در نشست رئیس‌جمهور با جمعی از فعالان سیاسی اصلاح‌طلب و میانه‌رو، احیای تفاهمنامه ایران و آمریکا، خطر تشدید بحران و ضرورت شکل‌گیری اجماع داخلی برای حل مسائل کشور محور اصلی گفتوگوها بود. حاضران با اشاره به شرایط منطقه و مشکلات معیشتی، بر استفاده از ظرفیت‌های دیپلماتیک و جلوگیری از تبدیل اختلافات داخلی به مانعی برای گفت‌وگو تأکید کردند. محمدعلی ابطحی، تفاهمنامه ایران و آمریکا را از نگاه این جمع، مسیری برای پایان جنگ و کاهش فشارها دانست و بر ضرورت ایجاد یک اجماع مدیریتی برای گفت‌وگو با آمریکا تأکید کرد. فیاض زاهد نیز با هشدار نسبت به احتمال وقوع جنگی دیگر، خواستار استفاده هوشمندانه از فرصت‌های دیپلماتیک شد و گفت هر «کارت استراتژیک» دوره و فرصت مشخصی دارد. احمد زیدآبادی نیز با روایت اظهارات محمدجواد ظریف در این نشست، از نگرانی جدی او نسبت به احتمال حمله مجدد به ایران خبر داد و تأکید کرد که به باور او، شرایط کشور نیازمند شناخت دقیق بحران، تصمیم‌گیری سریع و ایجاد ساختاری منسجم برای تصمیم‌سازی است. زیدآبادی همچنین گفت در حالی که حامیان تفاهمنامه بسیارند، صدای مخالفان به دلیل پررنگ‌تر بودن در فضای عمومی بیشتر شنیده می‌شود. غلامرضا ظریفیان نیز تفاهمنامه را از اسناد کم‌نظیر دیپلماسی پس از انقلاب توصیف کرد و گفت موضوع اصلی نشست، چگونگی حفظ و بهره‌گیری از این فرصت دیپلماتیک بود. در پایان، مسعود پزشکیان با اشاره به مشکلات معیشتی و فشارهای موجود بر جامعه، بر ضرورت انسجام و تفاهم ملی تأکید کرد و گفت برای حل مشکلات جامعه و حفظ منافع ملی، از هیچ تلاشی فروگذار نخواهد کرد.
به گزارش جماران، نشست رئیس‌جمهور با جمعی از فعالان سیاسی اصلاح‌طلب و میانه‌رو، به محلی برای بررسی مهم‌ترین دغدغه‌های سیاسی، اقتصادی و منطقه‌ای کشور و ارائه دیدگاه‌ها درباره مسیر پیش‌روی دیپلماسی تبدیل شد. حاضران در این نشست ضمن طرح نگرانی‌های خود درباره شرایط کشور و احتمال تشدید بحران‌های منطقه‌ای، بر اهمیت «تفاهمنامه اسلام‌آباد»، استفاده از ظرفیت‌های بین‌المللی و ضرورت ایجاد اجماع در سطوح عالی تصمیم‌گیری تأکید کردند.
در این نشست، موضوع چگونگی خروج از تنگناهای معیشتی و منطقه‌ای و همچنین راه‌های حفظ و بهره‌گیری از فرصت‌های دیپلماتیک مورد بحث قرار گرفت. شماری از فعالان سیاسی نیز بر ضرورت شنیده‌شدن دیدگاه‌های طیف گسترده‌تری از جامعه و تقویت صدای حامیان گفت‌وگو تأکید کردند.
در مقابل، مسعود پزشکیان با اشاره به مشکلات معیشتی و فشارهای موجود بر مردم، بر ضرورت تلاش برای حل مسائل کشور و حفظ منافع ملی تأکید کرد و گفت برای پیشبرد گفت‌وگو و تحقق تفاهمنامه از هیچ تلاشی فروگذار نخواهد کرد.
محمدعلی ابطحی، فیاض زاهد، احمد زیدآبادی و غلامرضا ظریفیان از جمله چهره‌هایی بودند که پس از این نشست، در اظهارات و روایت‌های جداگانه، جزئیاتی از مباحث مطرح‌شده را بیان کردند؛ روایت‌هایی که در کنار یکدیگر تصویری روشن‌تر از محورهای اصلی این دیدار ارائه می‌دهد.
محمدعلی ابطحی: تفاهمنامه ایران و امریکا را بهترین مسیر برای پایان عزتمندانه و واقع‌بینانه جنگ می‌دانیم
محمدعلی ابطحی، عضو مجمع روحانیون مبارز و رییس دفتر سیدمحمد خاتمی در دولت اصلاحات نخستین چهره‌ای است که روایتی از جزییات این نشست ارایه می‌کند. ابطحی در تشریح آنچه در این نشست گذشت، می‌گوید: «محور اصلی بحث‌های جلسه، احیای تفاهمنامه بود. برای جمع ما که به این بلوغ رسیده‌ایم که تفاهمنامه ایران و امریکا را بهترین مسیر برای پایان عزتمندانه و واقع‌بینانه جنگ می‌دانیم، جلسه چندان نیاز نداشت. همه باور داشتیم که در برابر صدای بلند اقلیت، باید تلاش کرد تفاهمنامه با صدای اکثریت احیا شود.» او در ادامه می‌گوید: «12 نفر صحبت کردند. خیلی‌ها استفاده از نفوذ و قدرت چین را برای زنده کردن تفاهمنامه ، شاید با تغییرات اندک، پیشنهاد می‌دادند. من گفتم اگر بی‌‌تعارف‌تر فکر کنیم، باید برای گفت‌وگو، روابط و تفاهم با امریکا یک اجماع عالی مدیریتی ایجاد شود. اگر چنین اجماعی شکل بگیرد، شاید دیگر نیازی به میانجی نباشد. رهبر شهید بارها استدلال کرده بودند که رابطه و گفت‌وگو با امریکا برای ایران آسیب‌زاست. این مساله باید حل شود تا تفاهمنامه بتواند عملی شود.» ابطحی یادآور می‌شود: «آقای پزشکیان از سر صدق و صفا از مشکلات زندگی مردم گفت. از رنجی که مردم می‌برند ناراحت بود و تاکید داشت برای حل مشکلات معیشتی مردم، هر کاری، ازجمله امضای تفاهمنامه را دنبال می‌کند. این مرد آن‌قدر صادق است که به جای تبریک تولدش، گفتم کمتر کسی می‌تواند مسعود پزشکیان را دوست نداشته باشد و گفت «این‌قدر فحشم می‌دهند.» گفتم «آنها هم مسعود پزشکیان با این درجه از صداقت را دوست دارند.» خیلی‌ها از سخنرانی آقای رییس‌جمهور در سازمان ملل تشکر کردند. آقای قائم‌پناه هم گزارش تحسین‌برانگیزی از کارهای دولت در ایام جنگ ارایه داد. این را هم گفتیم که آقای رییس‌جمهور، قبل از جریان‌های سیاسی، کمی از اعضای دولت‌تان بخواهید شما را بیشتر کمک کنند؛ خیلی خنثی عمل می‌کنند! البته به نظر من، بخشی از این رفتار به این دلیل است که می‌دانند پزشکیان کسی را تغییر نمی‌دهد.»
فیاض زاهد: هر کارت استراتژیک دوره و فرصت معینی دارد
فیاض زاهد نیز روایتی از دیدار با فعالان و کنشگران سیاسی- اجتماعی احزاب اصلاح‌طلب با رییس‌جمهور ارایه کرد. فیاض زاهد، رییس هیات‌مدیره انجمن صنفی روزنامه‌نگاران تهران و فعال سیاسی در اینستاگرام نوشت: «عصر سه‌شنبه با هماهنگی برادر خوبم علی شکوری‌راد در جلسه‌ای همراه با دوستان عزیز از سلایق عمدتا میانه‌رو و اصلاح‌طلب پیرامون پویش حمایت از تفاهم اسلام‌آباد خدمت رییس‌جمهور رسیدیم. ابتدا دکتر قائم‌پناه گزارشی از عملکرد دولت در دو جنگ قبلی داشت که انصافا درخشان بود. سپس ۱۲ نفر از دوستان از جمله خودم دعوت به ارایه نظر شدیم. من به چند نکته اشاره کردم:
1- اگر دقت نکنیم و زیرکی نشان ندهیم، خطر جنگی ویرانگر در کمین ماست.
۲- گاهی خوب است به جای دادن امتیازات بیرونی، به مردم خودمان امتیازاتی بدهیم که همراهی آنها مهم‌ترین دلیل جلوگیری از آغاز جنگ خواهد بود.
۳- به رییس‌جمهور توصیه کردم از همه توان و آبروی خود برای توجیه و همکاری دیگر ارکان نظام با پرهیز از دو قطبی‌سازی برای پیشبرد گفتوگوها بهره ببرد و مبادا در دام متوهمان بیفتد. آغاز جنگی دیگر تنها به نفع اسراییل است.
۴- یک گام به پس دوگام به پیش! با توصیف تجربه انقلاب روسیه عرض کردم که گاهی یک گام به عقب برداشتن برای آنکه ثبات و موجودیت کشور حفظ شود تا پس از آن سپس دو گام به جلو برداشت، بهتر از قمار بر هستی و نیستی کشور است.
۵- هر کارت استراتژیک دوره و فرصت معینی دارد. عدم ارزیابی دقیق گاهی کارت‌هایمان را به ضدخودمان بدل می‌کند.»
روایت زیدآبادی از هشدارهای ظریف
و عمیق‌ترین بحران تاریخی
بخش دیگری از گزارش‌های این نشست، به ابراز نگرانی‌های صریح و هشدارهای کارشناسان دیپلماسی اختصاص داشت. احمد زیدآبادی با اشاره به سخنرانی محمدجواد ظریف در این جلسه، فضای فکری وی را برافروخته و توام با نگرانی توصیف کرد. به گفته زیدآبادی، ظریف با شدتی بیشتر از سایر حاضران، نسبت به خطر حمله مجدد به ایران و بحرانی شدن اوضاع هشدار داده است. زیدآبادی در تبیین ارزیابی شخصی خود از وضعیت کشور گفت: به نظرم رسید که این جلسه بیشتر با این هدف برگزار شده که درباره تفاهمنامه اسلام‌آباد، نظرات این جمع شنیده شود. همچنین به نظرم می‌رسد ریاست‌جمهوری، یا نهاد ریاست‌جمهوری یا خود آقای پزشکیان، درصدد است یک‌صدا هم در جامعه به نفع تفاهمنامه بلند شود. این فعال سیاسی با بیان اینکه «واقعیت این است که اکثریت ایرانی‌ها نظر مثبتی درباره تفاهمنامه اسلام‌آباد دارند»، تصریح کرد: چهره‌های سیاسی که از این تفاهمنامه حمایت می‌کنند زیاد هستند، اما معمولا سکوت کرده‌اند یا حرف نمی‌زنند. در عوض، صدای مخالفان که بسیار کم و در اقلیت هستند، بسیار بلند است؛ به‌گونه‌ای که گویی جو جامعه کاملا دراختیار آنهاست. فکر می‌کنم علاقه‌ای در نهاد ریاست‌جمهوری وجود دارد که صداهای بیشتری درباره تفاهمنامه شنیده و مطرح شود. زیدآبادی با اشاره به تعداد شرکت‌کنندگان در این نشست گفت: تعداد قابل‌توجهی در این جلسه شرکت کرده بودند و حدود ۱۰ نفر، هر کدام به مدت پنج دقیقه صحبت کردند. از جمله کسانی که صحبت کرد، آقای ظریف بود. صحبت‌ها متفاوت بود؛ بعضی از آنها نکات استراتژیک داشت، برخی هشدارآمیز بود و بعضی نیز توضیح وضعیت موجود بود. این فعال سیاسی با اشاره به اظهارات محمدجواد ظریف در این نشست افزود: به نظرم رسید آقای ظریف مقدار زیادی نگران حمله مجدد به ایران است و اوضاع را بحرانی می‌دید. هشدارهای او نسبت به دیگران غلیظ‌تر و شدیدتر بود. وی درباره سخنان رییس‌جمهور نیز گفت: در پایان، خود آقای پزشکیان صحبت کرد و به نظر من موضوع خاصی هم به یک معنا مطرح نشد و بیشتر توضیح نظرات قبلی بود. این فعال سیاسی در ادامه گفت: در انتها من نیز یک پرسش حدودا نیم‌دقیقه‌ای مطرح کردم، چون وقت کم بود. حالا یا صحبت من بد شنیده شد یا من بد این موضوع را گفتم. آقای پزشکیان تصور کرد که دارم او را در یک زمینه خاص مورد انتقاد قرار می‌دهم، در حالی که در آن زمینه خاص، اتفاقا شاید خیلی هم انتقاد نداشته باشم. بعد توضیح دادم که اساسا پرسش من معطوف به چه موضوعی بود، اما پاسخ ایشان خیلی ارتباطی با این داستان نداشت. وی با بیان اینکه دو موضوع در این جلسه برایش نگران‌کننده بوده است، افزود: چیزی که آنجا به نظر من نگران‌کننده بود، یکی این بود که هم کسانی که صحبت کردند و هم خود رییس‌جمهور و همکارانش تصورشان این است که وقت خیلی زیادی وجود دارد تا شما دایم رایزنی کنید، از روش متقاعدکنندگی استفاده کنید و نهایتا بتوانید همه را مجاب کنید که باید به تفاهمنامه برگردید. این فعال سیاسی تصریح کرد: درحالی‌که به نظر من شرایط بسیار خطیر است. من چیزی هم آماده کرده بودم. جزو سخنرانان نبودم، اما اگر قرار بود صحبت کنم، می‌خواستم بگویم که ما با عمیق‌ترین بحران تاریخی ایران روبه‌رو هستیم؛ بحرانی که از نظر بُعد، عمق، وسعت، ارتفاع و ژرفا واقعا سابقه ندارد. وی ادامه داد: در مواجهه با این بحران، اول باید این بحران را شناخت؛ یعنی یک نفر باید درک همه‌جانبه‌ای از این بحران همه‌جانبه داشته باشد و دوم اینکه با شجاعت و به سرعت تصمیم‌گیری شود. تصمیم‌گیری صریح هم مستلزم این است که یک ساختار تصمیم‌گیری بسیار منسجم وجود داشته باشد، با ارتباطات بسیار نزدیک و هماهنگ که بتواند این کار را انجام دهد؛ چیزی که در شرایط حاضر مفقود است.»
غلامرضا ظریفیان: این دولت موفق شد یکی از کم‌نظیرترین اسناد تاریخ دیپلماسی، حداقل بعد از انقلاب را به امضای دو رییس‌جمهور برساند
غلامرضا ظریفیان، معاون وزیر علوم دولت اصلاحات با اشاره به دیدار فعالان احزاب اصلاح‌طلب و جمعی از کنشگران سیاسی- اجتماعی با رییس‌جمهور تاکید کرد: در این جلسه، بیشتر مباحث معطوف به این بود که از فرصت‌هایی که برای کشور در عرصه دیپلماسی وجود دارد، چگونه باید استفاده کنیم. ظریفیان با اشاره به دیدار فعالان احزاب اصلاح‌طلب و جمعی از کنشگران سیاسی- اجتماعی با رییس‌جمهور گفت: آقای پزشکیان خودشان دانشگاهی هستند و طبیعتا تمایل دارند که از نظرهای مختلف استفاده کنند به ویژه در شرایط سختی که امروز کشور دارد. این جلسه بیشتر معطوف به این بود که ما از فرصت‌هایی که برای کشور در ارتباط با عرصه دیپلماسی وجود دارد، چگونه باید استفاده کنیم. به هر حال، علی‌رغم دو جنگ بسیار سخت و ظالمانه‌ای که بر ما گذشت، این دولت موفق شد یکی از کم‌نظیرترین اسناد تاریخ دیپلماسی، حداقل بعد از انقلاب را به امضای دو رییس‌جمهور برساند. بحث این بود که این تفاهمنامه، هم حاصل تلاش ما در عرصه دیپلماسی بوده، هم حاصل مقاومت، ایستادگی و تاب‌آوری مردم ما بوده و هم حاصل تلاش‌ها و جانفشانی‌های رزمندگان ما بوده است. حاصل جمع این مجموعه، دشمن ما را متقاعد کرد که این تفاهمنامه را امضا کند. حالا بحث این است که این فرصت را چگونه می‌توانیم حفظ کنیم و چگونه می‌توانیم بر این اساس عمل کنیم. ظریفیان تصریح کرد: این نشست معطوف به تفاهمنامه بود و بحث بسیار خوبی شکل گرفت. حتی به نظر من، راهکارها و راهبردهای خوبی توسط کسانی که صحبت کردند ارایه شد. وی با اشاره به محور اصلی سخنان رییس‌جمهور در این نشست گفت: بحث اصلی رییس‌جمهور نیز این بود که این بار سنگین را باید با یک نوع انسجام و تفاهم ملی بکشیم و فقط دولت نمی‌تواند این بار سنگین را به دوش بکشد. نیازمند انسجام داخلی و نیازمند درک صحیح از شرایط خطیر هستیم. این فعال سیاسی ادامه داد: در عین حال، رییس‌جمهور به برخی از تنگناها و مشکلاتی که بیشتر در بحث معیشت مردم وجود دارد و نیز بحث تنگناهایی که در کشور است، اشاره کردند. همچنین رییس‌جمهور اشاره کردند که در یک جاهایی، برخی جریان‌های اقلیت چگونه زبان پرصدایی دارند، در حالی که اکثریت جامعه و به‌خصوص نخبگان، صدایشان کمتر طنین دارد. این فعال سیاسی در پایان گفت: باید این طنین و این صدای انسجام و استفاده حداکثری از فرصت‌ها را سازماندهی کرد تا این صدا، صدای حل مسائل کشور و نهایتا صدای انسجام ملی باشد.
