در حالیکه غولهای فناوری برای ساخت ابرمراکز داده و تسلط بر آینده هوش مصنوعی صدها میلیارد دلار هزینه میکنند، پیامدهای این رقابت پرشتاب از سیلیکونولی فراتر رفته است: کمبود تراشه، افزایش قیمت گوشیها، توقف پروژههای ساختمانی و خشکی سرمایه برای استارتآپهای غیرهوشمصنوعی. پرسش اینجاست که آیا این سرمایهگذاری تاریخی به سودی متناسب خواهد رسید، یا اقتصاد آمریکا بهای سنگین یک قمار فناورانه را خواهد پرداخت؟
به گزارش سرویس بینالملل جماران، واشنگتنپست نوشت: یافتن برقکاران ماهر دشوارتر شده و برخی پروژههای ساختمانی به حالت تعلیق درآمدهاند. انتظار میرود قیمت گوشیهای هوشمند، احتمالاً برای سالها، افزایش یابد. و نوآوریهای امیدبخش از تأمین سرمایه لازم محروم ماندهاند.
اینها تنها بخشی از پیامدهای زنجیرهای ولخرجی سیریناپذیر صنعت فناوری برای هوش مصنوعی است؛ ولخرجیای که منابع و توجه را از دیگر بخشهای اقتصاد منحرف میکند.
پنج شرکت بزرگ عمومی فعال در حوزه هوش مصنوعی، در مجموع در مسیر آن هستند که امسال حدود ۷۰۰ میلیارد دلار برای پروژههای عظیم هزینه کنند؛ آنها برای ساخت و تجهیز مراکز دادهای که مملو از تراشههای قدرتمند رایانهای برای شتاببخشی به محاسبات هوش مصنوعی هستند، هزینههای کلانی میپردازند. این مخارج از سوی آمازون، گوگل، مایکروسافت، متا و اوراکل تقریباً دو برابر هزینه آنها در سال ۲۰۲۵ خواهد بود و معادل سهچهارم بودجه سالانه اخیر ارتش ایالات متحده است. (جف بزوس، بنیانگذار آمازون، مالک روزنامه واشنگتنپست است.)
شرکتهای فناوری میگویند هزینهکرد یا استقراض مبالغ هنگفت برای توسعه هوش مصنوعی، هماکنون درآمدهای بالاتری از کسبوکارها و مصرفکنندگانی که مشتاق استفاده از این فناوریاند، ایجاد کرده است. اما منتقدان نگراناند که هزینههای اولیه توسعه هوش مصنوعی چنان عظیم شده که این سرمایهگذاری تنها در صورتی بازگشت منطقی خواهد داشت که هوش مصنوعی زندگی، کار و اقتصاد را به شکلی دگرگون کند که سودهای عظیم تازهای برای این شرکتها آزاد شود.
جیپی مورگان پاییز گذشته محاسبه کرد که صنعت فناوری باید سالانه ۶۵۰ میلیارد دلار درآمد اضافی کسب کند — رقمی معادل سه برابر درآمد سالانه غول تراشههای هوش مصنوعی انویدیا — تا بتواند بازدهی معقولی از سرمایهگذاری خود به دست آورد. این شاخص احتمالاً اکنون بالاتر هم رفته است، زیرا هزینههای هوش مصنوعی افزایش یافتهاند.
اوپنایآی که با عرضه عمومی چتجیپیتی در اواخر سال ۲۰۲۲ موج هوش مصنوعی را در آمریکا به راه انداخت، انتظار دارد تا پایان دهه بیش از ۱۰۰ میلیارد دلار زیان انباشته داشته باشد؛ این خبر را نشریه فناوری «اینفورمیشن» در سپتامبر گزارش داد. (واشنگتنپست با اوپنایآی همکاری محتوایی دارد.)
هنوز روشن نیست که آیا هوش مصنوعی همچنان با همان سرعت سالهای اخیر به پیشرفت ادامه خواهد داد و بهرهوری افراد و کسبوکارها را به شکل چشمگیری افزایش خواهد داد یا نه. آنچه روشن است این است که هر دلار هزینهشده برای توسعه آن، هم پاداش بالقوه و هم ریسک حامیانش را افزایش میدهد.
راجر مکنامی، از سرمایهگذاران اولیه فیسبوک با ۴۰ سال سابقه در سرمایهگذاری فناوری، در ایمیلی نوشت: «ممکن است میزان سرمایهگذاری در هوش مصنوعی در آمریکا از اواسط سال ۲۰۲۲ تاکنون، از کل سرمایهگذاریهای پیشین در سراسر صنعت فناوری فراتر رفته باشد. همین نکته به تنهایی باید همه را به تأمل وادارد.»
در حالی که بازده احتمالی سالها فاصله دارد، هزینههای عظیم هوش مصنوعی همین امروز کمیابی ایجاد کرده است — حتی برای شرکتهایی که تمرکز اصلیشان بر هوش مصنوعی نیست.
اپل هفته گذشته به سرمایهگذاران خود اعلام کرد که این شرکت برای خرید کافی دو نوع تراشه رایانهای که برای آیفون و مک ضروریاند، با مشکل مواجه است.
شرکتهای هوش مصنوعی نیز برای ساخت مراکز داده خود به حجم عظیمی از همین تراشهها نیاز دارند و عرضه برای پاسخگویی به همه کافی نیست. این تقاضای سیریناپذیر، قیمت تراشههای حافظهای را که سرعت گوشیها و رایانهها را بالا میبرند افزایش داده است؛ موضوعی که تحلیلگران و تولیدکنندگان صنعت بر آن تأکید دارند. این افزایش هزینه احتمالاً به بالا رفتن قیمت مصرفکننده در بازار لوازم الکترونیکی منجر خواهد شد.
فرانسیسکو جرونیمو، تحلیلگر مؤسسه تحقیقاتی IDC، پیشبینی میکند تولیدکنندگان گوشی هوشمند و رایانههای شخصی یا قیمتها را در ادامه سال حداقل ۵ درصد افزایش دهند، یا دستگاههای ضعیفتری عرضه کنند — یا هر دو را انجام دهند. او گفت اگر رونق هوش مصنوعی ادامه یابد، قیمتهای بالاتر ممکن است سالها پایدار بماند و حتی برخی سازندگان کوچک گوشی را از بازار خارج کند.
تیم کوک، مدیرعامل اپل، هفته گذشته در تماس اعلام نتایج مالی گفت که «نمیخواهد درباره احتمال افزایش قیمت آیفون به دلیل هزینه بالاتر تراشهها گمانهزنی کند.» شرکت اپل به درخواست برای اظهار نظر بیشتر پاسخ نداد.
رونق ساخت مراکز داده نهتنها تراشهها، بلکه نیروی انسانی را نیز جذب میکند. در جوامعی در آمریکا که این تأسیسات ساخته میشوند، شرکتهای ساختمانی و کارگران درآمدهای بالایی کسب میکنند. اما آنیربان باسو، اقتصاددان ارشد انجمن سازندگان و پیمانکاران آمریکا، میگوید این فعالیتها احتمالاً پروژههای ساختمانی دیگری را که آمریکا به آنها نیاز دارد، کنار زده است.
به گفته او، برای اجرای همزمان پروژههای مراکز داده و سایر پروژههای پیچیده ساختمانی — مانند مجتمعهای مسکونی، کارخانهها و مراکز درمانی — برقکاران ماهر و دیگر نیروهای تخصصی کافی وجود ندارد. مراکز داده هوش مصنوعی معمولاً برای شرکتهای ساختمانی سودآورترند و همین باعث میشود سایر پروژهها در اولویت پایینتری قرار گیرند.
بر اساس آمارهای دولتی، این انجمن محاسبه کرده که هزینه ساخت مراکز داده جدید در سال ۲۰۲۵ تا ماه اکتبر، نسبت به مدت مشابه سال ۲۰۲۴، ۳۲ درصد افزایش یافته است. در مقابل، هزینه ساخت سایر انواع املاک تجاری رشد ناچیزی داشته و در برخی موارد حتی کاهش یافته است.
باسو گفت کاهش ساخت مسکن، دفاتر و کارخانهها در آمریکا احتمالاً حتی بدون رونق مراکز داده هوش مصنوعی هم رخ میداد؛ به دلیل عواملی مانند افزایش قیمت مصالح ساختمانی، محدودیتهای منطقهبندی شهری، تعرفههای بالاتر و سیاستهای سختگیرانهتر مهاجرتی. اما او تأکید میکند که تقاضای مراکز داده هوش مصنوعی احتمالاً کمبود مزمن ظرفیت در صنعت ساختوساز را تشدید کرده است.
اوپنایآی در اکتبر به کاخ سفید اعلام کرد که مراکز داده برنامهریزیشدهاش در سالهای آینده به حدود ۲۰ درصد از کل نیروی کار فعلی مشاغل فنی تخصصی — مانند برقکاران و مکانیکهای ویژه — نیاز خواهند داشت. این شرکت از دولت ترامپ خواست مسیر آموزش این مهارتها را تقویت کند.
انجمن سازندگان و پیمانکاران میگوید صنعت ساختوساز سال آینده با کمبود نزدیک به نیممیلیون نیروی کار مواجه خواهد بود.
فشار برای توسعه هوش مصنوعی همچنین شکاف طبقاتی در سیلیکونولی را تشدید کرده است؛ شکافی میان تعداد اندکی استارتآپ «ابرستاره» در حوزه هوش مصنوعی و سایر شرکتها که میتواند ظهور ایدههای نو را خفه کند.
طبق تحلیل بهروزشده این هفته بانک سیلیکونولی، حدود یکسوم سرمایهگذاریها در استارتآپهای آمریکایی در سال گذشته به یک درصد برترِ ارزشمندترین شرکتها اختصاص یافته است. در مقابل، تأمین مالی برای لایههای کمتر ممتاز استارتآپها به پایینترین سطح در یک دهه گذشته رسیده است. روی بهات، مدیر شرکت سرمایهگذاری بلومبرگ بتا، گفت: «طبقه متوسط استارتآپها در حال تهی شدن است.»
این تمرکز نامتوازن سرمایه میتواند توسعه برخی استارتآپهای فناوری امیدبخش را متوقف کند. در گزارش بانک آمده است: «شرکتهایی که از قدرت ستارهای یک بنیانگذار تکرارشونده یا یک نابغه هوش مصنوعی برخوردار نبودند، در سال ۲۰۲۵ با چشماندازی سخت و واقعگرایانه روبهرو شدند.»
دارل وست، پژوهشگر ارشد مؤسسه بروکینگز در حوزه هوش مصنوعی، گفت رونق هوش مصنوعی ممکن است آنقدر توجه و منابع را جذب کند که پویایی اقتصاد آمریکا را تهدید کند. او گفت: «بخشهای زیادی از اقتصاد وجود دارند که وابسته به هوش مصنوعی نیستند. آیا قرار است در سایر بخشها برای جذب سرمایه و استخدام نیروی کار مورد نیازشان مشکل ایجاد کنیم؟»
