دروازهبان ها مهره کلیدی تیم ها در رسیدن به موفقیت هستند اما اغلب باشگاه ها برای آن ها در نقل و انتقالات پول زیادی هزینه نمی کنند.
ورزشی جماران، زمانی که انتقال جیمز ترافورد از منچسترسیتی به لیدز یونایتد با قراردادی به ارزش ۴۰ میلیون پوند انجام شود او به گرانترین بازیکن تاریخ باشگاه انگلیسی تبدیل خواهد شد. لیدز تنها تیم لیگ برتر لقب می گیرد که گرانترین انتقالش یک دروازهبان خواهد بود.
آمار عجیبی است چون موفقیت در سطح بالای بازی ها به نظر می رسد به یک دروازهبان برجسته بستگی داشته باشد. آرسنال قهرمان لیگ برتر است و کمتر کسی بحث بر سر این دارد که داوید رایا جزو بهترین های جهان نیست. به نوشته اتلتیک، اسپانیا که اخیرا فاتح جام جهانی شد و اونای سیمون هم شایسته این جایگاه است. پاری سن ژرمن لیگ قهرمانان اروپا فصل گذشته را با متوی سافونوف، یک دروازهبان خوب البته نه فوق العاده، قهرمان شد. او هم مانند دو دروازهبان دیگر به تیمش در مسیر قهرمانی کمک زیادی کرد.
با این حال، این اهمیت موجب نمی شود که باشگاه ها به شکل سنتی برای این پست خیلی هزینه کنند.
گرانترین دروازهبان تاریخ هنوز کپا آریسابالاگا است که در سال ۲۰۱۸ در انتقالی ۷۲ میلیون پوندی از اتلتیک بیلبائو به چلسی رفت. انتقال ۶۷ میلیون پوندی آلیسون از رم به لیورپول در همان تابستان در جایگاه دوم این لیست قرار دارد. در سال ۲۰۰۱، یوونتوس با پرداخت ۳۲ میلیون پوند به پارما برای خرید جانلوئیجی بوفون رکورد دروازهبان ها را شکست که رقم خیلی بالایی بود اما ترافورد با قراردادی به ارزش ۴۰ میلیون پوند در آستانه این است که چهارمین دروازهبان گرانقیمت جهان شود. دیگری، آندره اونانا است که در سال ۲۰۲۳ برای منچستریونایتد ۴۴ میلیون یورو هزینه برداشت.
انتقال ترافورد همچنین می تواند نام اودیسه ولاخویموش را از فهرست ۲۰ دروازهبان گرانقیمت خارج کند. دروازهبان یونانی در سال ۲۰۲۴ با قراردادی به ارزش ۲۰ میلیون پوند ناتینگام فارست را به مقصد نیوکاسل ترک کرد.
مقایسه با دیگر پست ها شگفت انگیز است. خیلی وقت است که هزینه خرید مهاجم و هافبک از رقم ۱۰۰ میلیون پوند گذشته است. زمانی که هری مگوایر که همچنان گرانترین مدافع تاریخ است، با قراردادی به ارزش ۸۰ میلیون پوند در سال ۲۰۱۹ به منچستریونایتد پیوست، ۱۹ مدافع ۵۸ میلیون یورو یا بیشتر، قبل از آن تابستان ارزش داشتند.
چرا در فصل نقل و انتقالات دروازهبان ها اینقدر عقب می مانند؟
از نظر تاریخی، یک توضیح آشکار برجسته تر از همه قرار دارد: مهاجم ها جذاب تر و روی مد هستند. به همین خاطر سنجیدن ارزش آن ها آسان تر است.
گلزنان ارزش مشخصی دارند و این موضوع اکنون به همان اندازه اواخر قرن نوزدهم صادق است. بازیکنان تهاجمی همچنین با لحظات هیجانانگیز و تغییر دهنده بازی مرتبط هستند، خاطراتی که همیشه ارزش آن ها را توجیه کردهاند.
آن مهم است چون سال ها هزینه کردن در نقل و انتقالات به راضی کردن مدیران باشگاه بستگی داشت تا ارزش یک بازیکن. در زندگی نامه برایان کلاف که توسط جاناتان ویسلون نوشته شده است، او به یاد می آورد که سرمربی وقت ناتینگام به خاطر هزینه ۲۷۰ هزار پوندی برای خرید پیتر شیلتون دروازهبان در سال ۱۹۷۷ با گله هیئت مدیره روبرو شد. کلاف توضیح داد که یکی از اعضا، هزینه کردن بالا برای بازیکنی که به اعتقادش در ۸۵ دقیقه از بازی مشارکت ندارد را زیر سوال برد.
آن چند ماه بعد از آن بود که کوین کیگان مهاجم را لیورپول ۵۰۰ هزار پوند به هامبورگ فروخت. کلاف همیشه قابل اطمینان ترین شاهد نبوده است اما آن خاطره نشان می دهد شرایط در آن زمان چگونه بود؛ دورانی که اتاق هیئت مدیره پر از تجار محلی بود و دانش فوتبالی در عمل کم بود.
امروزه باشگاه ها به ابزارهای استعدادیابی و تجزیه و تحلیل دادهها مجهز شدند که درک ارزش یک بازیکن را سادهتر از همیشه میکند. این ابزارها میتوانند به شناسایی نقاط ضعف یک تیم کمک کنند، بازیکن مناسب را برای رفع این مشکلات پیدا کنند و سپس با یک مدل مناسب، ارزش دقیق او را محاسبه کنند. با این حال این لزوما برای دروازهبانها صادق نیست.
یان گراهام در سال های ۲۰۱۲ تا ۲۰۲۳ مدیر تحقیقات لیورپول بود. او همچنین نویسنده کتاب «چگونه قهرمان لیگ برتر شوید» بود که در سال ۲۰۲۵ منتشر شد. او به اتلتیک گفت که بررسی دروازهبان ها همچنان برای خیلی از باشگاه ها سخت است. گراهام اظهار کرد: "مهم ترین کاری که دروازهبان ها انجام می دهند؛ مهار شوت ها، در آمار کاملا مشخص است اما مانند همه آمار فوتبال می تواند به سادگی اشتباه برداشت شود. جنبه های دیگر بازی نیز خیلی پیچیده تر هستند."
او افزود: "برای مثال، ارائه دهندگان داده های سنتی، تلاش دروازهبان برای گرفتن یک ارسال یا کرنر را ثبت نمی کنند. در عوض، تنها عادت دارند اشتباه ها یا موفقیت ها را ثبت کنند. به داده هایی نیاز است که بتواند به درستی توانایی دروازهبان را بسنجد. برای نمونه، محاسبه اینکه می توانست یا می بایست برای یک ارسال یا ضربه کرنر بیرون برود، نیاز به مدل سازی قابل توجهی فراتر از آنچه اغلب باشگاه ها می توانند انجام دهند، دارد."
بر اساس توضیح گراهام، این نبود شناخت نوعی دور باطل ایجاد می کند؛ اطلاعات ناکافی موجب توافق های ناموفق می شود که به نوبه خود موجب ایجاد تردید در مورد هزینه های بیشتر می شود.
او ادامه داد: "اگر به هزینه های هنگفتی که در چند فصل گذشته برای دروازهبان ها شده است نگاه کنید، می بینید که اغلب آن ها نتیجه ندادند. تا حدی، آن بستگی به سختی شناسایی استعداد دارد. تعداد باشگاه هایی که کارشناس و آنالیزور در این پست دارند خیلی کم هستند. معمولا این کار را سرمربی دروازهبان ها انجام می دهد."
گراهام گفت: "لیورپول از نخستین باشگاه هایی بود که مشاور دروازهبان ها استخدام کرد. هانس لیترت به جمع آوری داده های خاص دروازهبان ها مشغول بود."
این داده ها و قضاوت لیترت برای یکی از موفق ترین قراردادهای دروازهبان ها کلیدی بودند. زمانی که باشگاه با آلیسون قرارداد امضا کرد او نقش کلیدی داشت. لیورپول با دروازهبان برزیلی اش توانست دو قهرمانی در لیگ برتر انگلیس و یک قهرمانی در لیگ قهرمانان اروپا به دست آورد. با این حال اغلب دپارتمان های استعدادیابی از چنین منابع گسترده ای برخوردار نیستند.
استعدادیاب یک تیم حاضر در لیگ قهرمانان اروپا که برای حفظ روابط به صورت ناشناس صحبت کرد، گفت: "چیزی که واقعا عجیب است این است که با بیشتر استعدادیاب ها که ملاقات می کنید می گویند: 'خیلی درباره دروازهبان ها نمی دانند.' این در حالی است که چنین حرفی درباره پست های دیگر پذیرفته نیست. تصور کنید بگویید: 'من خیلی درباره وینگرها نمی دانم'
من گاهی اوقات شوخی میکنم هر وقت فهرستی از دروازهبانها تهیه میکنید، همیشه باید آن را از طریق مربی دروازهبانها تصویب کنید. شما هرگز این کار را با هیچ پست دیگری انجام نمیدهید."
واضح است که چرا باشگاه ها در این زمینه تردید دارند. با این حال نقل و انتقالات دروازهبان ها از جهات دیگر نیز خاص است.
دوین اوزک قبلا دستیار اجرایی مدیرعامل بایرلورکوزن بود و به مدیریت نقل و انتقالات و برنامه ریزی تیم کمک کرد. او اخیرا، مدیر ورزشی فنرباغچه بود. زمانی که از او پرسیدند چرا دروازهبان ها به یک شکل ارزشگذاری نمیشوند، گفت: "آن ها اغلب تحت شرایط متفاوتی باشگاههایشان را تغییر میدهند. دروازهبان اکنون در بسیاری از جنبههای بازی نقش دارد."
او افزود: "آن ها در بازی سازی خیلی اهمیت دارند، به تیم برای پشت سر گذاشتن پرس بالا کمک می کنند، می توانند آغازگر ضد حمله ها شوند و علاوه بر این آخرین خط دفاعی باشند. چشم اندازها به آرامی تغییر می کنند، مانند تمایل به خرج کردن برای دروازهبان ها."
اوزک در ادامه اظهار کرد: "اما چرا اینگونه است؟ بسیار خب، برنامه ریزی برای طولانی مدت کمی آسان تر است. در این پست تغییر خیلی کم است و نیازی نیست هر دو فصل یک بار تغییری ایجاد شود. اگر شما با یک دروازهبان قرارداد امضا کنید، گاهی اوقات ممکن است پنج، شش، هفت یا هشت سال در تیم بماند. به این معنی نیست که پیدا کردن دروازهبان آسان است اما احتمالا زمان زیادی خواهید داشت تا خود را برای امضای قرارداد با یک دروازهبان جدید آماده کنید."
او گفت: "اگر من یک دروازهبان سطح بالا در باشگاه خود داشته باشم می دانم که یک یا دو فصل دیگر از تیم می رود، پس من زمان برای آماده سازی دارم. در رابطه با بازیکنان این قضیه خیلی فرق می کند. با روی فرم بودن یا آسیب دیدگی ها و فاکتورهای غیرمنتظره شرایط خیلی بی ثبات تر است."
یان گراهام که ضمن تایید این موضوع گفت: "خیلی از تیم های بزرگ هر سال به یک یا دو مهاجم یا هافبک نیاز دارند اما اگر آن ها یک دروازهبان خوب داشته باشند، تنها هر پنج سال یک بار به دروازهبان شماره یک نیاز پیدا می کنند."
خیلی از تیم ها ثبات را در نظر می گیرند، به خصوص در رابطه با دروازهبان هایشان. در حالی که رقابت و عمق در بیشتر پستها مثبت تلقی میشود، اغلب همین تفکر در مورد دروازهبانان که از اعتماد بهرهمند میشوند و مشمول سیستم چرخشی یکسان نیستند، اعمال نمیشود. بیشتر تیمها یک انتخاب اول مشخص دارند و برای جلوگیری از ناآرامی، هزینه زیادی برای دروازهبانان ذخیره نمیکنند.
این یکی دیگر از عوامل آرامشبخش در بازاری است که همانطور که اوزک میگوید بسیار آرامتر است.
یک استعدادیاب تیم لیگ برتر انگلیس که خواست نامش ناشناس باقی بماند در این رابطه اظهار کرد: "چند دروازهبان سطح بالا وجود دارد که حاضر باشید برای آن ها هزینه زیادی کنید؟ اکنون کمتر از ۱۰ نفر و همه در ترکیب اصلی تیم های برترشان هستند. جانلوئیجی دوناروما تابستان گذشته در دسترس بود اما او مورد خاصی بود."
او افزود: "مشکل عرضه و تقاضا وجود دارد. بهترین تیم ها با دروازهبان ها قرارداد امضا می کنند و به آن ها تکیه می کنند چون اغلب دست به خرید در این پست نمی زنند. به همین خاطر دروازهبان های زیادی وجود ندارند که چنین هزینه هایی برایشان شود. دروازهبان هایی که ارزش این هزینه را دارند به هیچ وجه تیمشان را ترک نمی کنند."
پرورش استعداد مسئله متفاوتی است. خیلی از بازیکنان جوان در حال رشد ترجیح می دهند گلزنی کنند تا این که توپ را مهار کنند. همچنین این پست نیاز به یک قد و قواره خاص دارد که آن فیلتر دیگری است.
با این حال فرم جریان نقل و انتقالات دروازهبان ها یک نمونه خاص در فوتبال است. آن ها ضروری هستند. در این مورد همه توافق داریم.
هر چند که هیچکس به شکل واضحی نمی داند ارزش واقعی آن ها چقدر است و نه می داند که باشگاه ها چقدر باید برای آن ها هزینه کنند.
