در اینکه امام زمان (عج) کجا به دنیا آمده اند، در دوران پیش از غیبت و پس از آن کجا زندگی می کنند و مقر حکومت شان کجاست، طبق اسناد مکان هایی نام برده شده اند.
به گزارش خبرنگار جماران، به دنبال شهادت امام حسن عسکری علیه السلام در هشتم ربیع الاول سال 260 هجری قمری، امامت امام عصر عج آغاز شد. در اینکه ایشان کجا متولد شدند و پیش از آغاز غیبت کجا زندگی می کردند در مطلب زیر توضیحاتی داده شده است؛ همچنین درباره مکان هایی که به آن حضرت منتسب هست نیز توضیحاتی آورده شده است که با هم می خوانیم:
محل تولد و زندگی پیش از غیبت
امام مهدی(عج) از هنگام تولد تا آغاز غیبت صغری در زادگاهشان سامرا زندگی میکردند. در این دوران سردابِ خانه امام عسکری(ع)، محل زندگی و عبادت ایشان بوده و بنا بر گزارش هایی، بارها در زمان حیات پدرشان در این مکان دیده شده است.[1] جاسم حسین معتقد است ایشان در سال های پایانی عمر پدرشان به همراه او در مراسم حج شرکت کردند و سپس در مدینه مخفی شدند.[2] این نظریه با منابع تاریخی شیعه چندان سازگار نیست.[3]
محل زندگی در دوران غیبت
برخی روایات به نامعلوم بودن محل زندگی امام زمان(عج) در دوران غیبت اشاره دارند. با این حال در روایات دیگر از مکان هایی مانند ذی طوی[4] کوه رَضْویٰ،[5] و طَیْبَه (مدینه)[6] به عنوان محل زندگی امام زمان(عج) در دوران غیبت یاد شده است. برخی منابع بر اساس داستانی، جزیره خضراء را محل زندگی امام زمان(عج) در دوران غیبت کبری معرفی کرده اند[7] که از سوی برخی عالمان شیعی مورد تردید جدی قرار گرفته و آثاری در نقد آن نگاشته شده است.[8]
محل ظهور، قیام، حکومت و زندگی (پس از ظهور)
درباره محل ظهور امام زمان(عج) اطلاع دقیقی در دست نیست؛ ایشان بر پایه روایتی، در منطقه ذیطوی ظهور میکنند، سپس با ۳۱۳ نفر از یارانشان به مکه میروند، به حجرالاسود تکیه میدهند و پرچم خود را به اهتزاز درمیآورند.[9] بر اساس این روایت و روایات دیگر[10] آغاز قیام امام زمان(ع) از مسجدالحرام است و یاران او بین رکن حجرالاسود و مقام ابراهیم با او بیعت میکنند.[11] در برخی روایات از تهامه (منطقهای در غرب شبه جزیره عربستان) به عنوان نقطه آغاز قیام امام زمان(عج) یاد شده است.[12] به مکه که جزئی از این سرزمین است نیز تهامه گفته میشود.
برخی روایات، شهر کوفه را مرکز حکومت،[13] مسجد کوفه را محل قضاوت،[14] و مسجد سهله را محل زندگی[15] و تقسیم بیت المال[16] پس از قیام ذکر کردهاند.
مکانهای منسوب به امام زمان(عج)
مکان هایی به امام مهدی(عج) منسوب شده و گفته شده است که شیعیان در دوران غیبت کبری برای ارتباط با ایشان در این مکان ها حاضر میشوند:
سرداب غیبت: محل عبادت امام هادی(ع)، امام عسکری(ع) و امام زمان(عج).
مسجد جمکران: در نزدیکی روستای جمکران در قم، که بنابر قول معروف به دستور امام زمان(عج) به وسیله حسن بن مثله جمکرانی ساخته شده است.
مسجد سهله: مقامی در این مسجد، منسوب به امام زمان(عج) است که در قسمت میانی مسجد و در بین مقام امام سجاد(ع) و مقام حضرت یونس قرار دارد. برخی روایات محل زندگی امام زمان(ع) را پس از ظهور، این مکان معرفی کردهاند.[17]
ذِی طُوَیٰ: منطقهای در مکه است که در داخل حرم مکی قرار دارد و طبق برخی روایات، حضرت مهدی(ع) در آنجا زندگی می کنند. در برخی روایات، محل ظهور و مرکز تجمع یاران ایشان نیز همین منطقه یاد شده است. بر اساس روایتی، پیش از آنکه امام دوازدهم قیام خودشان را از کنار کعبه آغاز کنند، در این مکان منتظر ۳۱۳ یار خود هستند.[18]
کوه رضوی: برخی روایات، محل زندگی امام زمان(عج) را در دوران غیبت، کوه رضوی ذکر میکند.[19] رضوی از کوههای تهامه در میان مکه و مدینه است.[20]
وادی السلام: مقام امام زمان(عج) در این قبرستان، گنبد و بارگاهی دارد که در سال ۱۳۱۰ق به وسیله سید محمدخان پادشاه هند ساخته شده است. ساختمان قبلی توسط سید بحرالعلوم (متوفای ۱۲۱۲ق) تجدید بنا شده بود.[21] در محراب مقام حضرت مهدی(عج)، سنگی موجود است که زیارتنامهای بر آن حک شده است. تاریخ کندهکاری این سنگ، نهم شعبان ۱۲۰۰ق است.[22]
جزیره خضراء: مکانی منسوب به امام زمان(عج) که بنابر برخی روایات، فرزندان امام زمان(عج) در آنجا زندگی می کنند. داستان این جزیره در برخی منابع آمده و دو دیدگاه درباره آن وجود دارد؛ برخی آن را پذیرفته و برخی دیگر افسانه دانستهاند و آثاری در نقد آن نگاشتهاند.[23]
طیبه: از مکانهایی که بنا بر برخی روایات، محل زندگی امام زمان(عج) در دوران غیبت است. گفته شده است مراد از آن مدینه است.[24]
مقام امام زمان در کربلا، زیارتگاهی است که در نزدیکی حرم امام حسین(ع) و در کنار نهر علقمه واقع شده و منسوب به حضرت مهدی(ع) است و مردم در آن به نماز و دعا میپردازند.[25
1. صدوق، کمال الدین، ج۲، ۱۳۹۵ش، ص۴۰۷.
2.حسین، تاریخ سیاسی غیبت امام دوازدهم، ۱۳۸۵ش، ص۱۲۴.
3. سلیمیان، درسنامه مهدویت، ۱۳۸۹ش، ص۱۴۵-۱۴۶.
4. نعمانی، الغیبه، تهران، ۱۳۹۷ق، ص۱۸۲.
5. طوسی، کتاب الغیبه، قم، ۱۴۱۱ق، ص۱۶۳.
6. طوسی، کتاب الغیبه، قم، ۱۴۱۱ق، ص۱۶۲؛ کلینی، کافی، ۱۴۰۷ق، ج۱، ص۳۴۰.
7. مجلسی، بحارالانوار، ۱۴۰۳ق، ج۵۲، ص۱۵۹-۱۶۰.
8. بحارالانوار، ۱۴۰۳ق، ج۵۳، ص۱۱.
9.کلینی، الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۳، ص۴۹۵؛ مجلسی، بحارالانوار، ۱۴۰۳ق، ج۵۲، ص۳۱۸؛ ابنمشهدی، المزار الکبیر، ۱۴۱۹ق، ص۱۳۴؛ مفید، الإرشاد، قم، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۳۸۰.
10.مجلسی، بحارالانوار، ۱۴۰۳ق، ج۵۳، ص۱۱.
11. کلینی، الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۳، ص۴۹۵؛ مجلسی، بحارالانوار، ۱۴۰۳ق، ج۵۲، ص۳۱۸؛ ابنمشهدی، المزار الکبیر، ۱۴۱۹ق، ص۱۳۴؛ مفید، الإرشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۳۸۰.
12.نعمانی، الغیبه، تهران، ۱۳۹۷ق، ص۱۸۲.
13. طوسی، کتاب الغیبه، قم، ۱۴۱۱ق، ص۱۶۳.
14. «کوه رضوی (اماکن مهدوی)»، مهدی پدیا.
15. شوشتری، تحفة العالم، ۱۳۶۳ش، ج۱، ص۳۱۹.
16. آلمحبوبه، ماضی النجف و حاضرها، ۱۴۰۶ق، ج۱، ص۹۶.
17. نگاه کنید به: طبرسی نوری، نجم الثاقب، ۱۴۳۰ق، ج۳، ص۱۳-۵۲.
18. طوسی، کتاب الغیبه، قم، ۱۴۱۱ق، ص۱۶۲.
19. قمی، اماکن زیارتی و سیاحتی عراق، مشعر، ص۵۱.
20. برای نمونه: عاملی، جعفر مرتضی، جزیره خضراء در ترازوی نقد، ترجمه محمد سپهری؛ کلباسی، مجتبی، بررسی افسانه جزیره خضراء؛ نظری، غلامرضا، جزیره خضراء تحریفی در تاریخ شیعه.
21. نعمانی، الغیبه، تهران، ۱۳۹۷ق، ص۳۱۵.
22. نعمانی، الغیبه، تهران، ۱۳۹۷ق، ص۳۱۳.
23. صدر، تاریخ مابعد الظهور، ۱۴۱۲ق، ج۳، ص۲۱۲-۲۲۴.
24. صدوق، عیون اخبار الرضا، نشر جهان، ج۱، ص۶۳.
25. مجلسی، بحارالانوار، ۱۴۰۳ق، ج۵۳، ص۱۱.
