نشست مشترک فرماندهان کل ارتش و سپاه، سرلشکر حاتمی و سرلشکر وحیدی یک پیام واحد دارد؛ اینکه ایران بر سر منافع ملی خود معامله نخواهد کرد و هرگونه تعرض به خاک کشور با پاسخ فراگیر نیروهای مسلح روبهرو خواهد شد؛ پیامی از سوی تهران، که نه نشانه جنگطلبی، بلکه زبان بازدارندگی در برابر فشارهای نظامی دشمنان است.
به گزارش جماران، تهدید دشمنان که افزایش پیدا میکند، صف دفاعی ایران نیز فشردهتر میشود. از مواضع رئیسجمهور و مسئولان سیاسی تا سخنان فرماندهان ارتش و سپاه، یک پیام مشترک وجود دارد؛ ایران برای دفاع از سرزمین و منافع ملی خود آماده است و قرار نیست فشار و تهدید نظامی، محاسبات دفاعی کشور را تغییر دهد.
در چنین شرایطی، آنچه بیش از هر چیز خودنمایی میکند، نه فقط تجهیزات و توان نظامی، بلکه تصویری از یک مجموعه بههمپیوسته است که ارتش و سپاه در آن، دو بازوی یک دفاع واحدند.
دفاع، نقطهای برای عقبنشینی نیست
در روزهایی که تهدیدهای نظامی آمریکا بار دیگر در ادبیات سیاسی و امنیتی واشنگتن پررنگتر شده، تهران تلاش کرده است میان جنگطلبی و آمادگی برای دفاع مرزی روشن ترسیم کند. بر این اساس، پیام ایران این نیست که به دنبال درگیری است؛ پیام این است که اگر تعرضی شکل بگیرد، پاسخ به آن بخشی از معادله دفاع از کشور خواهد بود.
این تفاوت مهم است. در نگاه ایران، دفاع از خاک، مردم و منافع ملی موضوعی نیست که بتوان آن را در پای تهدید یا فشار معامله کرد. همین نگاه در اظهارات اخیر فرمانده کل ارتش نیز به صراحت دیده میشود؛ جایی که امیر سرلشکر امیر حاتمی در دیدار با سرلشکر احمد وحیدی، فرمانده کل سپاه تاکید کرده است که ایران در جنگهای اخیر و در برابر خواستههای دشمنان نشان داده که بر سر منافع ملی خود معامله نخواهد کرد.
این موضع، در سطح نیروهای مسلح نیز با ادبیاتی مشابه تکرار شده است؛ وحدت ارتش و سپاه نه یک شعار مقطعی، بلکه بخشی از ساختار دفاعی کشور است. تصویری که از نشست مشترک فرماندهان کل ارتش و سپاه ارائه شده، تصویری از دو نیروی جدا از هم نیست؛ بلکه تصویری از دو بخش یک منظومه دفاعی است که تجربه جنگهای اخیر، ضرورت هماهنگی میان آنها را بیش از گذشته آشکار کرده است.
سرلشکر احمد وحیدی، فرمانده کل سپاه، از وحدت بینظیر نیروهای نظامی و انتظامی و همافزایی اطلاعاتی و عملیاتی سخن گفته و آن را یکی از عوامل مهم موفقیت در میدان دانسته است. از سوی دیگر، فرمانده کل ارتش نیز وحدت و هماهنگی ارتش و سپاه را ستون امنیت ملی و سپری در برابر تهدیدها توصیف کرده است.
این همافزایی، در واقع پاسخی به یکی از مهمترین محاسبات احتمالی دشمن است؛ اینکه بتواند میان بخشهای مختلف ساختار دفاعی ایران شکاف ایجاد کند یا توان پاسخگویی کشور را پراکنده ببیند اما پیام فرماندهان دقیقا خلاف این تصور است. در میدان دفاع، ارتش و سپاه یکدیگر را تکمیل میکنند.
رونمایی از واقعیت نظامی ایران در میدان
بخش دیگری از سخنان فرمانده کل سپاه به همین موضوع مربوط است. وحیدی با اشاره به توان ارتش، تاکید کرده است که برآورد دشمن از توان نظامی ایران با واقعیت میدان فاصله داشته و آنچه در جریان جنگهای اخیر رخ داده، بخشی از توان واقعی نیروهای مسلح را آشکار کرده است.
این گزاره را میتوان در چارچوب تجربه جنگهای اخیر فهم کرد؛ تجربهای که به گفته فرماندهان ایرانی، یک پیام روشن برای طرف مقابل داشته است. اینکه توان دفاعی ایران را نمیتوان روی کاغذ و بر اساس محاسبات اطلاعاتی ارزیابی کرد بلکه میدان، جایی است که محاسبات نظری باید با واقعیت روبهرو شوند.
از همین منظر، تاکید وحیدی بر اینکه واقعیتهای نظامی ایران در میدان رونمایی میشوند، بیش از آنکه یک جمله نظامی باشد، بخشی از پیام بازدارندگی ایران است؛ اینکه تهدید علیه کشور با پاسخ متناسب مواجه خواهد شد و دشمن نباید ظرفیتهای دفاعی ایران را دستکم بگیرد.
دفاع میهنی؛ فراتر از عملیات نظامی
اما دفاع از ایران فقط به یک نهاد یا یک نیروی نظامی محدود نمیشود. در ادبیات فرماندهان، بارها بر پیوند نیروهای مسلح با مردم و ملی بودن ماموریت دفاعی تاکید شده است.
تا آنجا که حاتمی نیروهای مسلح را برخاسته از ملت توصیف کرده و از ادامه راه شهدا سخن گفته است. وحیدی نیز در سخنان خود بر ایمان، غیرت و روحیه ملی رزمندگان تاکید کرده است.
در چنین روایتی، دفاع میهنی مفهومی فراتر از یک عملیات نظامی دارد؛ دفاع از سرزمین، دفاع از امنیت مردم و حفاظت از منافع ملی است. به همین دلیل است که فرماندهان نظامی، تهدید علیه ایران را فقط در چارچوب یک تقابل میان دو ارتش تعریف نمیکنند، بلکه آن را موضوعی مرتبط با استقلال و حاکمیت کشور میدانند.
آمریکا تهدید میکند، ایران متحدتر میشود
تهدیدهای واشنگتن در ماههای اخیر در شرایطی مطرح شده که تنش میان ایران و آمریکا همچنان ادامه دارد و گزارشهای مربوط به درگیریهای تازه و تهدیدهای متقابل، فضای منطقه را ملتهب نگه داشته است.
در چنین فضایی، پیام تهران بیش از هر چیز بر آمادگی استوار است. البته آمادگی برای دفاع، به معنای انتخاب جنگ نیست اما در منطق بازدارندگی، طرف مقابل باید بداند که تعرض هزینه خواهد داشت.
همین نقطه است که اظهارات فرماندهان ارتش و سپاه اهمیت پیدا میکند. آنها از یک سو از وحدت، هماهنگی و همافزایی سخن میگویند و از سوی دیگر تاکید دارند که کوچکترین تعرض با پاسخ نیروهای مسلح مواجه خواهد شد.
این یعنی معادله دفاعی ایران قرار نیست با افزایش تهدیدها فروبپاشد؛ برعکس، تهدیدها میتوانند موجب فشردهتر شدن هماهنگی در ساختار دفاعی کشور شوند.
پیام روشن نیروهای مسلح
در نهایت، مجموعه سخنان فرماندهان ارتش و سپاه را میتوان در یک جمله خلاصه کرد و آن اینکه ایران برای دفاع آماده است و بر سر امنیت و منافع ملی خود معامله نمیکند.
این پیام در شرایطی مطرح میشود که طرف مقابل همچنان از ابزار تهدید نظامی و فشار برای تغییر رفتار ایران سخن میگوید اما آنچه از مواضع فرماندهان نظامی ایران برمیآید، این است که فشار نظامی قرار نیست به عقبنشینی از اصل دفاع منجر شود و ارتش و سپاه، با وجود تفاوت در ماموریتها و ساختارها، در یک نقطه مشترک و آن هم دفاع از ایران قرار دارند.
در این نگاه، میدان دفاع جای آزمون ارادههاست. ایران نه مدعی آن است که جنگ را انتخاب میکند و نه میخواهد از آن استقبال کند اما همزمان تاکید دارد که اگر امنیت و تمامیت کشور هدف قرار گیرد، دفاع همه جانبه و فراگیر، گزینهای قابل معامله نیست.
ایران اهل آغاز جنگ نیست اما در دفاع از خود کوتاه نمیآید.
