گروه اقتصادی: این روزها بازار شکر همچون سایر کالاهای اساسی حال خوشی ندارد. از تولید کنندهای که خود را قربانی سیاستهای دستوری دولت میداند تا صنایعی که به خاطر نوسان قیمت شکر توان ادامه دادن ندارند. از دولتی که سیاستش بر خودکفایی شکر استوارشده است تا تصمیمات یک شبه دولت که به زیان تولیدکنندگان تمام میشود و این تنها بخشی از درددل تولیدکنندگانی است که خواستار کاهش تصدیگری دولت و تنظیمگری، نه دخالت همهجانبه هستند. غلامعباس بهمنی مدیرعامل قند لرستان، سیاستگذاران را به تجدیدنظر در رویههای مرسوم گذشته دعوت کرد تا صنعت شکر اندکی آرام گرفته و روزگار بهتری را تجربه کند.
غلامعباس بهمنی، مدیرعامل قند لرستان در گفت وگو با جماران، تداوم قیمتگذاری دستوری و دخالت دولت را از مهمترین مشکلات کارخانههای شکر دانست و گفت: «یکی از مشکلات این صنعت وجود قیمت دستوری و دخالت همهجانبه دولت است و این در حالی است که دولت امکاناتی در اختیار صنعت قرار نمیدهد. بخش خصوصی با هزاران مشکل تولید را انجام داده و در نهایت دولت قیمت را به صورت دستوری تعیین میکند. این تعیین تکلیف اشتباه، صنعت را نابود کرده است. در واقع دولت فعالان صنعت را درفرایند تعیین قیمت هیچکاره قلمداد میکند، زیرا رویکرد سیاسی بر همه تصمیمگیریها سایه انداخته است.»
صادرات شکر در واقع صدور آب مجازی به سایر کشورها است
تولید در این کشور بسیار دشوار شده است
بهمنی افزود: «تقاضای من از آقای وزیر جهاد کشاورزی و آقای وزیر صمت موقع قیمتگذاری این است که از تولیدکنندگان و نه وارد کنندگان مشورت بگیرند. به هر حال تولیدکنندگان با مشکلات آشنا هستند و تولید کردن در این کشور بسیار دشوار شده است و تنها کسانی که عاشق کشورشان باشند این سختیها را به جان خریده و پای تولید میایستند. از دولت محترم انتظار دارد که در تصمیمگیری خود جهت قیمتگذاری شکر و واردت و کشت چغندر قند از خبرگان این صنعت بیشتر استفاده کرده و منافع صنایع مصرفکننده شکر را کمتر لحاظ کنند زیرا صادرات شکر در واقع صدور آب مجازی به سایر کشورها است. با توجه به قیمت جهانی شکر که ناشی از قیمت تمام شده پایین و دامپینگ است، ضرورت دارد که دولت با استفاده از نظر تولیدکنندگان و تنظیم زمان واردات، نسبت به حمایت محدود زمانی از کارخانههای داخلی اقدام کند. هرچند به دنبال کاهش مصرف سرانه متوسط جهانی، ایران نیاز به واردات شکر ندارد.»
وی در ادامه تصریح کرد: «وقت آن فرا رسیده که سیاست غلط موجود اصلاح شود. وظیفه دولت این است که تنظیمگری کند و با تعرفه وضعیت را کنترل کند. قیمت گذاری روی چغندرقند و شکر باید توسط اتحادیه کشاورزها و صنایع شکر انجام شود تا به دنبال تفاهم صورت گرفته و بر اساس کیفیت محصول انجام شود. دولت تنها موظف است تا با تعرفه تنظیمگری کند. به هرحال بخش خصوصی از این توان برخوردار است که در شرایط رقابتی بهترین قیمت را مدنظر قرار دهد. در چنین شرایطی دولت موظف است تا از تصمیمات ناگهانی در موضوع واردات که به بهای ورشکستگی تولیدکنندگان منجر میشود، خودداری کند.»
بخش خصوصی تاوان تصمیمات غلط را میدهد
در شرایطی که حدود دو میلیون تن تولید داخل وجود دارد، به ناگاه حدود 400 هزار تن واردات انجام شد
مدیرعامل قند لرستان در ادامه افزود: «تصمیمهای اشتباه موجب شده است تا فعالان این حوزه مشکلات زیادی را متحمل شوند. در شرایطی که حدود دو میلیون تن تولید داخل وجود دارد، به ناگاه حدود 400 هزار تن واردات انجام شد و در نهایت بستری را فراهم کرد تا بازار شرایط بدی را تجربه کند و کارخانهها مجبور شدند زیر قیمت یا تعهدی محصولات خود را بفروشند که به زیان آنها تمام شد. برخی از سیاستها در کشور به ضرر تولیدکننده تمام میشود. دولت باید برنامهریزی صحیحی در واردات داشته باشد. واردات گسترده شکر همزمان با تولید داخلی صدمات زیادی به نقدینگی شرکتهای قند وارد کرده است.»
در شرایط کنونی تولیدکنندهها به نقدینگی نیازدارند و لازم است تا سریع محصولات خود را بفروشند تا بتوانند پول کشاورز و حمل و نقل را بدهند
500 تن محصولی که درمهر و آبان برای فروش در بازارگاه گذاشته شد بعد از گذشت یک ماه به فروش رفت
بهمنی تصریح کرد: «در شرایط کنونی تولیدکنندهها به نقدینگی نیازدارند و لازم است تا سریع محصولات خود را بفروشند تا بتوانند پول کشاورز و حمل و نقل را بدهند. در چنین شرایطی بازارگاه حتی در فروش هم دخالت کرده و تصریح دارد که این فروش باید توسط بازارگاه انجام شود. اما واقعیت این است که بازارگاه متوجه مشکلات تولیدکننده نیست و نمیداند که کارخانه باید پول کارگر، هزینه قطعات و کشاورز را تسویه کند. شاید باورش سخت باشد اما 500 تن محصولی که در مهر و آبان برای فروش گذاشته شد بعد از گذشت یک ماه به فروش رفت. این اقدام موجب شد تا تولیدکننده نتواند به موقع به تعهدات خود عمل کند و شرایط دشواری ایجاد شد. در واقع فروش شکر توسط بازارگاه با توجه به نیاز نقدینگی کارخانهها در زمان تولید برای کارخانههای تولید شکر دردسر ایجاد کرده و ضرورت دارد نسبت به بازنگری آن اقدام شود.»
ضرورت شکلگیری رقابت در تولید
دلیلی ندارد که قیمت شکر باکیفیت، با شکر بیکیفیت یکی باشد
وی با بیان اینکه تولید درهر رشتهای باید توان بازاریابی داشته باشد تا بتواند سرپا بماند، اضافه کرد: همزمان باید فضای رقابت را مهیا کرد که این اصل در تمام دنیا تعیین کننده است. هر تولید کنندهای که محصول باکیفیتتر و با قیمت ارزانتر تولید میکند، میتواند موفقیت خود را تضمین کند. کشت در مقیاس گسترده و حداقل شصت تن در هکتار به صرفه میشود. مهمتر اینکه باید مصرف آب در کشت چغندرقند کاهش یافته و به هشت هزار متر مکعب در هکتار برسد در حالیکه در حال حاضر 14 هزار متر مکعب در هکتار است. اگر قرار است در اقتصاد موفق باشیم، باید به تولید کننده و ایجاد فضای رقابتی برای فعالیت احترام گذاشت. همین تفکر موجب شده که کشورهای موفق برای تولیدکننده، شأن بالایی قائل شوند. نظامی در عملکرد اقتصادی خود موفق است که برای تولید کننده انگیزه ایجاد کند که استاندارد خود را ارتقا دهد و در این زمینه از راهکار علمی بهره بگیرد. در این میان دلیلی ندارد که قیمت شکر باکیفیت، با شکر بیکیفیت یکی باشد؛ همچنانکه برخی از شکرهای بازار گرید A دارند و همین موجب شده که بسیاری از شرکتهای داروسازی مشتری کارخانههای شکر شوند.»
بذر دقیقا زمانی به کشاورز داده میشود که قیمت آن دو برابر شده است
بعد، این انتظار از کشاورز وجود دارد که محصول زیاد و ارزان تولید کند تا کشور به خودکفایی برسد
عدم توجه به نحوه آبیاری مزارع چغندرقند با توجه به اقلیم نیمه خشک کشور، بستر توسعه چغندرکاری را فراهم نکرده است
بهمنی به عدم امکان رقابت صنعت شکر ایران با جهان اشاره و تصریح کرد: «قیمت جهانی شکر ناشی از قیمت تمام شده تولید شکر از نیشکر در جهان است که اکثرا به صورت دیم و بدون نیاز به آبیاری و تغذیه گیاه و با راندمان بالا تولید می شود. در واقع قیمت جهانی شکر به میزان ذخایر شکر در جهان بستگی دارد. با توجه به قیمت تمام شده ماده اولیه و پایین بودن ظرفیت کارخانههای کشور،امکان رقابت با شکر جهانی وجود ندارد و لزوما با ایجاد تعرفههای دقیق بر واردات باید به مدت محدود از کارخانههای قند حمایت شود. خودکفایی در حوزه کشاورزی، فارغ از رویکرد تبلیغاتی در عمل اجرا نمیشود. بذر دقیقا زمانی به کشاورز داده میشود که قیمت آن دو برابر شده است. بعد، این انتظار از کشاورز وجود دارد که محصول زیاد و ارزان تولید کند تا کشور به خودکفایی برسد. عدم توجه به نحوه آبیاری مزارع چغندرقند با توجه به اقلیم نیمه خشک کشور، بستر توسعه چغندرکاری را فراهم نکرده است. به همین دلیل میزان شکر تولیدی نسبت به آب مصرفی در مزارع چغندر قند قدرت رقابت این محصول با سایر نقاط جهان را از بین برده است.»
اشتباه بزرگ اصرار بر خودکفایی شکر بود در حالیکه صنعت شکر ایران رقیب بزرگی به نام برزیل دارد
آبی که متعلق به یک نسل است و طی میلیونها سال به وجود آمده بود برای تولید دو تن گندم از بین رفت که واقعا ارزشش را نداشت
مدیرعامل قند لرستان بحث خودکفایی شکر را اشتباهی بزرگ دانست و عنوان کرد: «اشتباه بزرگ اصرار بر خودکفایی شکر بود در حالیکه صنعت شکر ایران رقیب بزرگی به نام برزیل دارد. عمق خاک زراعی در برزیل 120 سانت با بارش 1300 میلیمتر در سال است اما عمق خاک زراعی ایران دو سانت با میزان بارش 160 میلیمتر در سال است. قطعا برزیل دست بالا را در تجارت شکر داشته و ایران به هیچ وجه نمیتواند با برزیل رقابت کند! بحث خودکفایی شکر، بحث خطرناکی است. طرح بحثی به اسم خودکفایی یعنی کشتن یه کشور. زمانی بحث خودکفایی گندم مطرح شد. مرتب چاه حفر شد تا دو تن گندم در هکتار تولید شود. در این میان آبی که متعلق به یک نسل است و طی میلیونها سال به وجود آمده بود برای تولید دو تن گندم از بین رفت که واقعا ارزشش را نداشت.»
اگر به عوامل تولید و بهرهوری توجه میشد وضعیت درآمدی کارخانهها ارتقا مییافت
این تولید کننده شکر گفت: «شرکتهای چابک و نه چندان بزرگ به مراتب موفقتر هستند. برخی از شرکتها موفق به استحصال 88 درصدی شکر از چغندر قند شدهاند که در نوع خود عملکرد موفقیتآمیزی محسوب میشود. این میزان استحصال با بهترین کشورهای دنیا برابری میکند. اگر به عوامل تولید و بهرهوری توجه میشد وضعیت درآمدی کارخانهها ارتقا مییافت ولی در حال حاضر چنین شرایطی فراهم نیست به همین دلیل برخی از کارخانهها نمیتواند شرایط خوبی را برای کارگران خود فراهم کرده و شرمنده کارگران خود میشوند.»
مهندسان کار عملی را در کارخانه همزمان با درس تجربی فرابگیرند
تنها دانشگاه صنعت شکر در مشهد، بدون حمایت دولت و کارخانهها، تعطیل شد
بهمنی در ادامه افزود: «وضعیت تولید در کشور ما شرایط چندان خوبی ندارد و لازمه بهبود شرایط این است که مهندسان کار عملی را در کارخانه همزمان با درس تجربی فرابگیرند. متاسفانه گاهی مهندسان اعتراف میکنند که در عمرشان نه بویلر دیدند نه توربین. این مهندسان باید به صورت دقیق آموزش ببینند تا بتوانند راندمان کارخانه را افزایش دهند در حالیکه بسیاری از مهندسان اصلا نمیدانند که راندمان بویلر به چه معنا بوده و به چه صورت محقق میشود. مدیر کارخانه باید در مدیریت عوامل تولید مهارت داشته باشد. انتخاب نوع بذر از سوی کشاورز و نحوه سیلو کردن چغندر قند از اهمیت زیادی برخوردار است، زیرا این اقدام میزان ضایعات را کاهش داده و کیفیت محصول تولیدی را ارتقا میدهد. عدم توجه به آموزش نیروی انسانی در این صنعت مشکل بزرگی است کمااینکه صنعت از حضور متخصصان خالی شده است. متاسفانه تنها دانشگاه این صنعت در مشهد، بدون حمایت دولت و کارخانهها اکنون تعطیل شده است.»
به گفته بهمنی؛ در شرایط کنونی در تمام شرکتها و کارخانهها، مهندسان نقش مدیریت را ایفا میکنند اما واقعیت این است که مهندسان سررشتهای از رفتار سازمانی و مدیریت اجرایی ندارند. اگر قرار است وضعیت صنعت کشور متحول شود، لازم است تمام مهندسان این دورهها را پشت سر بگذارند تا وضعیت تولید در کشور متحول شود و در این زمینه باید از انگیزه لازم برای بهبود شرایط برخوردار باشند. مطرح کردن اختصاص پاداش به شرط کسب نتیجه قابل قبول، میتواند شرایط بهتری را در کارخانهها رقم بزند و میزان عملکرد را افزایش داده و سودآوری را تضمین کند. برخورداری از نیروی انسانی کارآمد، در شرایط رقابتی میسر است. در صورت تحقق رقابت واقعی و خروج از انحصار بازار این امکان فراهم میشود که توان فروش بهتری داشته باشید و بتوانید برای نیروی انسانی خود خرج کنید. مهمتر اینکه در کارخانه خود واحد تحقیق و توسعه ایجاد کنید تا ضمن تحقیق گسترده شرایط را برای توسعه بهتر بازار محک بزند.
راهکاری برای برون رفت از مشکلات و جان گرفتن صنعت قند وشکر
دولت و کارخانههای شکر ایران حمایت جدی از اصلاح تولید چغندر قند نمیکنند
این تولیدکننده شکر به لیستی از مشکلات صنعت قند و شکر اشاره کرد و یادآورشد: «یکی از مهمترین مشکلات عدم توجه به راندمان تولید چغندر قند در مزارع و عدم اصلاح سیستم آبیاری و تغذیه گیاه و تولید چغندر با هدف رسیدن به راندمان 80 تن در هکتار و حداقل عیار 17 درصد در کشور است. در شرایط فعلی دولت و کارخانههای شکر ایران حمایت جدی از اصلاح تولید چغندر قند نمیکنند. کاهش مصرف سرانه شکر با روش بالا بردن قیمت شکر برای صنایع غیر ضروری پایین دست و جلوگیری از مصرف بی رویه شکر در کشور همچون مصرف نوشابه و شیرینی جات ضروری است. بهتر است تا از راهکار تعرفههای صادراتی کمک گرفته شود.»
اجازه جابجایی کارخانه تولید شکر، از استانهای کم آب داده شود
مدیرعامل قند لرستان گفت: «در جهت توسعه ظرفیت کارخانههای شکر مبلغی از قیمت فروش شکر اجبارا به مصرف افزایش ظرفیتها اختصاص داده شود و توسط تیمهای کارشناسی راستی آزمایی از حسابهای شرکتها در بخش افزایش ظرفیت صورت بگیرد. مهمتر اینکه لازم است تا زمانبندی افزایش ظرفیت و طرحهای مربوطه به تائید وزارت صنایع کشور برسد و معافیت مالیاتی برای توسعه ظرفیت لحاظ شود. با توجه به اینکه در برخی استانهای کشور مانند خراسان کمبود آب وجود دارد، بهتر است تا تدابیری مدنظر قرار بگیرد تا اجازه جابجایی کارخانهها به سایر استانها داده شود.»
