21 تیر ماه روز عفاف و حجاب نامگذاری شده است. به همین مناسبت پایگاه اطلاع رسانی و خبری جماران به ارسال این مقاله و سه فایل صوتی درباره دیدگاه های حضرت امام خمینی (س) در این خصوص اقدام کرده است.
معنای لغوی حجاب، حائل شدن، پوشاندن، مانع شدن، هر مانع و حائل میان دو یا چند چیز است، و این معنا به مفهوم پوشش سرایت کرده و در آن جایگزین واژه «ستر» گردیده است.
عرفا از همین واژه یکی از عمیقترین بحث های سیره و سلوک الی الحق را مطرح نمودهاند. در مسلک عرفا و حکمای متعاله «حجاب اصطلاحی است که برای موانع بین عاشق و معشوق وضع گردیده است، چنانچه انطباع صور نیز که مانع قبولی تجلّی حقایق در قلب سالک است، حجاب خوانده میشود.
بررسی حُجُب در سیر الی الحق
هر حقیقتی از حقایق که دارای مرتبه خاصی از وجود و کمالات وجودی است، از شدت و قوت خاصی برخوردار است. انسان به عنوان جلوه تمام اسما و صفات حق است و این صورت زمینی در آن سوی حجاب ها همان «روحالهی» است، روح خدا یا حقیقت انسان، در مقام تنزل و در مقام تجلّی، در مراتب مختلف طولی و عرضی تجلّی میکند. در مراتب طولی تجلّیات خود سیر میکند و تنزل مییابد و با سیر در مراتب طولی و با حرکات نزولی در مراتب طولی، چهره آن محدود و محدودتر گشته و از سعة وجودی آن کاسته میشود و کمالات و خصوصیات وجودی آن به زیر حجاب ها میرود.
آخرین تجلّی «روح خدا» یا «حقیقت انسان» در حرکت نزولی عبارت است از تنزّل آن به مرتبة روح انسانی دمیده شده در بدن و تجلّی آن در جلوه روح دمیده شده در ترکیب بدنی. در این تنزّل و در این مرتبه ـ که آخرین منزل ـ از چهره اصلی چندان خبری نیست و جز نشان جزئی از آن، چیز دیگری به چشم نمیخورد.
در اشعار عرفای بزرگ به این حقیقت اشاره شده است:
میان عاشق و معشوق هیچ حائل نیست
تو خود حجاب خودی حافظ، از میان برخیز
(حافظ)
گفتم که روی خوبت از ما چرا نهان است
گفتا تو خود حجابی ور نه رُخم عیان است
(فیض کاشانی(
خویش را صافی کن از او صاف خود
تا ببینی ذات پاک صاف خود
(مولوی(
و حضرت امام خمینی (س) میفرمایند:
تا کوس انالحق بزنی، خود خودخواهی
در سرّ هویتش، تو ناآگاهی
بردار حجاب خویشتن از سر راه
با بودن آن، هنوز اندر راهی
حضرت امام خمینی (س) بعثت پیامبران را جهت زدودن این حجاب ها تفسیر کرده و خدر طبیعت را مانع شهود حقیقی دانستهاند.
عرفا اصطلاح حجاب را به اقسام گوناگونی تقسیم کردهاند؛ اما مشهورترین این تقسیمات دو قسم حجاب ظلمانی و حجاب نورانی است و شاید این در اصطلاح مأخوذ از روایتی است که میفرماید: "انّلله سبعین حجاباً من نورٍٍ و ظلمهٍ." (حجب ظلمانی از نظر آیات قرآن)
دقت در تعبیرات و رموز آیات، ما را به این حقیقت میرساند که برای انسان ها در حیات دنیوی آنها یک نوع ظلمت هایی است که در میان آن ظلمت ها محبوس میگردد و در حجاب میباشند و نجات یافتن از این ظلمت ها فقط از طریق اجابت دعوت حق امکانپذیر میباشد؛ برخی از این آیات عبارتند از: آیه 257 از سورة بقره؛ آیة 11 از سوره طلاق؛ و ....
حجب از دیدگاه حضرت امام و عرفا
حضرت امام (س) در مصباح اول، فصل چهارم از کتاب «آداب الصلوة» به موانع بین مستفید و قرآن کریم به تفصیل در اینباره سخن گفتهاند و با برشمردن بعضی از این حجب به تبیین و توضیح سخن خویش پرداختهاند؛ بعضی از این حجب به نظر مبارک ایشان، عبارتند از: حجاب خودبینی، حجاب آرای فاسد و مسالک و مذاهب باطل، حجاب اعتقاد به عدم جواز تفکر، حجاب معاصی و کدورات حاصل از طغیان و سرکشی نسبت به ساحت مقدس پروردگار عالیمان، حجاب حُبّ دنیا و . ...
حضرت امام (س) در اکثر سخنان، نوشتهها و نیز در برخی از پاسخ های خود به سؤال های مردم، حفظ و صیانت نفس را از نواهی الهی و نیز از علاقه و حب نفس و دنیا و ... تذکر دادهاند.
بنابراین در دیدگاه حضرت امام، هر قدر نفس مصفاتر باشد، اتصال آن به عالم غیبی بیشتر میشود و از فضایل و پاکی ها بهرهمند میگردد:
آشفتهام از فراقت ای دلبر حسن
برگیر حجاب من که رسوای توام
ایشان در بیان لطیف دیگری میفرمایند:
"مزینترین لباس ها برای مؤمنین لباس تقوا و نرمترین لباس برای آنها لباس ایمان است ... و نیکوترین لباس تو آن است که تو را از یاد خدا غافل نکنند و مشغول به غیر ننماید، بلکه به شکر و ذکر و طاعتش نزدیک کند."
حصول حجاب (پوشش) وصول به حق
از آنچه آمد در پی آنیم تا تکالیف مقدس الهی و از آن جمله تکلیف شرعی پوشش را در راستای اهداف الهی و سیر و سلوک الی الحق معنا نماییم.
حجاب مرد و زن؛ یعنی چشم از خودی و خودیت و ماسوی الله برداشتن و نظر افکندن به حق و وجهالله و منظر انسانی را به منظر ربویی تبدیل نمودن.
حضرت امام، اول شرط سلوک الی الله را خروج از منزل انانیّت و خودبینی و خودخواهی و انیّت می شمارد.
امام (س) بین هر خودبینی و خودخواهی از مرتبه ظاهر تا باطن فرق قائل است، لیکن عبور از مرحله ظاهر برای نیل به باطن نیز در این سیر، قطعی است، چنانچه می فرماید:
"کسی گمان نکند بدون تطهیر ظاهر مملکت انسانیت میتواند به مقام حقیقت انسانیت نایل شود، یا میتواند تطهیر باطن نماید که این غروری است شیطانی".
لازم است یادآوری شود که پوشش (حجاب)، حجاب (مانع) بین انسان و حق تعالی نیست، پس حجاب بین او و تکامل روحی و معنویاش نیز نمیباشد. زن با قامت پوشیده حضور خود را در سیر تکامل اعلام کرده و مقام تهذیب و تقوای خویش را ابزار مینماید و از این رو برخوردار از همه مواهب رشد و کمال گردد.
حضرت امام میفرماید:
"باید همه زنها و همه مردها در مسائل اجتماعی، در مسائل سیاسی وارد باشند و ناظر باشند؛ همه به مجلس ناظر باشند، هم به کارهای دولت ناظر باشند، اظهار نظر بکنند ...."
زنی که با پوشش خویش همراه است، همواره مأنوس و ملازم امرحق، و در محضر پروردگار در مقام «طلب» و «وصول» است.
گرچه در تعالیم اسلام «ذکر» حق و «تذکر» آن ذات مقدس از صفات قلب است؛ ولی به عبارت دیگر تمامی دستورالعملها در دین بدان دلیل که فکر و روح انسان را از اشتغالات غیرحق به اشتغال به حق و درگاه الهی معطوف میدارد، ذکر است. حضرت امام(ره) در اینباره میفرمایند:
"اکمل و افضل تمام مراتب ذکر آن است که در نشآت انسانیّه، مساوی باشد و حکمش به ظاهر و باطن و سرّ و علن جاری شود؛..."
سالک مجاهد، در این مقام بانوی ذاکری است که نه تنها خود در ذکر رب العالمین نشسته است، بلکه در آمد و شد او، عطر «ذکر» را پیرامون خویش نیز میافشاند و بر تمامی عالم وجود و شهود رایحة دلانگیز عبودیت و حضور در محضر حق را اعلان مینماید و «حجاب»، «ذکر» او و او «ذاکر» سایرین است.
-----------------------------------------------------------------------------
* حجاب اسلامى ظهور تهذیب اجتماعى - مقاله ارائه شده در کنگره جهانى"جایگاه و نقش زن از دیدگاه حضرت امام خمینى (س) " همزمان با بزرگداشت یکصدمین سال میلاد امام خمینى (س) - معصومه ریعان عضو هیأت علمی دانشگاه بوعلی همدان
کپی شد
