دولت دونالد ترامپ با اعمال تحریم‌های گسترده علیه دیوان کیفری بین‌المللی، تقابل واشنگتن با این نهاد قضایی را وارد مرحله تازه‌ای کرد؛ اقدامی بی‌سابقه از نظر دامنه محدودیت‌ها که نه‌تنها فعالیت‌های مالی و اجرایی دیوان را تهدید می‌کند، بلکه شرکت‌های ارائه‌دهنده خدمات به آن را نیز در معرض مجازات قرار می‌دهد. این تصمیم که در پی اختلافات دیرینه آمریکا با دیوان بر سر پیگرد قضایی مقام‌های اسرائیلی و نظامیان آمریکایی اتخاذ شده، با هشدار واشنگتن درباره پایان دادن به فعالیت دادگاه و درخواست از متحدان اروپایی برای مهار آن همراه شده است.
به گزارش سرویس بین‌الملل جماران، خبرگزاری «رویترز» در گزارشی از تصمیم دولت دونالد ترامپ برای اعمال تحریم‌های گسترده علیه دیوان کیفری بین‌المللی خبر داد؛ اقدامی که با هدف محدود کردن منابع مالی و مختل کردن فعالیت‌های این نهاد قضایی صورت گرفته و می‌تواند تنش‌های دیپلماتیک میان واشنگتن و متحدان اروپایی‌اش را تشدید کند. این خبرگزاری با بررسی پیشینه اختلافات آمریکا با دیوان بر سر پیگرد قضایی مقام‌های اسرائیلی و تحقیقات مربوط به نظامیان آمریکایی، به پیامدهای احتمالی تحریم‌ها برای فعالیت‌های دیوان، واکنش مقام‌های آن و فشار واشنگتن بر کشورهای عضو برای مهار این نهاد پرداخت و نوشت: دولت دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، روز جمعه و تنها چند ساعت پس از آنکه یکی از قضات پیشین دیوان کیفری بین‌المللی (ICC) برنده جایزه صلح نوبل شد، تحریم‌هایی را علیه این نهاد قضایی اعمال کرد؛ اقدامی که می‌تواند واشنگتن را در مسیر تقابل دیپلماتیک با متحدان اروپایی خود قرار دهد.
نزهت شمیم خان، معاون دادستان دیوان کیفری بین‌المللی، ضمن محکوم کردن این تحریم‌ها تأکید کرد که اقدامات واشنگتن مانع ادامه فعالیت‌های این دادگاه نخواهد شد.
دولت ترامپ مدت‌هاست رویکردی خصمانه در قبال دیوان کیفری بین‌المللی اتخاذ کرده و پیش‌تر نیز شماری از دادستان‌ها و قضات آن را هدف تحریم قرار داده است. بااین‌حال، اقدام روز جمعه دامنه‌ای بسیار گسترده‌تر دارد و شرکت‌هایی را که به خود دیوان خدمات ارائه می‌کنند نیز در معرض مجازات قرار می‌دهد.
روبیو: منابع مالی دیوان را قطع و فعالیت آن را فلج می‌کنیم
مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا، در بیانیه‌ای که رویترز پیش از انتشار رسمی آن مشاهده کرده است، اعلام کرد: «رئیس‌جمهور ترامپ هرگز اجازه نخواهد داد دیوان کیفری بین‌المللی آمریکایی‌ها را تحت پیگرد قضایی قرار دهد. به همین دلیل، ایالات متحده امروز دیوان کیفری بین‌المللی را تحریم می‌کند. ما هرگونه معامله با این دادگاه سرکش را ممنوع خواهیم کرد، منابع مالی آن را قطع می‌کنیم و توانایی‌اش برای فعالیت را فلج خواهیم ساخت.»
در واکنش به این تصمیم، نزهت شمیم خان، معاون دادستان دیوان کیفری بین‌المللی، به رویترز گفت که این تحریم‌ها «باید محکوم شوند. هدف از این تحریم‌ها، تضعیف حاکمیت قانون در سطح بین‌المللی و همچنین تضعیف فعالیت‌های یک نهاد قضایی مستقل است. کار ما در تمامی پرونده‌ها، تحقیقات و پیگردهای قضایی ادامه خواهد یافت.»
اختلاف دیرینه واشنگتن با دیوان کیفری بین‌المللی
واشنگتن مدت‌هاست به صدور احکام بازداشت مقام‌های اسرائیلی، از جمله بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، از سوی دیوان کیفری بین‌المللی اعتراض دارد.
تحقیقات پیشین این دیوان درباره اقدامات نظامیان آمریکایی در افغانستان نیز از دیگر عوامل تنش میان واشنگتن و این نهاد قضایی بوده است؛ تحقیقاتی که دیوان بعداً مختومه اعلام کرد.
دیوان کیفری بین‌المللی در سال ۲۰۰۲ با هدف رسیدگی به جنایات جنگی، جنایات علیه بشریت و نسل‌کشی تأسیس شد و در حال حاضر ۱۲۵ کشور عضو دارد. تمامی کشورهای عضو اتحادیه اروپا و همچنین تمامی اعضای سازمان پیمان آتلانتیک شمالی (ناتو)، به استثنای ایالات متحده و ترکیه، از اعضای این دیوان هستند.
این نهاد قضایی در گذشته از حمایت علنی و گسترده کشورهای عضو، از جمله متحدان اصلی آمریکا، برخوردار بوده است. مقر دیوان نیز در هلند قرار دارد؛ کشوری که عضو اتحادیه اروپا و ناتو است.
اعطای جایزه صلح نوبل به قاضی پیشین دیوان
ناوی پیلای، حقوقدان اهل آفریقای جنوبی، روز جمعه به پاس فعالیت‌های خود در حوزه عدالت کیفری بین‌المللی برنده جایزه صلح نوبل شد.
پیلای از سال ۲۰۰۳ تا ۲۰۰۸ به‌عنوان قاضی در شعبه تجدیدنظر دیوان کیفری بین‌المللی فعالیت کرده بود.
کمیته نوبل در بیانیه خود اعلام کرد که هدف از اعطای این جایزه، یادآوری موضوعی مهم در شرایطی است که «قضات و نهادهای حقوق بین‌الملل تحت حملات سیاسی قرار دارند».
این کمیته تأکید کرد: «وجود یک نظام حقوقی بین‌المللی که در آن جنایتکاران جنگی پاسخگو باشند و قربانیان نقض حقوق، اجرای عدالت را شاهد باشند، پیش‌شرطی برای دستیابی به جهانی صلح‌آمیز است.»
احتمال صدور معافیت‌های موقت از تحریم‌ها
مارکو روبیو اعلام کرد که تحریم‌های جدید به‌گونه‌ای طراحی شده‌اند که به دیوان کیفری بین‌المللی و کشورهای عضو آن فرصت دهند به نگرانی‌های ایالات متحده رسیدگی کنند.
او جزئیات بیشتری درباره این موضوع ارائه نکرد.
بااین‌حال، یک مقام ارشد وزارت امور خارجه آمریکا گفت که وزارت خزانه‌داری این کشور مجموعه‌ای از مجوزها را «برای حفاظت از منافع آمریکا» صادر خواهد کرد.
این اظهارات ظاهراً به امکان ارائه معافیت‌های موقت از برخی محدودیت‌های تحریمی اشاره دارد.
انتظار آمریکا از متحدان برای «مهار دیوان»
تحریم‌های ایالات متحده معمولاً شرکت‌های مستقر در این کشور را از هرگونه همکاری با نهادهای تحریم‌شده منع می‌کند.
چنین محدودیت‌هایی می‌توانند بانک‌ها را به بستن حساب‌های مرتبط، شرکت‌های بیمه را به لغو پوشش‌های بیمه‌ای و شرکت‌های نرم‌افزاری را به توقف ارائه خدمات و همکاری با نهاد تحریم‌شده وادار کنند.
دولت ترامپ در دوره نخست ریاست‌جمهوری خود نیز تحریم‌های هدفمندی را علیه مقام‌های دیوان کیفری بین‌المللی اعمال کرده بود؛ تحریم‌هایی که در دوران ریاست‌جمهوری جو بایدن لغو شدند.
با بازگشت ترامپ به کاخ سفید در ژانویه ۲۰۲۵، واشنگتن تنها چند روز بعد تحریم‌های جدیدی را علیه این نهاد اعلام کرد.
آمادگی دیوان برای مقابله با تحریم‌های آمریکا
مقام‌های دیوان کیفری بین‌المللی از ماه‌ها پیش خود را برای احتمال اعمال تحریم علیه خود این نهاد آماده کرده‌اند.
اقدامات پیشگیرانه دیوان شامل جایگزینی نرم‌افزارهای مایکروسافت در رایانه‌های اداری با نرم‌افزارهای متن‌باز (Open-source) و اتخاذ تدابیر جدید در حوزه خدمات بانکی و بیمه درمانی بوده است.
اسوالدو زاوالا گیلر، دبیرکل دیوان کیفری بین‌المللی، اوایل هفته جاری از اتحادیه اروپا خواست برای استفاده از سازوکاری موسوم به «مکانیسم مسدودکننده» (Blocking Mechanism) آماده شود.
این سازوکار به اتحادیه اروپا امکان می‌دهد از کشورهای اروپایی در برابر آثار فراسرزمینی تحریم‌ها محافظت کند.
هشدار واشنگتن درباره ادامه فعالیت دیوان
مارکو روبیو در بیانیه خود اعلام کرد که ایالات متحده پیش‌تر اجرای تحریم‌ها را به تعویق انداخته بود، به این امید که دیوان کیفری بین‌المللی و کشورهای عضو «اساسنامه رم»، به‌عنوان سند تأسیس این نهاد، به نگرانی‌های واشنگتن رسیدگی کنند.
بااین‌حال، به گفته وزیر امور خارجه آمریکا، دیوان و کشورهای عضو آن در پاسخ‌گویی به این نگرانی‌ها ناکام مانده‌اند.
روبیو هشدار داد: «یا دیوان کیفری بین‌المللی به تهدیدهای خود پایان می‌دهد، یا ما به کار این دیوان پایان خواهیم داد.»
او در ادامه گفت: «ما از متحدان خود، که بسیاری از آن‌ها عضو این دیوان هستند و برای دفاع از خود به نیروهای نظامی آمریکا متکی‌اند، انتظار داریم این دادگاه را مهار کنند.»
وزیر امور خارجه آمریکا همچنین تأکید کرد که واشنگتن تحریم‌ها را به‌گونه‌ای تنظیم کرده است که فرصتی برای مذاکره کشورهای عضو و ارائه راهکاری برای رفع نگرانی‌های ایالات متحده فراهم شود.
روبیو افزود: «اگر این تلاش‌ها به نتیجه نرسد، ما متناسب با شرایط، اقدامات خود را تغییر خواهیم داد.»
