به گزارش جماران، آیت‌الله سید مجتبی نورمفیدی در پیام رهبر معظم انقلاب خطاب به نخبگان و مدال‌آوران علمی و ورزشی، اظهار کرد: رهبر معظم انقلاب در این پیام به نکات مهمی اشاره کردند و از ایشان به دلیل توجه دقیق به جایگاه و مسئولیت نخبگان تشکر می‌کنم.
نخبگی را به رتبه و مدال محدود کرده‌ایم و از ظرفیت اثرگذاری نخبگان غافل شده‌ایم
استاد درس‌های خارج حوزه علمیه قم با بیان اینکه رهبر معظم انقلاب نخبگی را نعمتی و موهبتی الهی دانسته‌اند، ادامه داد: نخبگی یک امتیاز شخصی نیست، بلکه نعمتی الهی است که شکرگزاری می‌طلبد. این شکرگزاری نیز در تمامی مراتب قلبی، زبانی و عملی معنا پیدا می‌کند و شکر عملی، مسئولیت سنگین‌تری را بر دوش نخبه قرار می‌دهد. این نگاه، خود بزرگ‌ترین عامل تقویت نخبگی است؛ چراکه به نخبه یادآوری می‌کند استعداد او را خداوند عطا کرده و جامعه نیز در پرورش آن سهم داشته است. بنابراین، نخبه تافته جدابافته‌ای نیست که صرفاً به خواسته‌های شخصی خود فکر کند.
رئیس پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر تصریح کرد: در عمل، نخبه را بیشتر با رتبه، مدال و تعداد مقاله می‌سنجیم و کمتر می‌پرسیم که این استعداد چه مسئله‌ای از کشور را حل کرده است. دانشجوی المپیادی که سال‌ها برای کسب رتبه تلاش کرده است، وقتی وارد دانشگاه می‌شود، معمولاً مسئله ملی مشخصی به او سپرده نمی‌شود؛ پایان‌نامه‌اش در قفسه می‌ماند و پس از آن یا مهاجرت می‌کند یا در شغلی عادی مشغول به کار می‌شود. بنابراین، باید بررسی کرد تا چه اندازه بستر تأثیرگذاری او در جامعه فراهم شده است.
وی درباره مسئولیت فردی و اجتماعی نخبگان، افزود: قرآن کریم می‌فرماید «ثُمَّ لَتُسْأَلُنَّ یَوْمَئِذٍ عَنِ النَّعِیمِ» و پیامبر اکرم (ص) نیز فرموده‌اند «کُلُّکُمْ رَاعٍ وَ کُلُّکُمْ مَسْؤُولٌ عَنْ رَعِیَّتِهِ». در پرورش و رشد استعدادها و فراهم کردن زمینه تأثیرگذاری نخبگان، کاستی‌های بسیاری وجود دارد. علاوه بر این، ما در گزینش و حفظ نخبگان معمولاً فقط یکی از این دو بُعد را در نظر می‌گیریم، در حالی که تعریف رهبر معظم انقلاب این دو بُعد را در کنار یکدیگر قرار می‌دهد.
نخبگان ایرانی خارج از کشور، می‌توانند در مسیر پیشرفت ایران نقش‌آفرینی کنند
نورمفیدی در زمینه امکان نقش‌آفرینی نخبگان ایرانی مقیم خارج از کشور که علاقه و تعلق خاطر بیشتری به وطن دارند، اظهار کرد: این افراد می‌توانند در آینده ایران نقش‌آفرینی کنند و پیام رهبر معظم انقلاب نیز زمینه‌ای برای چنین پاسخی فراهم می‌کند.
استاد درس‌های خارج حوزه علمیه قم با اشاره به تأکید رهبر معظم انقلاب بر گستردگی مفهوم نخبگی، گفت: ایشان تصریح می‌کنند که جغرافیای نخبگی منحصر به علم و فناوری یا ورزش نیست و هر نوع ممتاز بودن مثبت و مطلوب می‌تواند نخبگی را محقق کند. همچنین از نخبگانی یاد می‌کنند که با نگاهی به افقی وسیع‌تر، در راه اعتلای پرچم مقدس وطن مجاهدت می‌کنند. بنابراین، خدمت به ایران یکی از ملاک‌های مورد توجه است و تعلق به وطن در این نگاه مورد احترام قرار دارد.
رئیس پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر با بیان اینکه علاقه به وطن در آموزه‌های دینی مورد تحسین قرار گرفته است، افزود: قرآن کریم در داستان بنی‌اسرائیل از زبان آنان می‌فرماید: «وَ ما لَنا أَلّا نُقاتِلَ فی سَبیلِ اللهِ وَ قَدْ أُخْرِجْنا مِنْ دِیارِنا» همچنین قرآن همکاری برای انجام امور خیر را حتی با غیرمسلمانان غیرمحارب جایز می‌داند و در این زمینه می‌فرماید: «لا یَنهاکُمُ اللهُ عَنِ الَّذینَ لَمْ یُقاتِلُوکُمْ فِی الدّینِ… أَنْ تَبَرُّوهُمْ وَ تُقْسِطُوا إلَیْهِم» و «تَعاوَنُوا عَلَی الْبِرِّ وَ التَّقْوی».
وی با اشاره به هشدار رهبر معظم انقلاب درباره تلاش دشمن برای تضعیف نخبگان، تصریح کرد: این پیام یک هشدار دارد که باید آن را جدی گرفت. ایشان می‌فرمایند دشمن برای تضعیف نخبگان، از ناامیدسازی تا تصرف ذهن و روح آنان و تبدیل شدنشان به پیچ‌ومهره ماشین غارت استفاده می‌کند. بنابراین، باید هم مسیر را برای نخبه‌ای که دلش برای ایران می‌تپد باز کرد و هم سازوکارهایی روشن و قابل اعتماد برای همکاری با این افراد تعریف کرد. البته باید توجه کرد که تصدی مناصب حساس مستلزم برخورداری از تعهد است؛ اما همکاری علمی و فناورانه با یک نخبه ایرانی خارج‌نشین، از طریق کانال‌های رسمی و پروژه‌های مشخص، نیازی به آزمون ایدئولوژیک ندارد.
باید زمینه ماندگاری و اثرگذاری نخبگان را فراهم کنیم
نورمفیدی درباره فراهم کردن زمینه‌ای برای اینکه نخبگان رشد فردی و حرفه‌ای خود را در تعارض با پیشرفت جامعه نبینند، اظهار کرد: در پیام رهبر معظم انقلاب آمده است که نخبه از استعداد خود برای رشد خویش و جامعه به‌صورت هم‌زمان استفاده می‌کند؛ به این معنا که این دو از ابتدا رقیب یکدیگر نیستند. قرآن کریم نیز در این باره می‌فرماید: «وَ ابْتَغِ فِیما آتاکَ اللهُ الدّارَ الْآخِرَةَ وَ لا تَنْسَ نَصیبَکَ مِنَ الدُّنْیا وَ أَحْسِنْ کَما أَحْسَنَ اللهُ إلَیْک». در این آیه، بهره‌مندی مشروع از دنیا و احسان اجتماعی در کنار یکدیگر قرار گرفته‌اند.
استاد درس‌های خارج حوزه علمیه قم با بیان اینکه پیام رهبر معظم انقلاب راهکار عملی تحقق هم‌زمان رشد فردی و پیشرفت اجتماعی نخبگان را نشان می‌دهد، افزود: ایشان می‌فرمایند جهش شتابان زمانی محقق می‌شود که منافع اقتصادی و بازار تجاری‌سازی محصولات و خدمات با انگیزه و اراده نخبگان ترکیب شود؛ به این معنا که انگیزه مادی مشروع نخبه، به‌جای آنکه مانعی برای پیشرفت جامعه باشد، باید به موتور محرک آن تبدیل شود. همچنین ایشان بر ضرورت پیش‌بینی مشوق‌های قابل قبول و جذاب برای افرادی که خلاقیت کارساز ارائه می‌کنند، تأکید دارند.
رئیس پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر با اشاره به ضرورت اصلاح برخی سازوکارها در مسیر حمایت از نخبگان، تصریح کرد: در مقام عمل، دو اقدام ضروری است؛ نخست اینکه ارتقای علمی و شغلی افراد بر مبنای اهمیت و تأثیرگذاری کار آنان سنجیده شود، نه صرفاً تعداد آنان؛ دوم اینکه حق نخبه به‌موقع و به‌خوبی ادا شود.
وی با استناد به حدیث «أعطوا الأجیرَ أجرَه قبل أن یَجِفَّ عَرَقُه»، ادامه داد: این روایت فقط مربوط به کارگر نیست. اگر یک مهندس یا پژوهشگر ایرانی با دستمزد کم، ناامنی شغلی و نامطمئن بودن مالکیت فکری روبه‌رو باشد، طبیعی است که کفه ترازو به نفع مهاجرت سنگینی کند. نخبگان باید به استحکام کار اهمیت دهند و آن را عبادت بدانند؛ چنان‌که پیامبر اکرم (ص) فرمودند خداوند دوست دارد وقتی کسی کاری انجام می‌دهد، آن را محکم و استوار انجام دهد.
ساختارهای آموزشی و اداری کشور بخشی از ظرفیت نخبگان را بلااستفاده گذاشته‌اند
نورمفیدی با اشاره به معرفی حضرت زهرا(س) به‌عنوان الگو در پیام رهبر معظم انقلاب، گفت: ایشان در معرفی الگوها، حضرت زهرا(س) را در معرفت‌آموزی، تعلیم و اراده پیشرفت در عرصه‌های علمی، اسوه معرفی می‌کنند به این معنا که تلاش علمی در کنار معنویت و خدمت، سنت فاطمی است.
استاد درس‌های خارج حوزه علمیه قم درباره میزان فراهم بودن زمینه نقش‌آفرینی نخبگان در نظام آموزشی و ساختارهای اداری کشور، اظهار کرد: رهبر معظم انقلاب در پیام خود به موانع موجود در این زمینه اشاره کرده‌اند. ایشان از ضرورت فراهم کردن زیرساخت‌ها و رفع گلوگاه‌های فناوری، اتصال صنعت به دانشگاه از سالهای آغازین دانشجویی، تسهیل کسب‌وکارهای دانش‌بنیان و حمایت دستگاه‌های اجرایی از زنجیره دانش تا مصرف سخن گفته‌اند. این تعابیر نشان می‌دهد که ایشان گلوگاه‌های موجود را معرفی کرده و رفع آنها را از مسئولان مطالبه می‌کنند.
رئیس پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر در زمینه تأکید رهبر معظم انقلاب بر ضرورت قدرشناسی از نعمت نخبگی، افزود: این قدرشناسی باید از خود نخبه، خانواده، معلم و استاد آغاز شود و تا فضای مدرسه و دانشگاه و نظام کشور ادامه پیدا کند؛ به این معنا که نظام کشور نیز در برابر این نعمت مسئولیت دارد.
وی با بیان اینکه بخشی از ظرفیت نخبگان در بخش‌های مختلف کشور بلااستفاده می‌ماند، تصریح کرد: آموزش ما بیشتر بر انتقال معلومات متمرکز است تا تربیت افرادی که توانایی حل مسئله داشته باشند. فاصله دانشگاه و صنعت همچنان زیاد است و پژوهشگری که راه‌حل مشکلی در یک کارخانه را در اختیار دارد، برای رسیدن به آن مجموعه باید چندین مرحله اداری و اعتمادسازی را پشت سر بگذارد.
نورمفیدی ادامه داد: یک شرکت دانش‌بنیان برای دریافت یک مجوز، گاهی ناچار است با چند دستگاه مختلف به‌صورت جداگانه مذاکره کند و از سوی دیگر، ارزیابی‌ها نیز بیشتر کمّی است تا اثرمحور. در حالی که پیام رهبر معظم انقلاب حتی مسیر توجه به مسائل مهم را نیز مشخص کرده و به موضوعاتی مانند آب، خاک، غذا، انرژی و هوش مصنوعی به‌عنوان مسائل مهم امروز و فردا اشاره دارد.
استاد درس‌های خارج حوزه علمیه قم با تأکید بر ضرورت واگذاری امور به افراد شایسته، اظهار کرد: برای حل این مشکل باید امور به اهل آن سپرده شود. قرآن کریم می‌فرماید «إنَّ اللهَ یَأْمُرُکُمْ أَنْ تُؤَدُّوا الْأَماناتِ إلی أَهْلِها». همچنین در روایت نبوی آمده است کسی که مسئولیتی را به فردی واگذار کند، در حالی که شخص شایسته‌تری برای آن وجود دارد، به خدا، رسول و مؤمنان خیانت کرده است. بنابراین، کنار گذاشتن افراد شایسته، در واقع تضییع حق جامعه است.
مشورت با نخبگان را باید از نظرخواهی تشریفاتی به مشارکت مؤثر در تصمیم‌گیری‌های کلان تبدیل کنیم
رئیس پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر درباره علت محل بحث بودن بهره‌گیری از نظر متخصصان در تصمیم‌گیری‌های کلان کشور، با وجود تأکید رهبر معظم انقلاب بر نقش مستقیم نخبگان در طرح‌ریزی و خط مشی‌گذاری، اظهار کرد: عبارت رهبر معظم انقلاب بسیار روشن و قاطع است. ایشان می‌فرمایند مسئولان وظیفه دارند از ظرفیت‌های فردی و عقلانیت و خرد جمعی نخبگان متعهد بهره وافری بگیرند. کلمه «وظیفه» به این معناست که این موضوع یک توصیه اخلاقی نیست، بلکه یک تکلیف است. نکته قابل توجه این است که رهبر معظم انقلاب نخبگان دانشگاه و حوزه را در کنار یکدیگر نام می‌برند؛ یعنی دانش تجربی و دانش دینی در کنار هم قرار می‌گیرند. با این حال، بهره‌گیری از ظرفیت نخبگان در عمل همچنان محل بحث است.
نورمفیدی با اشاره به سه دلیل عمده در این زمینه، تصریح کرد: نخست اینکه از یک طرف مسئول اجرایی به دنبال نتیجه سریع است و از طرف دیگر، کارشناس معتقد است حل مسئله زمان‌بر است. دوم اینکه مشورت به امری شخصی تبدیل شده و به شخص مسئول وابسته است؛ اگر مدیر خوبی باشد، نظرخواهی می‌کند و اگر نباشد، چنین اقدامی انجام نمی‌دهد، در حالی که مشورت باید به یک رویه نهادی تبدیل شود. سوم اینکه هر کسی با هر ادعایی خود را متخصص می‌داند و تشخیص متخصص واقعی برای تصمیم‌گیر دشوار است. پیام رهبر معظم انقلاب برای حل این مشکل، قید «متعهد» را به کار برده است؛ یعنی نخبه‌ای که دانش و امانت‌داری دارد.
استاد درس‌های خارج حوزه علمیه قم با اشاره به یک تفکیک در فقه میان شناخت موضوع و صدور حکم، گفت: حتی فقیه نیز در موضوعات تخصصی به اهل خبره رجوع می‌کند. امام علی(ع) در نامه ۵۳ نهج‌البلاغه به مالک اشتر می‌فرمایند: «أکْثِرْ مُدارَسَةَ العُلَماءِ وَ مُناقَشَةَ الحُکَماءِ فِی تَثْبیتِ ما صَلَحَ عَلَیْهِ أَمْرُ بِلادِک». بنابراین، مشکل در اصل قاعده نیست، بلکه در جدی گرفتن آن است و پیام رهبر معظم انقلاب یادآوری روشنی برای همین موضوع است.
رئیس پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر در زمینه چگونگی تبدیل مشارکت نخبگان در سیاست‌گذاری از مشورت‌های تشریفاتی به سازوکاری مؤثر در تصمیم‌گیری نهایی، اظهار کرد: رهبر معظم انقلاب در تعریف خود، نخبه را عنصر مؤثر نامیده‌اند. مؤثر یعنی اثرگذار؛ بنابراین، اگر نظر کارشناس بر تصمیم اثر نگذارد، آن نخبه عملاً مؤثر نیست. عبور از مشورت تشریفاتی، خود تحقق همین تعریف است. رهبر معظم انقلاب همچنین از طرح‌ریزی و خط مشی‌گذاری به‌عنوان سطحی یاد می‌کنند که نخبگان باید در آن نقش‌آفرینی مستقیم و مؤثر داشته باشند؛ یعنی به‌عنوان شریک در تصمیم‌گیری، نه به‌عنوان مشاورانی دورادور. برای این منظور باید از نظرخواهی به شورا برسیم. قرآن کریم می‌فرماید: «وَ شاوِرْهُمْ فِی الْأَمْر» و «وَ أَمْرُهُمْ شُوری بَیْنَهُم».
نورمفیدی با اشاره به نمونه‌ای از سیره نبوی در جنگ بدر، ادامه داد: پیامبر اکرم (ص) محلی را برای استقرار سپاه انتخاب کردند، اما حباب بن منذر پرسید که آیا این انتخاب وحی است یا نظر شخصی؟ هنگامی که پیامبر (ص) فرمودند نظر شخصی است، او پیشنهاد دیگری مطرح کرد و پیامبر آن را پذیرفتند. این نمونه نشان می‌دهد که نظر کارشناسی می‌تواند تصمیم را تغییر دهد. امام علی(ع) نیز فرمودند: «لا ظَهیرَ کَالْمُشاوَرَة».
استاد درس‌های خارج حوزه علمیه قم درباره راهکارهای عملی برای تحقق مشارکت مؤثر نخبگان، تصریح کرد: برای تحقق این امر باید مسئول موظف باشد به گزارش کارشناسی مکتوب پاسخ دهد و مشخص کند چه بخشی از آن را پذیرفته و چه بخشی را رد کرده و دلیل این تصمیم چه بوده است. همچنین برای قوانین و طرح‌های مهم، پیش از تصویب، ارزیابی مستقل پیامدهای اقتصادی، اجتماعی و فنی منتشر شود؛ مراکز پژوهشی بتوانند بدون ترس نظر مخالف ارائه دهند و پس از اجرا نیز ارزیابی شود که پیش‌بینی کارشناسان تا چه اندازه درست بوده است. این روند کارشناس و مسئول را پاسخگو می‌کند.
سیاست‌گذاری در مسائل کلان باید بر پایه شواهد علمی و خرد جمعی متخصصان انجام شود
رئیس پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر درباره سازوکارهای لازم برای مسئولان در تصمیم‌گیری‌های مهم اقتصادی، اجتماعی و فناوری، علاوه بر ملاحظات سیاسی و اجرایی، اظهار کرد: پیام رهبر معظم انقلاب در این زمینه یک مبنای راهبردی دارد و آن فراراهبرد «العلمُ سلطان» است. ایشان از نپذیرفتن سلطه علمی غرب و رشد سریع علمی در سه دهه اخیر به برکت هدایت‌های رهبر شهید انقلاب یاد می‌کنند و می‌فرمایند تجربه دو جنگ اخیر ثابت کرد که این خیزش علمی باید عمیق و پرشتاب باشد. اگر علم سلطان است، تصمیم‌گیری نیز باید تحت فرمان علم باشد و این به معنای سیاست‌گذاری مبتنی بر شواهد است. قرآن کریم می‌فرماید: «وَ لا تَقْفُ ما لَیْسَ لَکَ بِهِ عِلْم» و از امام صادق(ع) نیز روایت شده است: «الْعامِلُ عَلی غَیْرِ بَصیرَةٍ کَالسّائِرِ عَلی غَیْرِ الطَّریقِ، لا یَزیدُهُ سُرْعَةُ السَّیْرِ إلّا بُعْداً». به این معنا که تصمیم‌گیری سریع بدون بصیرت، فقط ما را از مقصد دورتر می‌کند.
نورمفیدی با اشاره به نمونه‌ای قرآنی در این زمینه، تصریح کرد: داستان حضرت یوسف (ع) نمونه‌ای عینی از این رویکرد است. ایشان در مواجهه با قحطی، صرفاً یک حکم کلی ارائه نکردند، بلکه برنامه‌ای مبتنی بر پیش‌بینی ارائه دادند که شامل هفت سال کشت پیوسته، نگهداری محصول در خوشه خود، مصرف به‌اندازه نیاز و ذخیره‌سازی برای سالهای سخت بود.
استاد درس‌های خارج حوزه علمیه قم درباره سازوکارهای لازم برای بهره‌گیری از شواهد علمی و خرد جمعی متخصصان، گفت: باید پایگاه‌های داده و شواهد رسمی و دقیق در دسترس تصمیم‌گیران قرار داشته باشد. هر سیاست جدید نیز ابتدا باید در مقیاس کوچک آزمایش و ارزیابی شود. در مواردی که کارشناسان اختلاف نظر دارند، هیات داوری مستقل باید وارد عمل شود و استدلال تصمیم نیز باید منتشر شود تا امکان نقد آن فراهم باشد و خرد جمعی عملاً در فرایند تصمیم‌گیری وارد شود. از نظر فقهی نیز تشخیص مصلحت نیازمند احراز موضوع است و در مسائل پیچیده اقتصادی و فناوری، این احراز بدون داده و تخصص ممکن نیست.
صیانت از امنیت نباید به مانعی برای تعامل علمی و مرجعیت جهانی ایران تبدیل شود
رئیس پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر با اشاره به تأکید رهبر معظم انقلاب بر رفع گلوگاه‌های فناوری برای کنشگری و عمل فراسرزمینی، درباره قوانین و طرح‌هایی که ممکن است به این کنشگری آسیب بزنند، مانند طرح مقابله با نفوذ یا طرح‌هایی در زمینه فیلترینگ و میزان نیاز آنها به بازنگری، اظهار کرد: این بند از پیام رهبر معظم انقلاب، یک معادله دارد؛ استحکام درون به‌علاوه افق‌گشایی بیرون. هیچ‌کدام به‌تنهایی کافی نیست. ایشان هدف را نیز روشن کرده‌اند؛ اینکه کانون‌های دانش به‌تدریج از کشورهای غربی به ایران منتقل شود و زبان فارسی به یکی از زبان‌های مرجع علمی دنیا تبدیل شود؛ همان هدفی که رهبر شهید انقلاب مطرح کرده بودند. روشن است که مرجع علمی شدن، بدون ارتباط گسترده با جهان علم ممکن نیست.
وی افزود: بازنگری لازم است، البته نه به معنای نفی صیانت. خود رهبر معظم انقلاب نیز با صراحت از دشمنی سخن می‌گویند که نخبگان را ترور می‌کند و می‌خواهد ذهن و روح آنان را تصرف کند. نفوذ واقعی خطری جدی است و قرآن کریم نیز هشدار می‌دهد: «لا تَتَّخِذُوا بِطانَةً مِنْ دونِکُمْ لا یَألُونَکُمْ خَبالاً». اما همان قرآن، آماده‌سازی توان و قدرت را نیز واجب می‌داند: «وَ أَعِدُّوا لَهُمْ ما اسْتَطَعْتُمْ مِنْ قُوَّةٍ» و در عصر ما، یکی از مهم‌ترین جلوه‌های قدرت، علم و فناوری است. بنابراین، مسئله این است که صیانت به‌گونه‌ای دقیق شود که خود به مانعی در مسیر رشد تبدیل نشود.
نورمفیدی با اشاره به برخی اشکال‌های فقهی و حقوقی این طرح‌ها، تصریح کرد: نخست اینکه در فقه جزایی، جرم‌انگاری باید محدود و روشن باشد. اگر نفوذ یا ارتباط با بیگانه چنان گسترده تعریف شود که همکاری پژوهشی بین‌المللی یا حتی مصاحبه با رسانه خارجی را نیز شامل شود، اصل برائت و قاعده «قبح عقاب بلابیان» زیر سوال می‌رود، پژوهشگر باید بداند مرز دقیقاً کجاست.
قانون نباید خود به بزرگ‌ترین گلوگاه تبدیل شود
استاد درس‌های خارج حوزه علمیه قم ادامه داد: مسئله دیگر، تناسب نداشتن هزینه و فایده است. مسدودسازی گسترده فقط محتوای ناپسند را محدود نمی‌کند؛ بلکه پژوهشگری که برای دسترسی به منابع علمی ناچار است مدام از ابزارهای دور زدن محدودیت‌ها استفاده کند، یا کسب‌وکار دانش‌بنیانی که پلتفرمش مسدود می‌شود، متحمل هزینه خواهد شد. قاعده «لا ضرر» ایجاب می‌کند این هزینه‌ها نیز در محاسبات مورد توجه قرار گیرد. نکته سوم اینکه وقتی رهبر معظم انقلاب از رفع گلوگاه‌های فناوری سخن می‌گویند، قانون نباید خود به بزرگ‌ترین گلوگاه تبدیل شود.
رئیس پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر تاکید کرد: نفوذ امنیتی و تعامل علمی باید از یکدیگر تفکیک شوند، مصادیق به‌روشنی تعریف شوند و نخبگان فناوری و حقوق‌دانان در تدوین و اصلاح این طرح‌ها مشارکت واقعی داشته باشند. هدف این است که هم امنیت حفظ شود و هم مسیر مرجعیت علمی که رهبر معظم انقلاب ترسیم کرده‌اند، باز بماند.