت - حتی دو دورهای که در کشور فنلاند به عنوان سفیر خدمت میکردند - این تبریکات به همکاران اقلیت تداوم یافت و بیشتر هم به واسطة اینجانب به دوستان اقلیت ابلاغ میگردید. و جالب آن بود که در این رهگذر و در کثیری از موارد ایشان بودند که نادانسته به من هم یادآور میشدند که زمان تبریک به این همکاران ارجمند فرا رسیده است. و بنده هم با ذکر تمام واقعیت و اعتراف به فراموشیام پیام ایشان را میرساندم و تبریک خودم را نیز بیان میکردم.
تنها میتوانم با تأسف عمیق بیان دارم که بدون اغراق با رحلت عالم و استاد فرزانه دکتر محمود بروجردی که از فضل و فضیلت توأمان و در حد عالی برخوردار بودند، دانشمندان و استادان و اصحاب فرهنگ و علوم انسانی ایران عضوی برجسته و یکی از حامیان حقیقی و معنوی خود را از دست دادند. هرچند منش و مرام جوانمردانه و روحیة فرهنگ پروری و شاگردنوازی آن عزیزِ به حضرت حق پیوسته، بر کثیری از دوستان و دوستارانشان تأثیرات بسیار مثبت و شگرفی گذاشته است. آنان با اشتیاق از مردی تأثیر پذیرفتند که صاحب «قدرت» بود ولی هرگز تسلیم ذات «قدرت» و قوانین آن نشد و هیچگاه «حقیقت» را به پای «وجاهت» قربانی نکرد، مردی که از این جهان خاکی بادلی پاک هجرت و به اقلیم نکوکاران سفر کرد، مردی که پاک آمد و پاک رفت و با عشق حق در دل خاک شد.