واشنگتن از طریق این پروژه تلاش کرد تا کنترل ایران بر تنگه را تضعیف کند، اما با چیزی که او آن را «بنبست متقابل» توصیف کرد، مواجه شد
به گزارش جماران الجزیره در گزارشی نوشت: در اقدامی که از نظر زمانبندی و دلالتهایش غافلگیرکننده به نظر میرسید، دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، عملیات «پروژه آزادی» را تنها دو روز پس از آغاز آن برای همراهی کشتیها در تنگه هرمز به حالت تعلیق درآورد و در نتیجه، درهای پرسشهای عمیقی را دربارهی سودمندی این پروژه و زمینههای عقبنشینی سریع گشود.
این تصمیم که در ابتدا به عنوان ابتکاری بشردوستانه برای تأمین امنیت کشتیرانی تبلیغ میشد، در بحبوحهی تشدید تنشهای میدانی و دریایی فزاینده و همزمان با نشانههایی از بازگشت به مسیر دیپلماتیک اتخاذ شد که نشاندهندهی سردرگمی در مدیریت یکی از حساسترین پروندهها در منطقه است.
ریچارد وایتز، کارشناس امنیتی و استراتژی نظامی در مؤسسهی ویکسترات از واشنگتن گفت که تعلیق این عملیات «غافلگیرکننده» است و احتمالاً پاسخی به فشارها یا میانجیگریهای بینالمللی از جمله پاکستان و شاید چین، در سایهی شکست این پروژه در میدان است.
وایتز توضیح داد که عبور تنها دو کشتی با تیراندازی شدید از سوی ایران و همچنین خساراتی همراه بود که نزدیک بود به کشتیهای تجاری وارد شود، که نشان میدهد این عملیات نتایج مورد انتظار را محقق نکرده و شاید دولت آمریکا را بر آن داشته تا به سرعت در مفید بودن آن تجدید نظر کند.
او در خوانشی گستردهتر، معتقد است که واشنگتن از طریق این پروژه تلاش کرد تا کنترل ایران بر تنگه را تضعیف کند، اما با چیزی که او آن را «بنبست متقابل» توصیف کرد، مواجه شد، زیرا که هیچ یک از دو قدرت کنترل کاملی بر حرکت کشتیرانی ندارند، بلکه فقط توانایی ایجاد اختلال را دارند.
به گفتهی وایتز، این واقعیت، دو طرف را در برابر «کنترل منفی» قرار میدهد که به آنها این امکان را میدهد که از عبور کشتیها جلوگیری کنند، بدون اینکه عبور آنها را تضمین کنند، و این امر منطق توسل به مذاکرات را به عنوان تنها گزینه برای شکستن بنبست در این شریان حیاتی تقویت میکند.
سردرگمی آمریکایی
در مقابل، عماد آبشناس، رئیس سندیکای مراکز پژوهشی و مطالعاتی در ایران، قرائتی تندتر ارائه کرد و این پروژه را «مرده به دنیا آمده» توصیف کرد و معتقد است که این نشاندهندهی سردرگمی آمریکا در مدیریت تقابل با تهران است.
آبشناس اشاره کرد که فقدان برنامهریزی استراتژیک و تکیه بر «سیاست آزمون و خطا» این پروژه را غیرقابل استمرار کرده است، به ویژه در سایهی مخالفت گستردهی بینالمللی با مشارکت در هرگونه نظامیگری بیشتر در تنگه.
او اشاره کرد که تنها وقوع درگیریهای محدود، حتی بدون استفاده از سلاحهای سنگین، برای فلج کردن حرکت کشتیرانی کافی است، به این معنی که گزینه نظامی محیطی امن برای کشتیهای تجاری فراهم نمیکند، بلکه حالت بازدارندگی متقابل را تعمیق میبخشد.
او همچنین معتقد است که ایران در دو روز گذشته پیامهای «آتشینی» ارسال کرده است که بر پایبندی خود به کنترل تنگه و مخالفت با بازگشایی آن بدون هماهنگی با خود تأکید میکند، که واشنگتن را در برابر دو گزینه قرار داده است، یا تشدید تنش همهجانبه یا عقبنشینی به سمت دیپلماسی.
او احتمال داد که ملاحظات اقتصادی یکی از انگیزههای تعلیق باشد، با اشاره به اینکه تشدید تنشها بر خلاف انتظارات دولت آمریکا که به دنبال آرام کردن بازارها از طریق این پروژه بود، به افزایش قیمت نفت کمک کرده است.
بنبست مذاکره
در همین راستا، وایتز معتقد است که تعلیق این عملیات لزوماً نشاندهندهی شرم برای دولت آمریکا نیست، بلکه نشاندهندهی رویکردی مبتنی بر«آزمایش و اصلاح» است و تأکید میکند که ادامه دادن یک پروژهی ناموفق به نتایج بدتری منجر میشد.
وی افزود که ناکامی واشنگتن در جلب حمایت بینالمللی کافی برای شکستن کنترل ایران بر تنگه، محدودیت گزینههای نظامی را تقویت میکند و محاصره دریایی و مذاکرات را به واقعیترین ابزارها در مرحله کنونی تبدیل میکند.
از سوی دیگر، آبشناس تاکید کرد که ارتباطات دیپلماتیک علیرغم تشدید تنش متوقف نشده است و معتقد است که دو طرف به یک «معادله صفر» رسیدهاند که به هیچ یک از آنها اجازه نمیدهد به یک پیروزی قاطع دست یابند، که بازگشت به میز مذاکره را ایجاب میکند.
این تحلیلگر ایرانی معتقد است که واشنگتن بدون یک استراتژی روشن وارد مذاکرات قبلی شد و خواستههایی را مطرح کرد که ناشی از فشارهای اسرائیل بود و این امر منجر به شکست مسیر مذاکره در برابر ابتکارات ایران شد که به گفته وی بدون پاسخ کافی باقی ماند.
در یک تحول میدانی موازی، تهران از ایجاد یک سازوکار جدید برای مدیریت عبور کشتیها در تنگه هرمز خبر داد که کشتیها را ملزم میکند از قبل با طرفهای ایرانی هماهنگ کرده و مجوز عبور دریافت کنند، که بخشی از آن چیزی است که آن را «معادله جدید» برای تنگه توصیف کرد.
این اقدام که همزمان با ادامه محاصره دریایی آمریکا صورت میگیرد، تلاشی ایرانی برای تثبیت یک واقعیت میدانی جدید را نشان میدهد که نفوذ بیشتری بر حرکت کشتیرانی به آن میدهد و برگه های برنده مذاکره آن را در هر مسیر سیاسی آینده تقویت میکند.
