«والاستریت ژورنال» در گزارشی تحقیقی از گسترش همکاری میان حوثیهای یمن و گروه الشباب سومالی خبر داده است؛ همکاریای که از معامله تسلیحاتی فراتر رفته و با انتقال سلاح، آموزش پهپادی و ایجاد زیرساخت عملیاتی در دو سوی خلیج عدن، میتواند امنیت بابالمندب، کشتیرانی جهانی و منافع آمریکا و متحدانش را با تهدیدی جدی مواجه کند.
به گزارش سرویس بینالملل جماران، مایکل ام. فیلیپس در گزارش تحقیقی والاستریت ژورنال، با استناد به مقامهای نظامی، امنیتی و اطلاعاتی آمریکا، سومالی و یمن، اسناد داخلی، ارزیابیهای اطلاعاتی و اطلاعات حاصل از یک نشست محرمانه، شکلگیری همکاری میان حوثیهای یمن و الشباب سومالی را بررسی میکند؛ همکاریای که بهرغم اختلاف مذهبی میان دو گروه، از یک معامله محدود تسلیحاتی فراتر رفته و به تهدیدی راهبردی برای امنیت دریایی، منافع غرب و تجارت جهانی انرژی تبدیل شده است.
«یکدست»؛ رابط الشباب با فرماندهان حوثی
یکی از محورهای اصلی این گزارش، جبرئیل یحیی علی، معروف به «یکدست»، رابط سومالیایی الشباب با فرماندهان حوثی است. او دستکم از سال ۲۰۲۳ خرید تسلیحات نظامی از حوثیها و انتقال آنها به الشباب را هماهنگ میکرد. آمریکا در ۱۲ فوریه، دو هفته پیش از آغاز جنگ با ایران، خودروی حامل او را در نزدیکی الغیضه یمن با موشک هدف قرار داد و کشت.
بااینحال، مرگ جبرئیل نتوانست شبکهای را که او در ایجاد آن نقش داشت، متوقف کند و الشباب نیز پس از کشتهشدن او، نماینده دیگری را برای ادامه فعالیتهای این گروه در یمن تعیین کرد.
معاملهای مکمل میان دو گروه با اختلاف مذهبی
این همکاری بر پایه یک معامله مکمل شکل گرفته است. الشباب که ثروتمندترین شاخه القاعده محسوب میشود، سالانه دستکم ۱۰۰ میلیون دلار از طریق اخاذی از کسبوکارها، ایستهای بازرسی، بندر موگادیشو و بهرهبرداری از معادن سنتی طلا درآمد دارد، اما به تسلیحات پیشرفته و آموزشهای فنی نیازمند است.
در مقابل، حوثیها به سلاح، پهپاد و دانش عملیاتی دسترسی دارند، اما به منابع مالی و پایگاهی تازه در آن سوی خلیج عدن برای گسترش دامنه حملات خود نیاز دارند.
دشمنی مشترک با آمریکا و اسرائیل سبب شده است اختلاف تاریخی میان حوثیهای شیعه و الشبابِ سنی، در برابر منافع عملی و راهبردی دو طرف، رنگ ببازد.
خلیج عدن؛ نقطهای حیاتی برای تجارت جهانی نفت
اهمیت این ائتلاف با موقعیت جغرافیایی یمن و سومالی پیوندی مستقیم دارد. دو کشور در دو سوی خلیج عدن قرار گرفتهاند؛ مسیری که پیش از جنگ ایران، حدود ۱۲ درصد نفت حملشده از راه دریا از آن عبور میکرد. با مختلشدن شدید تردد در تنگه هرمز، خلیج عدن و بابالمندب میتوانستند به مسیر جایگزینی برای صادرات نفت خاورمیانه تبدیل شوند، اما حملات موشکی و پهپادی حوثیها به نفتکشهای مرتبط با عربستان سعودی در دریای سرخ، این مسیر را نیز ناامن کرده است.
به گفته فرمانده نیروهای آمریکایی در آفریقا، همکاری حوثیها و الشباب از یک سو این شاخه القاعده را به تسلیحات و آموزشهای پیشرفتهتر میرساند و از سوی دیگر، برای حوثیها جای پایی در کنار یکی از مهمترین گلوگاههای اقتصادی جهان فراهم میکند.
فهرست تسلیحات درخواستی الشباب از حوثیها
براساس اسنادی که والاستریت ژورنال مشاهده کرده است، جبرئیل بهصورت مخفیانه میان سومالی و یمن رفتوآمد داشت، در صنعا از حوثیها آپارتمان و گذرنامه جعلی دریافت کرده بود و حتی در مراسم رسمی آنان شرکت میکرد.
الشباب در سال ۲۰۲۴ نماینده ارشدتری به نام شیخ احمد علمی سَمَتَر را نیز به یمن فرستاد. فهرست خرید او شامل موشکهای ضدهوایی قابلحمل، راکتهای کاتیوشای ۱۰۷ میلیمتری، تفنگهای تکتیرانداز دراگانوف، پهپادهای انفجاری، موشکهای ضدتانک و تجهیزات دید در شب آمریکایی بود.
مقامهای اطلاعاتی آمریکا تأیید کردهاند که الشباب علاوه بر تفنگ، مسلسل و مهمات، بهدنبال دستیابی به تسلیحات پیشرفته نیز بوده است؛ هرچند هنوز مشخص نیست چه مقدار از اقلام موجود در این فهرست واقعاً به سومالی منتقل شده است.
مسیر قاچاق تسلیحات از یمن به سومالی
این محمولهها از طریق شرکتهای پوششی در یمن، بهعنوان کالاهای غیرنظامی معرفی و به بندر مکلا و دیگر بنادر منتقل میشوند. سپس تسلیحات با قایقهای تندرو یا شناورهای ماهیگیری از خلیج عدن عبور کرده، در سواحل کمنظارت شمال سومالی تخلیه و در نهایت به واحدهای الشباب در جنوب این کشور رسانده میشوند.
آمریکا در آوریل ۲۰۲۵ دو قایق بدون پرچم حامل تسلیحات متعارف پیشرفته از یمن به سومالی را منهدم کرد.
نگرانی اصلی واشنگتن و موگادیشو این است که دسترسی الشباب به پهپادهای تهاجمی و تسلیحات پیشرفته، این گروه را قادر سازد پایگاههای آمریکایی و سومالیایی را از هوا هدف قرار دهد.
آموزش دستکم ۱۰۰ عضو الشباب در یمن
همکاری دو گروه تنها به انتقال تسلیحات محدود نمانده است. دستکم ۱۰۰ عضو الشباب برای آموزش به یمن اعزام شدهاند و دورههایی در زمینه تیراندازی، عملیات ضدهوایی، ساخت بمبهای کنار جادهای مرگبارتر، مونتاژ پهپاد و استفاده از سامانههای هدایت تصویری گذراندهاند. برخی از این دورههای آموزشی سه ماه ادامه داشته و مربیان حوثی نیز برای آموزش عملیات پهپادی به سومالی سفر کردهاند.
در ماه ژوئن، یک هیئت چهارنفری از حوثیها از یمن به منطقه تحت کنترل الشباب در جنوب سومالی سفر کرد تا درباره مقابله با حضور احتمالی اسرائیل در بندر بربره هماهنگی کند و در مقابل، تسلیحات و آموزشهای پیشرفتهتری در اختیار الشباب قرار دهد.
بربره؛ پایگاه احتمالی اسرائیل در برابر حوثیها
این تحول پس از آن اهمیت بیشتری پیدا کرد که اسرائیل استقلال سومالیلند را به رسمیت شناخت.
بندر بربره و باند پرواز طولانی آن میتواند برای اسرائیل به پایگاهی برای نظارت بر فعالیتهای حوثیها یا انجام حملات علیه آنان تبدیل شود.
حوثیها نیز هشدار دادهاند که هرگونه حضور یا فعالیت اسرائیل در سومالیلند را هدف قرار خواهند داد.
به باور منابع این گزارش، یکی از اهداف بلندمدت حوثیها، استقرار تجهیزات راداری با کمک الشباب برای رصد کشتیها در خلیج عدن و گسترش توان عملیاتی خود به سواحل آفریقاست.
از معامله تسلیحاتی تا ائتلافی راهبردیتر
نتیجه اصلی گزارش والاستریت ژورنال این است که رابطه میان حوثیها و الشباب دیگر صرفاً یک معامله نقدی در برابر سلاح نیست.
جنگ ایران و آمریکا، اختلال در تنگه هرمز و احتمال حضور اسرائیل در سومالیلند، این همکاری را به اتحادی راهبردیتر تبدیل کرده است؛ اتحادی که در آن الشباب به فناوری و توان نظامی پیشرفتهتر دست مییابد و حوثیها نیز امکان گسترش نظارت و حملات خود به آن سوی خلیج عدن را پیدا میکنند.
در نتیجه، دو گروهی که زمانی به دلیل اختلافات مذهبی در برابر یکدیگر قرار داشتند، اکنون میتوانند همزمان دو گلوگاه حیاتی هرمز و بابالمندب را زیر فشار قرار دهند و تهدیدی جهانی برای انتقال نفت، کشتیرانی و منافع آمریکا و متحدانش ایجاد کنند.
