در ابتدا، «هیئت صلح» بخشی از فاز دوم طرح آتشبس ۲۰ بندی غزه بود که از سوی آمریکا پیشبینی شده و مورد حمایت شورای امنیت سازمان ملل قرار گرفت. مأموریت اولیه آن شامل نظارت بر خلع سلاح گروههای مسلح فلسطینی و بازسازی غزه بود. با این حال، پیشنویس اساسنامه منتشر شده نشان میدهد هیئت اکنون ادعای «نظارت بر صلح و ثبات در مناطق درگیر یا در معرض درگیری» را دارد و به طور بالقوه میتواند دامنهای فراتر از خاورمیانه داشته باشد.
به گزارش جماران؛ «هیئت صلح غزه» بیش از آنکه راهکاری عملی برای حل بحران غزه باشد، به نمادی از رقابت قدرت و یکجانبهگرایی آمریکا در عرصه جهانی تبدیل شده است.
«شورای صلح غزه» یا همان «هیئت صلح» دونالد ترامپ، تازهترین ابتکار رئیسجمهور آمریکا در عرصه سیاست بینالملل است که با ادعای نظارت بر بازسازی غزه و پیشبرد صلح جهانی معرفی شده، اما از همان ابتدا با انتقادهای گسترده و واکنشهای منفی کشورهای مختلف مواجه شده است. این طرح که ابتدا به عنوان نهادی محدود برای پایان دادن به بحران انسانی غزه طراحی شد، اکنون دامنهای جهانی یافته و بسیاری آن را ابزاری برای یکجانبهگرایی آمریکا و تضعیف نقش سازمان ملل میدانند. ساختار، ترکیب اعضا و مدل مالی هیئت، علاوه بر پیامدهای سیاسی، نگرانیهایی جدی درباره مشروعیت و بیطرفی این نهاد ایجاد کرده است.
شکلگیری و اهداف هیئت صلح ترامپ
در ابتدا، «هیئت صلح» بخشی از فاز دوم طرح آتشبس ۲۰ بندی غزه بود که از سوی آمریکا پیشبینی شده و مورد حمایت شورای امنیت سازمان ملل قرار گرفت. مأموریت اولیه آن شامل نظارت بر خلع سلاح گروههای مسلح فلسطینی و بازسازی غزه بود. با این حال، پیشنویس اساسنامه منتشر شده نشان میدهد هیئت اکنون ادعای «نظارت بر صلح و ثبات در مناطق درگیر یا در معرض درگیری» را دارد و به طور بالقوه میتواند دامنهای فراتر از خاورمیانه داشته باشد.
رئیسجمهور آمریکا به عنوان رئیس نامحدود هیئت، همراه با دامادش جرد کوشنر، مارکو روبیو، تونی بلر و چند چهره اقتصادی و بانکی، هیئت اجرایی موسس را تشکیل میدهند. این ترکیب باعث نگرانی منتقدان شده است که معتقدند بازسازی غزه بیش از آنکه پروژهای سیاسی-حقوقی باشد، به پروژهای اقتصادی و سرمایهمحور تبدیل شده است.
کشورها و واکنشهای بینالمللی
برخی کشورها، عمدتا در خاورمیانه و آسیا، دعوت ترامپ را پذیرفتهاند؛ از جمله امارات، عربستان سعودی، قطر، مصر، ترکیه، پاکستان، اندونزی، و ویتنام. اسرائیل نیز با وجود اعتراض به حضور ترکیه و قطر در هیئت اجرایی، اعلام پیوستن کرده است.
با این حال، کشورهای اروپایی مانند فرانسه و نروژ دعوت را رد کردهاند و ایتالیا و ایرلند نیز با احتیاط به بررسی موضوع پرداختهاند. اوکراین از حضور همزمان با روسیه ابراز نگرانی کرده و چین هنوز پاسخی نداده است. حتی بلاروس و روسیه، به عنوان کشورهایی که در منازعات فعال هستند، برای عضویت دعوت شدهاند که انتقادهای گستردهای را برانگیخته است.
یکی از مهمترین جنبههای انتقاد، شرط پرداخت یک میلیارد دلار برای عضویت دائم است. هرچند این مبلغ به گفته مقامهای آمریکایی برای بازسازی غزه صرف خواهد شد، اما خطر فساد و تجاریسازی صلح را افزایش داده و مشروعیت هیئت را زیر سؤال میبرد.
نقدهای اصلی و نگرانیها
۱. تمرکز قدرت و مشروعیت: ریاست نامحدود ترامپ و حضور چهرههای نزدیک به او، پرسشهای جدی درباره استقلال و پاسخگویی هیئت ایجاد کرده است.
۲. تضعیف سازمان ملل: اظهارات ترامپ درباره احتمال جایگزینی هیئت با سازمان ملل و اشاره پیشنویس اساسنامه به «نهادهایی که اغلب شکست خوردهاند» بدون نام بردن از سازمان ملل، نگرانیها از تضعیف یا دور زدن نهادهای چندجانبه را افزایش داده است.
۳. نبود نمایندگی فلسطینی: هیچ نماینده مستقیمی از فلسطینیها در هیئت اجرایی دیده نمیشود؛ مسئلهای که موجب اعتراض جنبشهای فلسطینی و منتقدان منطقهای شده است.
۴. تناقض در اسرائیل: ترکیب هیئت و حضور کشورهایی مانند ترکیه و قطر باعث شده حتی نزدیکترین متحد آمریکا، یعنی اسرائیل، به این طرح اعتراض کند و نگرانی از تداخل با سیاستهای امنیتی خود داشته باشد.
۵. پیامدهای جهانی: دعوت از روسیه و بلاروس، و عدم پاسخ روشن از چین و اتحادیه اروپا، نشان میدهد که طرح ترامپ بدون اجماع جهانی اجرا میشود و میتواند بحران مشروعیت و بیاعتمادی در نظم بینالملل ایجاد کند.
نتیجه
«هیئت صلح غزه» بیش از آنکه راهکاری عملی برای حل بحران غزه باشد، به نمادی از رقابت قدرت و یکجانبهگرایی آمریکا در عرصه جهانی تبدیل شده است. تمرکز قدرت در دست ترامپ، نبود نمایندگی فلسطینی، فشار مالی برای عضویت دائم و حضور بازیگران جنجالی، مشروعیت و بیطرفی هیئت را زیر سؤال برده و تردیدها درباره توانایی آن در تحقق صلح پایدار را افزایش داده است.
در عین حال، پذیرش عضویت برخی کشورها، به ویژه در خاورمیانه، نشاندهنده تمایل محدود برای مشارکت در بازسازی غزه است، اما بدون حل ریشهای بحران فلسطین، این هیئت بیشتر به ابزاری سیاسی و اقتصادی برای بازتعریف نظم جهانی تبدیل خواهد شد.
منبع: مهر
