احتمال فروش جنگندههای افـ۳۵ آمریکا به ترکیه میتواند موازنه نظامی خاورمیانه را تغییر دهد و نگرانیهای امنیتی اسرائیل نیز کاملاً بیاساس نیست؛ با این حال، فارنپالیسی معتقد است بزرگنمایی مداوم تهدیدها، استانداردهای دوگانه و استفاده انتخاباتی بنیامین نتانیاهو از دشمنان خارجی، اعتبار هشدارهای او را چنان تضعیف کرده که حتی دولت ترامپ نیز دیگر مانند گذشته به سخنانش توجه نمیکند.
به گزارش سرویس بینالملل جماران، فارن پالیسی در گزارشی تحلیلی درباره تشدید تنشها میان نتانیاهو و ترکیه و نگرانی اسرائیل از فروش احتمالی جنگندههای افـ۳۵ به آنکارا نوشت: در حالی که ایالات متحده و ایران در حال تشدید دوباره درگیریهای خود هستند، به شکلی عجیب، این نه ایران، بلکه ترکیه است که در روزهای اخیر در صدر فهرست محورهای گفتگوی اسرائیل قرار گرفته است.
بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، عمیقاً از اشارههای دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، مبنی بر احتمال فروش جنگندههای اف-۳۵ به ترکیه نگران است. این هواپیماهای فوق پیشرفته میتوانند برتری نظامی اسرائیل در منطقه را به شکل قابلتوجهی تضعیف کنند. نتانیاهو بهوضوح از تحسین روزافزون ترامپ نسبت به رجب طیب اردوغان، رئیسجمهور ترکیه، هراسان است. پیش از اجلاس ناتو که اوایل هفته جاری در آنکارا برگزار شد، ترامپ حتی مدعی شد که تنها به این دلیل در اجلاس شرکت میکند که اردوغان میزبان آن است.
نتانیاهو در مصاحبهای اخیر با سیانان، ترکیه را «رژیمی آلوده به اخوانالمسلمین که از ایالات متحده متنفر است» خواند. او در طول این مصاحبه تأیید کرد که صراحتاً به ترامپ گفته است فروش جنگندههای پیشرفته به ترکیه، موازنه قدرت در خاورمیانه را برهم خواهد زد. رئیسجمهور آمریکا نگرانیهای نتانیاهو را نادیده گرفته و اعلام کرده است که شخصاً رهبر ترکیه را متقاعد کرده تا به جنگ ایران علیه اسرائیل نپیوندد.
نگرانیهای امنیتی نتانیاهو در مورد فروش برنامهریزیشده اف-۳۵، مبنای واقعی دارد. لفاظیهای دولت ترکیه علیه اسرائیل بهطور فزایندهای افراطی و تحریکآمیز شده است. روابط شکننده میان اسرائیل و ترکیه از زمان حمله ۷ اکتبر ۲۰۲۳ و تهاجم متعاقب اسرائیل به غزه، حتی بیش از پیش رو به وخامت گذاشته است.
هاکان فیدان، وزیر امور خارجه ترکیه، در اظهاراتی تند در واکنش به اقدامات منطقهای اسرائیل، در تاریخ ۲ ژوئیه گفت: «این افراد به باری تبدیل شدهاند که بشریت دیگر نمیتواند آن را تحمل کند.»
با این حال، اعتبار ژئوپلیتیک هشدار نتانیاهو به دلیل مبارزه او برای بقای سیاسی در داخل اراضی اشغالی، بهشدت خدشهدار شده است. در آستانه انتخابات پیشروی اسرائیل، نتانیاهو انگیزهای آشکار برای بزرگنمایی تهدید ترکیه دارد. تصادفی نیست که تنها چند روز پیش از اعلامیه ترامپ در آنکارا، کابینه ائتلافی نتانیاهو ناگهان قطعنامهای را برای به رسمیت شناختن رسمی نسلکشی ارامنه تصویب کرد؛ گامی درست که اسرائیل دههها برای حفظ اتحاد استراتژیک پیشین خود با آنکارا، بهطور بدبینانهای از آن خودداری کرده بود. اگرچه فراموش کردن این نکته آسان است که اسرائیل تا پیش از حادثه ناوگان مرمره در سال ۲۰۱۰ (که اسرائیل بابت آن عذرخواهی کرد)، دههها روابطی کاملاً کارآمد با ترکیه داشت، اما دو طرف همچنان ظاهری از روابط دیپلماتیک را حفظ کردهاند. اما تا چه زمانی؟ این رویکرد تندروانه ناگهانی نسبت به ترکیه، استانداردهای دوگانه آشکاری را در استراتژی منطقهای گستردهتر اسرائیل برملا میکند.
اسرائیل سیاستی دیرینه در مخالفت با فروش تجهیزات نظامی به دشمنان بالقوهای دارد که میتوانند توازن منطقهای را برهم بزنند. در سال ۱۹۸۱، مناخم بگین، نخستوزیر وقت، بهشدت و با جدیت لابی کرد تا مانع از فروش هواپیماهای راداری آواکس و جنگندههای اف-۱۵ توسط دولت ریگان به عربستان سعودی شود. رونالد ریگان، رئیسجمهور آمریکا، در دفتر خاطرات خود نوشت: «باید برای آنها روشن باشد که هرگز دوستی بهتر از من در کاخ سفید برای اسرائیل نداشتهاند.»
با این حال، در سالهای اخیر، مخالفت نتانیاهو با برنامههای دولت ترامپ برای فروش اف-۳۵ به عربستان سعودی بهطور محسوسی کمرنگ بوده است. در سال ۲۰۲۰، نتانیاهو کاملاً راضی بود که همکاری امنیتی بیسروصدا با عربستان سعودی را حفظ کند و در عین حال چشمان خود را بر جاهطلبیهای هستهای این کشور ببندد؛ او حتی پس از قتل جمال خاشقجی از حکومت سعودی دفاع کرد، زیرا به دنبال گسترش پیمان ابراهیم از طریق عادیسازی روابط با عربستان سعودی بود.
اما امروز، نتانیاهو در شبکه سیانان ظاهر میشود تا اردوغان را به دلیل زندانی کردن مخالفان سیاسی و روزنامهنگاران سرزنش کند. این یک استاندارد دوگانه آشکار دیگر است: ولادیمیر پوتین، رئیسجمهور روسیه، بسیار بدنامتر از اردوغان در زمینه زندانی کردن، مسموم کردن و کشتن مخالفان سیاسی خود بوده است، اما این موضوع هرگز مانع از آن نشده که نتانیاهو از دوستی ویژه خود با رهبر روسیه سخن بگوید
نتانیاهو همچنین در مصاحبه با سیانان از «جاهطلبیهای تهاجمی» اردوغان سخن گفت و ادعا کرد که او میخواهد «امپراتوری عثمانی را احیا کند.» با این حال، منتقدان اسرائیل، نتانیاهو را در حال رفتاری بهطرز عجیبی مشابه میبینند.
رهبر اسرائیل سوگند یاد کرده است که «چهره خاورمیانه» را تغییر دهد و نقشه منطقه را «دوباره ترسیم کند» و اصرار دارد که اسرائیل به اشغال بخشهایی از غزه، لبنان و سوریه ادامه خواهد داد. در همین حال، شرکای ائتلافی راست افراطی او نیز همین لفاظیهای تهاجمی را بازتاب میدهند: بزالل اسموتریچ، وزیر دارایی، در راهپیمایی روز قدس در ماه مه اعلام کرد که زمان آن رسیده است که اسرائیل تمام کرانه باختری را ضمیمه کند، در حالی که ایتامار بنگویر، وزیر امنیت ملی، آشکارا از جاهطلبی خود برای ایجاد شهرک در لبنان سخن گفته است.
واقعیت این است که افزایش تنشها با ترکیه در آستانه انتخابات اسرائیل به نفع منافع سیاسی نتانیاهو است. نمونه بارز آن، مصاحبه نتانیاهو در پایان ژوئن با شبکه ۱۴ اسرائیل بود که یک اتاق پژواک قابل اعتماد برای طرفداران بیبی محسوب میشود. وقتی از او پرسیده شد که آیا جنگهای مختلف اسرائیل بهزودی پایان مییابد، پاسخ او گویا بود: «جنگ هرگز پایان نخواهد یافت، آیا میخواهید در خاورمیانه زندگی کنید؟ قوی باشید.»
جایگاه بینالمللی اسرائیل به دلیل اینکه نخستوزیرش معتقد است چشمانداز انتخاب مجدد او با تقویت ذهنیت دائمی «ما در برابر آنها» تقویت میشود، سقوط کرده است. بقای سیاسی نتانیاهو مستلزم حفظ ائتلاف تندرو او به هر قیمتی است. رویارویی پر سروصدا با اردوغان در میان پایگاه رایدهندگان او به خوبی جواب میدهد و به او اجازه میدهد استدلال کند که تنها او میتواند از منافع حیاتی اسرائیل در برابر جهانی خصمانه محافظت کند.
آنچه این استراتژی را پیچیدهتر میکند، این واقعیت است که اعتبار منطقهای نتانیاهو در پی جنگ اخیر با ایران از بین رفته است. او جایگاه خود را نزد دولت ترامپ به دلیل ادعاهای شکستخورده مبنی بر اینکه جمهوری اسلامی ایران میتواند بهراحتی از قدرت کنار زده شود، بهشدت تضعیف کرده است.
او در مصاحبه ۳۰ ژوئن خود با شبکه ۱۴، بدون ارائه هیچ مدرکی ادعا کرد که شخصاً عملیاتهایی را در داخل ایران برای نجات اسرائیل از بمبهای اتمی که «هماکنون در دستان آنها بوده» مجاز کرده است. از قضا، اگر واقعاً حقیقت داشت که ایران در دوران مسئولیت او به سلاح هستهای دست یافته است، این موضوع کیفرخواستی ویرانگر و نهایی علیه تعهد مادامالعمر نتانیاهو برای جلوگیری از هستهای شدن ایران محسوب میشد.
این امر اسرائیل را در نوع خطرناکی از دوراهی گرفتار میکند که در شعر معروف هیلر بلاک در سال ۱۹۰۷ با عنوان «ماتیلدا، که دروغ میگفت و در آتش سوخت» به تصویر کشیده شده است. در داستان هشداردهنده بلاک، دختر جوانی برای جلب توجه مدام شرایط اضطراری ساختگی ایجاد میکند، تا جایی که وقتی آتشسوزی واقعی رخ میدهد، همسایگانش فریادهای ملتمسانه او را نادیده میگیرند و تصور میکنند که این هم یکی دیگر از «دروغهای وحشتناک» اوست.
فروش احتمالی جنگندههای پیشرفته اف-۳۵ به ترکیه، تغییری واقعی در موازنه قدرت منطقهای ایجاد خواهد کرد. نتانیاهو قرار است در هفتههای آینده با ترامپ دیدار کند و این تهدید و همچنین نگرانی دیرینهاش در مورد برنامه هستهای ایران را تشریح خواهد کرد. با این حال، از آنجا که نتانیاهو برای کسب امتیازات داخلی ارزان، بارها «چوپان دروغگو» بوده است، قابل درک است که اگر متحدان و مخالفانش دیگر به حرفهای او گوش ندهند. واقعیت نگرانکنندهتر برای نتانیاهو این است که دولت ترامپ نیز دیگر به حرفهای او گوش نمیدهد.
