به طور کلی میتوان گفت اکثر تنوعات قومی و مذهبی عراق اعم از کرد سنی، کرد شیعی، عرب شیعی و ترکمن شیعی به عنوان گروههای قومی عراقی در تقویت جبهه ایران در طی هشت سال دفاع مقدس برابر رژیم بعث صدام نقش آفرینی کردهاند و موجب پایهگذاری الگویی از دکترین امنیتی خاص جمهوری اسلامی ایران در پیوند با گروههای قومی در منطقه پیرامونی شدهاند که این الگو در ادامه روند موجب بالندگی این گروهها در شرایط مختلف و به سمت و سوی بلوغگرایی و استقلال عملیاتی و سیاسی بین این گروهها در راستای تقویت گفتمان مقاومت اسلامی در منطقه بوده است.
گفتمان انقلاب اسلامی در سال ۱۳۵۷ علاوه بر تأثیرگذاری در داخل ایران، آثار برونمرزی مختلفی داشت که از آن جمله تقویت حرکات اسلامی و حرکات ضد استعماری و آزادیخواهانه در سطح منطقه پیرامونی بود. گسترش ارتباط با گروه های قومی در منطقه یکی از راهبردهای مؤثر نظام سیاسی برآمده از انقلاب اسلامی بود. البته ارتباط با گروههای قومی در سطح منطقه حتی در دوران پهلوی هم در دکترین امنیتی ایران وجود داشته است، اما با پیروزی انقلاب اسلامی این راهبرد به طور جدی و اساسی دنبال شده است.
یکی از حوزههای آثار گفتمان انقلاب اسلامی در منطقه پیرامونی، تأثیر بر گروههای قومی عراقی بود. خصوصاً که گروههای مختلف ضد بعثی نظیر کردهای عراقی و شیعیان عراقی ساکن ایران در ماههای منتهی به پیروزی انقلاب اسلامی در روند تظاهراتهای ضد رژیم پهلوی هم مشارکت داشتند و مثلا در شهر اراک یکی از پناهندگان کرد عراقی به نام قادر اهل رانیه در جریان تظاهراتها شهید شد یا مثلا دوم بهمن ۵۷ مسعود بارزانی قبل از عزیمت به پاریس برای دیدار با امام خمینی(ره) در وین مورد ترور نافرجام قرار گرفت و از دیدار با امام خمینی(ره) بازماند و اتفاقا اولین گروه مسلح عراقی که حتی قبل از آغاز جنگ تحمیلی در راستای راهبرد امنیتی جمهوری اسلامی ایران گام برداشت حزب دموکرات کردستان عراق(بارزانی) بود و این حزب در سال ۵۸ در وضعیتی که بعد از درگذشت ملامصطفی بارزانی قیاده موقت یا رهبری موقت اعلام کرده بود در پی اخذ مجوز عملیات درونمرزی در قالب کمبا [1]۱۱ با لشکرهای ۲۳ نیروی مخصوص، ۶۴ ارومیه و ۲۸ کردستان ارتش و با کمک ستاد جنگهای نامنظم عملیاتهای مختلفی را علیه گروههای معاند جمهوری اسلامی ایران خصوصا دموکرات و کومله در محورهای ارومیه، اشنویه، نقده، پیرانشهر و مریوان انجام داد.
اما پس از حمله رژیم بعث به ایران، گروههای کرد عراقی بیشتری به صفوف همکاران برون مرزی ایران پیوستند.
علاوه بر حزب دموکرات کردستان عراق که بیشترین عملیات برونمرزی را برای ایران در عراق(۳۲۷ عملیات) انجام داده است، حزبالله کرد(۹۲ عملیات)، حزب سوسیالیست کردستان عراق(۲۹ عملیات)، حرکت اسلامی کردستان عراق(۷ عملیات)، لشکر اسلامی کرد، حرکت انصارالاسلام کردستان عراق، عشایر کرد، جنبش مجاهدان کردستان عراق، حزب دموکراتیک خلق کردستان عراق و اتحادیه میهنی کردستان عراق(۱۹۱ عملیات) که مجموعاً بیش از ۱۳ هزار مبارز کرد عراقی در قالب این گروهها سازماندهی شده و بعد از تأسیس قرارگاه رمضان سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در عملیاتهای مختلف در داخل عراق شرکت کردند.
به طور نمونه از تعداد ۱۱۲۸ عملیات قرارگاه رمضان اعم از عملیات هجومی، کمین، دفاعی، مینگذاری، انفجار مراکز رژیم بعث و اعدام انقلابی از سال ۶۳ تا ۶۷ در داخل عراق، بیشترینشان یعنی ۹۱۸ عملیات در ناحیه کردنشین عراق و با همکاری گروههای مذکور کرد بوده است.
اگرچه روابط با همه گروهها در یک سطح نبوده و فراز و فرودهایی داشته است؛ مثلا اتحادیه میهنی کردستان عراق تا سال ۶۵ به صورت میدانی و آغاز عملیات فتح ۱ نتوانست اعتماد ایرانیها را جلب کند چرا که تا سال ۶۳ مشغول مذاکره سازش با صدام بود و در پنج سال ابتدای پیروزی انقلاب اسلامی همکاریهای متنوعی با احزاب کُرد معاند ایران داشت اما سرانجام در سال ۶۵ با اثبات تغییر رویه، روابط جمهوری اسلامی ایران هم با آن بهبود یافت و مجموعا احزاب کرد در عملیات های فتح ۱ تا ۱۰، ظفر ۱ تا ۷، بیت المقدس ۲و۳، والفجر ۱۰ و کربلای ۱۰ و همچنین عملیات سنگاو[2] نیروهای نظامی ایران را یاری کردند و در سنگرهای مشترک مقابل رژیم بعث عراق و احزاب کرد معاند ایران شهدای مشترکی تقدیم انقلاب اسلامی کردند. تقویت عملیات مشترک بین گروههای کُرد عراقی، خصوصا بعد از آبان ۶۵ و آشتی بین ادریس بارزانی و جلال طالبانی در هتل استقلال تهران و هماهنگی بین حرکت اسلامی کردستان عراق و حزب دموکرات کردستان عراق باعث پیشرفتهای میدانی در عمق خاک عراق شد.
البته همرزمان برونمرزی ایرانیان در دفاع مقدس ۸ ساله فقط کردهای عراقی نبودند بلکه ذیل ظرفیتهای گفتمان انقلاب اسلامی و رهبری فراگیر امام خمینی(ره)، گروههایی نظیر حزب الدعوه، سازمان عمل اسلامی، مجلس اعلا، قوات امام خمینی(ره)، سپاه ۹ بدر، جبهه متحد اسلامی، حرکت حزبالله عراق، حرکت مجاهدین و چندین یگان اطلاعاتی و عملیاتی دیگر هم در بین شیعیان با جمهوری اسلامی ایران علیه رژیم بعث همکاری نظامی داشتند. همکاری برخی از این گروهها از ابتدای تأسیس سپاه پاسداران انقلاب اسلامی با محوریت واحد نهضتهای آزادیبخش سپاه بود، اما از سال ۶۳ به طور تشکیلاتی ذیل مأموریت قرارگاه رمضان و خصوصاً چهار قرارگاه فرعی شامل فجر، نصر، ظفر و فتح قرار گرفتند و تنوعات سیاسی و قومی و مذهبی مختلفی را تشکیل میدادند.
مثلا حرکت مجاهدین اگرچه به لحاظ استعداد انسانی کمتر از ۵۰ نفر نیروی عملیاتی داشت اما بیشتر بر ترکمنهای شیعی عراق متمرکز بود و در داخل عراق جذب نیروی مناسبی انجام میداد. به جز سپاه بدر که کمک شایانی در طول سالیان جنگ به ایران کرد، بقیه گروههای شیعی عراق اثرگذاری عملیاتی چندانی در پیشبرد اهداف نظامی در عراق نداشتند و حتی بعضا به دلیل سستی در عملیات و غالب بودن رویکرد سیاسی و ملاحظات حزبی و گروهی بین خودشان طبق اسناد جنگ مورد انتقاد فرماندهان ایرانی قرار گرفتهاند. اما همین گروهها بیشتر از حوزه عملیاتی و نظامی به لحاظ سیاسی، حقوقی، اطلاعاتی، نمادین، معنوی و هویتی در عرصه منطقهای و بینالمللی یاریگر جمهوری اسلامی ایران در دفاع مقدس ۸ ساله بودهاند.
به طور کلی میتوان گفت اکثر تنوعات قومی و مذهبی عراق اعم از کرد سنی، کرد شیعی، عرب شیعی و ترکمن شیعی به عنوان گروههای قومی عراقی در تقویت جبهه ایران در طی هشت سال دفاع مقدس برابر رژیم بعث صدام نقش آفرینی کردهاند و موجب پایهگذاری الگویی از دکترین امنیتی خاص جمهوری اسلامی ایران در پیوند با گروههای قومی در منطقه پیرامونی شدهاند که این الگو در ادامه روند موجب بالندگی این گروهها در شرایط مختلف و به سمت و سوی بلوغگرایی و استقلال عملیاتی و سیاسی بین این گروهها در راستای تقویت گفتمان مقاومت اسلامی در منطقه بوده است.
......................................................................................
[1] کمیته مبارزان بارزانی
[2]عملیاتی رزمی که با هدف حمله ای غافلگیرانه به پشت خطوط دشمن بعثی و صدامیان کافر انجام شد منطقه عمومی (/ سنگاو، نام مکانی در شرق استان کرکوک کردستان عراق
