حملات مرگبار انصارالله به فرودگاه اصلی ریاض، با وجود سرمایه‌گذاری میلیاردی عربستان در تجهیزات پیشرفته نظامی، آسیب‌پذیری این کشور را آشکار کرده و محمد بن سلمان را برای تشدید جنگ یمن تحت فشار قرار داده است؛ وضعیتی که به نوشته بلومبرگ، می‌تواند پای آمریکا را نیز به درگیری باز کند و برنامه‌های اقتصادی و سرمایه‌گذاری عربستان را با چالش مواجه سازد.
حمله روز شنبه ۱۲ کشته و ۳۰۹ زخمی بر جای گذاشت و حمله روز یکشنبه نیز به کشته شدن یک نفر و زخمی شدن ۱۱ نفر دیگر منجر شد.
انصارالله بلافاصله مسئولیت این حملات را بر عهده گرفتند و اعلام کردند که این اقدام در پاسخ به «تجاوز عربستان»، از جمله حمله به فرودگاه صنعا، پایتخت یمن، انجام شده است.
جنگنده‌های سعودی در حال حاضر از ضدحمله نیروهای دولتی یمن حمایت می‌کنند؛ ضدحمله‌ای که پس از تصرف مناطقی در نزدیکی باب‌المندب توسط حوثی‌ها آغاز شده است. باب‌المندب، در ورودی جنوبی دریای سرخ، یکی از گلوگاه‌های حیاتی کشتیرانی جهانی به شمار می‌رود.
انصارالله پس از آغاز جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران در ماه فوریه، تا حد زیادی از درگیری‌ها کنار مانده بودند. با این حال، تهاجم اخیر نشان می‌دهد که این گروه، به‌عنوان یکی از اعضای «محور مقاومت» ایران، به یک نیروی رزمی خودمختار تبدیل شده است که زنجیره تأمین تسلیحات پیشرفته خود را در اختیار دارد و می‌تواند هر زمان که صلاح بداند، گاهی با هماهنگی جمهوری اسلامی، عملیات انجام دهد و تنش‌ها را تشدید کند.
با وجود حملات به فرودگاه ریاض و حملات جدید به نفتکش‌ها در اطراف تنگه هرمز، قیمت نفت روز دوشنبه کاهش یافت. معامله‌گران در عوض به ارزیابی ادعای دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، درباره برقراری آتش‌بس انرژی میان روسیه و اوکراین پرداختند. در همین حال، قیمت نفت خام برنت پس از دو روز افزایش، به کمتر از ۱۰۴ دلار در هر بشکه رسید.
این حملات، محمد بن سلمان، ولیعهد و حاکم بالفعل عربستان سعودی را تحت فشار فزاینده‌ای قرار داده است تا جنگی را تشدید کند که کشورش سال‌ها برای خروج از آن تلاش کرده است؛ آن هم در برابر حریفی که می‌توان گفت اکنون از هر زمان دیگری توانمندتر است.
این حملات همچنین ایالات متحده و شرکای دفاعی جدید عربستان سعودی، یعنی ترکیه و پاکستان، را با انتخاب‌های دشواری روبه‌رو کرده است؛ از جمله اینکه تا چه اندازه برای کمک به پاسخ نظامی عربستان پیش بروند.
احمد ناجی، تحلیلگر ارشد امور یمن در گروه بین‌المللی بحران، گفت: «آن‌ها با تشدید حملات خود تلاش می‌کنند عربستان سعودی را تحت فشار قرار دهند تا عقب‌نشینی کرده و کارزار هوایی خود را متوقف کند. ریاض این حملات را، به‌ویژه با توجه به ماهیت بی‌سابقه آن‌ها، تشدید جدی می‌داند و احتمالاً با فشار نظامی بیشتری پاسخ خواهد داد.»
با توجه به کشته شدن یک شهروند آمریکایی در حمله روز شنبه، دونالد ترامپ نیز با فشار فزاینده‌ای برای اقدام مواجه شده است.
ترامپ روز شنبه در پاسخ به این پرسش که آیا ایالات متحده به حملات علیه انصارالله خواهد پیوست، گفت: «ممکن است. ما آن را بررسی خواهیم کرد.»
ویلیام آشر، تحلیلگر ارشد سابق خاورمیانه در سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا (سیا)، نیز گفت: «ریاض خواهان حملات مستقیم آمریکا علیه انصارالله، توانمندی‌های پدافند هوایی، افزایش اشتراک‌گذاری اطلاعات و پوشش سیاسی برای کارزاری تشدیدشده در یمن خواهد بود.»
ائتلاف به رهبری عربستان سعودی، انصارالله را مسئول حمله روز شنبه دانست و آن را «یک جنایت جنگی تمام‌عیار» توصیف کرد.
عربستان سعودی در سال ۲۰۱۵ ائتلافی را برای مداخله در یمن و بازگرداندن دولت به‌رسمیت‌شناخته‌شده بین‌المللی رهبری کرد؛ مداخله‌ای که تنها به سال‌ها بمباران انصارالله منجر شد، بدون آنکه این گروه از مناطق تحت کنترل خود بیرون رانده شود.
آتش‌بس سال ۲۰۲۲ با میانجیگری سازمان ملل متحد، درگیری‌ها را به‌شدت کاهش داد و مسیری برای ریاض فراهم کرد تا مشارکت خود در جنگ را کاهش دهد. این در حالی بود که توانمندی‌ها و دامنه نفوذ گروه شبه‌نظامی انصارالله همچنان رو به افزایش بود.
در همین حال، بر اساس گزارش روز یکشنبه خبرگزاری رسمی عربستان سعودی (SPA)، شاهزاده فیصل بن فرحان، وزیر امور خارجه عربستان سعودی، و عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، در تماسی تلفنی درباره آخرین تحولات مرتبط با تشدید تنش‌ها در منطقه گفت‌وگو کردند.
حملات انصارالله به عربستان؛ چالش سامانه‌های دفاعی پیشرفته و آزمونی برای متحدان ریاض
عربستان سعودی میلیاردها دلار صرف ساخت یکی از پیچیده‌ترین ارتش‌های منطقه کرده است؛ ارتشی که به جنگنده‌های اف-۱۵ آمریکایی و سامانه‌های دفاع موشکی پاتریوت مجهز است و قیمت هر موشک رهگیر آن به ۵ میلیون دلار می‌رسد.
با این حال، حملات مکرر باعث تعطیلی فرودگاه بین‌المللی پایتخت، زمین‌گیر شدن صدها پرواز و اجبار مدارس به برگزاری کلاس‌ها به‌صورت آنلاین شده است.
این حملات ممکن است نشانه‌ای از فشاری باشد که انصارالله در یمن با آن مواجه هستند. پس از آنکه این گروه ماه گذشته بندر مخا در دریای سرخ و مناطق نزدیک به باب‌المندب را تصرف کرد، نیروهای دولتی یمن با پشتیبانی جنگنده‌های سعودی دست به ضدحمله زدند.
ائتلاف اعلام کرده است که بندر مخا را بازپس گرفته و ده‌ها هدف نظامی انصارالله را منهدم کرده است.
احمد ناجی گفت: «انصارالله تأثیر حملات هوایی عربستان را که طی چند روز گذشته در مناطق تحت کنترل آن‌ها انجام شده، احساس می‌کند. آن‌ها تعداد قابل‌توجهی از جنگجویان خود را از دست داده‌اند و چندین سایت استراتژیک، از جمله کارگاه‌های پهپاد، انبارهای تسلیحات و برج‌های مخابراتی، هدف قرار گرفته‌اند.»
با این وجود، انصارالله همچنان زرادخانه‌ای از موشک‌های بالستیک با طراحی ایرانی را در اختیار دارند که قادر به رسیدن به ریاض هستند. این گروه همچنین از پهپادهای تهاجمی ارزان‌قیمتی برخوردار است که امکان مونتاژ آن‌ها در داخل یمن وجود دارد.
انصارالله از سال‌ها بمباران عربستان سعودی و آمریکا جان سالم به در برده‌اند و حملات اخیر نشان می‌دهد که جلوگیری از وارد شدن خسارات بیشتر به این پادشاهی تا چه اندازه دشوار است.
استیسی پتی‌جان، کارشناس ارشد اندیشکده «مرکز امنیت جدید آمریکا» که پیش‌تر در بخش استراتژی پنتاگون فعالیت می‌کرد، گفت: «به نظر می‌رسد آن‌ها پهپادها و موشک‌های ارزان‌قیمت کافی و همچنین دانش فنی لازم برای انجام حملات دوربرد علیه زیرساخت‌های غیرنظامی عربستان را دارند که هدفی آسیب‌پذیر محسوب می‌شود.»
این حملات همچنین انتخاب‌های دشواری را پیش روی متحدان عربستان سعودی قرار داده است؛ از جمله ایالات متحده که سال گذشته، پیش از دستیابی به توافق آتش‌بس، حملات گسترده‌ای علیه حوثی‌ها انجام داد.
دونالد ترامپ تلاش کرده است تا پیش از انتخابات میان‌دوره‌ای ماه نوامبر، از تشدید بیشتر تنش‌های نظامی با ایران خودداری کند. واشنگتن نیز تاکنون حمایت خود از تهاجم عربستان سعودی را به اشتراک‌گذاری اطلاعات محدود کرده است.
پتی‌جان در این‌باره گفت: «بسیار بعید است که سعودی‌ها بتوانند حملات را متوقف کنند، اگر آمریکا نتوانست؛ مگر با اعزام نیروهای زمینی یا بهبود چشمگیر توانایی جنگجویان یمنی که از آن‌ها حمایت می‌کند. سرکوب نیازمند گشت‌های هوایی مداوم برای جست‌وجوی پرتابگرهاست که کار دشواری است. و به نظر می‌رسد یمنی‌ها از زمان آتش‌بس با آمریکا برای تسلیح مجدد استفاده کرده‌اند.»
به گفته افراد مطلع، ریاض از کمک‌های محدود متحدان غربی خود ناامید شده است.
این افراد که به دلیل حساسیت موضوع خواستند نامشان فاش نشود، اعلام کردند که بریتانیا یک هواپیمای سوخت‌رسان هوایی ارائه کرده است، اما درخواست‌های عربستان سعودی برای دریافت حمایت دفاعی بیشتر در هفته‌های اخیر هنوز تأیید نشده است.
فرانسه نیز اعلام کرده است که تجهیزات نظامی دفاعی به بندر ینبع عربستان سعودی در دریای سرخ ارسال خواهد کرد.
تشدید تنش‌ها همچنین آزمونی برای ترکیه و پاکستان محسوب می‌شود؛ دو کشوری که در ماه اوت پیمان دفاعی با عربستان سعودی موسوم به «ائتلاف دفاعی مکه» را امضا کردند.
هر دو کشور تمایل خود را برای اعزام نیرو یا تسلیحات به‌منظور کمک به دفاع از عربستان سعودی اعلام کرده‌اند، اما ترکیه مشارکت در عملیات تهاجمی علیه انصارالله را رد کرده است.
برای عربستان سعودی، موفقیت انصارالله در مقطعی چالش‌برانگیز رخ داده است. این پادشاهی قرار است میزبان مجموعه‌ای از رویدادها باشد که هدف از برگزاری آن‌ها، معرفی عربستان سعودی به‌عنوان یکی از سودآورترین مقاصد سرمایه‌گذاری در جهان است.
این رویدادها شامل «ابتکار سرمایه‌گذاری آینده» نیز می‌شود؛ رویدادی که اغلب از آن با عنوان «داووس در صحرا» یاد می‌شود و غول‌های وال‌استریت، از دیوید سالومون از گلدمن ساکس گرفته تا لری فینک از بلک‌راک، را به خود جذب می‌کند.
مدیران شرکت‌های بزرگ نفتی، از جمله بی‌پی و شل، از حضور در کنگره جهانی نفت که قرار بود از روز یکشنبه آغاز شود، کناره‌گیری کردند؛ اقدامی که نشان می‌دهد این حملات چگونه فعالیت‌های تجاری در ریاض را مختل کرده است.
منطقه مالی پایتخت عربستان سعودی نیز که محل استقرار صندوق ثروت ملی این پادشاهی و بانک‌ها و شرکت‌های بزرگ مشاوره خارجی است، به دورکاری روی آورد.
دولت بریتانیا روز یکشنبه نسبت به انجام هرگونه سفر غیرضروری به جده و دمام و همچنین تمامی فرودگاه‌های عربستان سعودی، به‌جز مدینه، هشدار داد. این دولت به شهروندان بریتانیایی پیشنهاد کرد که خروج زمینی از عربستان سعودی به کشورهای همسایه را در نظر بگیرند.
اداره هوانوردی فدرال آمریکا نیز روز یکشنبه به تمامی خطوط هوایی ایالات متحده هشدار داد که هنگام پرواز به بخش‌هایی از عربستان سعودی یا عبور از حریم هوایی این مناطق، «در تمام ارتفاعات» احتیاط کنند.
استرالیا روز دوشنبه سطح هشدار سفر برای فرودگاه اصلی ریاض را به «سفر نکنید» تغییر داد و به شهروندان خود توصیه کرد که در ضرورت سفر به عربستان سعودی تجدیدنظر کنند.
این حملات در شرایطی رخ می‌دهد که بزرگ‌ترین اقتصاد خاورمیانه، پس از سال‌ها هزینه‌های سنگین برای اجرای برنامه تحول «چشم‌انداز ۲۰۳۰» ولیعهد، با فشارهای مالی فزاینده‌ای روبه‌رو شده است.
دولت عربستان سعودی در این ماه پیش‌بینی خود از کسری بودجه را افزایش داد و اعلام کرد که اقتصاد این کشور احتمالاً در سال جاری ۳.۶ درصد کوچک خواهد شد؛ موضوعی که اهمیت سرمایه‌گذاری و تأمین مالی خارجی را بیش از پیش افزایش می‌دهد.
سعید السعدی، مدیر اجرایی شرکت «اکسس کی‌اس‌ای»، یک شرکت مشاوره تجاری بین‌المللی مستقر در عربستان سعودی، گفت: «رویدادهای اخیر ممکن است باعث اختلال در سرمایه‌گذاری خارجی شود، اما سرمایه‌گذاران و شرکا عقب‌نشینی نخواهند کرد. آن‌ها نظاره‌گر خواهند بود و منتظر می‌مانند تا وارد شوند.»
با این حال، رهبران سعودی ممکن است به این نتیجه برسند که برای پایان دادن به حملات و برقراری صلح، چاره‌ای جز تشدید تنش‌ها ندارند.
نجوا الدوسری، همکار پژوهشی در مؤسسه خاورمیانه، گفت: «انصارالله همیشه تهاجمی بوده و مایل به ریسک‌پذیری هستند. آن‌ها تنها زمانی عقب‌نشینی می‌کنند که با یک تهدید معتبر روبه‌رو شوند و تاکنون با چنین تهدیدی مواجه نشده‌اند.»
