به گزارش خبرنگار جماران، فاطمه بنت حِزام مشهور به اُمّالْبَنین که در سال 64 قمری رحلت فرمودند، از همسران امام علی(ع) و مادر حضرت عباس(ع)، عبدالله، جعفر و عثمان بودند که هر چهار فرزندشان در روز عاشورا به شهادت رسیدند. پس از واقعه کربلا، ایشان روزها به قبرستان بقیع میرفتند و برای امام حسین(ع) و فرزندانشان سوگواری میکردند.
عالمان شیعه شجاعت، فصاحت و علاقه امالبنین به اهلبیت(ع) بهویژه امام حسین(ع) را ستوده و از ایشان به نیکی یاد کردهاند. بهگفته شهید ثانی و عبدالرزاق مُقَرَّم، امالبنین به خاندان پیامبر(ص) محبت شدیدی داشت و خود را وقف خدمت به آنان کرده بود؛ بههمین دلیل اهلبیت علیهم السلام نیز برای او احترام ویژه قائل بودند و در روزهای عید، نزد او میرفتند.
بانو ام البنین سلام الله علیها در قبرستان بقیع دفن هستند. به مناسبت سالروز رحلت این بانوی فداکار مطلب زیر که در سایت جامعه المصطفی منتشر شده است، بازنشر می شود:
حجت الاسلام محمد هادی یوسفی غروی، کارشناس و صاحب نظر تاریخ اسلام و عضو کمیته مدارج علمی حوزه در تبیین دلایل ازدواج حضرت امیرالمومنین(ع) با بانویی به نام فاطمه کلابیه که بعده به ام البنین مشهور شد، گفت: حضرت امیر المومنین(ع) پیش از خود برادری به نام عقیل بن ابیطالب داشتند که قریب به ۱۰ سال از ایشان بزرگتر بود. وی پدر مسلم بن عقیل – داماد امیرالمونینن و شوهر خواهر امام حسین(ع) و سفیر آن حضرت در جریان کوفه- است.
وی افزود: عقیل پیش از امیرالمومنین (ع) و بیشتر از ایشان، دوران جاهلیت را درک کرده بود و در عصر جاهلیت برای انساب قبایل و عشایر عرب اهمیت فوق العاده قائل بودند. عقیل نیز شخصی زیرک و با استعداد بود که حافظهای قوی داشت و با توجه به این که در میان مجالس و محافل عرب قبل از اسلام، در مکه زیسته بود لذا اطلاعات و معلومات مربوط به قبایل و عشایر عرب را در حد تخصص دارا بود و از آنجا که در میان مردم به چنین تخصصی مشهور و شناخته شده بوده، مردم هرگاه در این باره سوالی داشتند به وی مراجعه میکردند و حضرت نیز برای ازدواج با ایشان مشورت کرد.
چرا امیرالمومنین پس از حضرت صدیقه(س) ازدواج کردند؟
این کارشناس تاریخ خاطرنشان کرد: ممکن است سوالی در این جا مطرح شود که چرا حضرت امیر(ع) طالب این بود که پس از حضرت زهرا(س) همسرانی داشته باشند؟ در این رابطه باید گفت البته هر یک از چهار ازدواج حضرت پس از حضرت صدیقه طاهره(ع) داستان و ماجرایی خاص دارد از جمله این که ازدواج با امامه (دختر ابوالعاص بن ربیع و زینب، خواهر حضرت زهرا(س)) بنا به وصیت شخص حضرت صدیقه(س) انجام شد و امیرالمومنین(ع) با توجه به ارج و احترامی که برای حضرت زهرا(س) قائل بودند، سعی کردند تا به وصیت ایشان عمل کنند البته چون این بانو، دخترخواهر حضرت زهرا(س) بود، طبعا برای مراقبت از فرزندان حضرت نیز مناسبتر بود.
این استاد حوزه تصریح کرد: ماجرای ازدواج حضرت با خویله (دختر جعفربن قیس) نیز قضیه ای خاص داشته است و اصولا این ازدواج به درخواست امیرالمومنین(ع) و پیش قدمی شخص حضرت نبوده اما در حال حاضر مجال پرداختن به آن نیست.
حجت الاسلام یوسفی غروی افزود: فلذا میتوان گفت تنها موردی که حضرت علی بن ابیطالب (ع) پس از حضرت زهرای مرضیه(س) و برای اولین بار با درخواست خود و مشورت برادرش عقیل، بانویی را برای ازدواج برگزید، فاطمه ام البنین بود.
دلیل نامگذاری حضرت عباس(س) به این نام
این صاحب نظر عرصه تاریخ اسلام خاطرنشان کرد: حضرت امیر(ع) از برادرش عقیل خواست که ایشان را در ازدواج با همسری از خانوادههای معروف به شجاعت و دلیری در میان عرب، راهنمایی و مشورت دهد. عقیل نیز اظهار داشت که قبایل بنی کلاب در میان عرب یکی از قبایل معروف به شجاعت و نیرومندی بوده و مخصوصا فاطمه دختر حزام کلابیه، بانویی است که در میان شجاعان عرب پرورش یافته است و لذا حضرت او را خواستگاری کردند.
حجت السلام غروی افزود: این بانوی بزرگوار در ابتدا نامش فاطمه بود و کنیه ام البنین پس از آن بر او نهاده شد که چهار فرزند پسر برای امیرالمومنین علیه السلام به دنیا آورد و اولین فرزند هنگامی بود که عباس بن عبدالمطلب، عموی پیامبر صلی الله علیه و آله و امیرالمومنین علیه السلام در اواخر خلافت خلیفه دوم و اوایل خلافت خلیفه سوم از دنیا رفت و لذا حضرت نام عمویش عباس را بر او نهادند. همچنان که در زمان حیات حضرت زهرا سلام الله علیها، دو دختران خود زینب و ام کلثوم را به نام خواهران حضرت زهرا سلام الله علیها نامگذاری کردند و نام آنها را بر فرزندان خود گذاردند. بنابراین عباس ین علی همنام عباس بن عبدالمطلب، عموی پیامبر و امیر المومنین است و پس از او نیز عبدالله و سپس جعفر به دنیا آمدند که جعفر نیز همنام برادر حضرت امیرعلیه السلام (جعفر بن ابیطالب یا همان جعفر طیار) است که در سال نهم هجری شهید شد و فرزند آخر از این بانو به نام عثمان نامیده شد.
چرا ام البنین در کربلا حاضر نبود؟
وی تصریح کرد: فاطمه کلابیه با به دنیا آمدن این چهار فرزند پسر به ام البنین معروف شد و این چهار برادر همراه برادر بزرگتر خود امام حسین علیه السلام در کربلا حضور داشتند. اما ضرورتی برای همراهی مادر با آنها وجود نداشت. چرا که امالبنین در آن زمان، بانوی میان سالی بود که اگر بر فرض در هنگام ازدواج با امیرالمومنین علیه السلام در سال بیستم هجری، بیست سال داشت، در هنگام واقعه کربلا که اواخر سال شصت هجری اتفاق افتاد، شصت ساله بوده و به عنوان همسر حضرت علی بن ابیطالب علیهماالسلام از رفعت مقام و جایگاهی ویژه برخوردار بوده است. از سوی دیگر هنگام حرکت کاروان امام حسین علیه السلام در همان ابتدا که ظاهر حرکت به قصد کربلا و شهادت نبود بلکه ظاهرا این حرکت به قصد اجابت دعوت عراقیان و کوفیان و اقامه حکومت اسلامی انجام میشد و شاید قصد این بوده است که در صورت به فرجام رسیدن این سفر و برپایی پرچم خلافت عدل امیرالمومنین و اولاد ایشان، فرزندان ام البنین، مادر را نیز به سوی کوفه دعوت و در آنجا میزبان او باشند. اما وضعیت به گونه دیگری پیش رفت و حضرت امالبنین به طبیعت حال همچنان در مدینه حضور داشت و خبر واقعه کربلا و شهادت فرزندانش را به او دادند.