یک دیپلمات سابق گفت: حتی در توافق موقت ژنو، آزادسازی اموال ایران در برابر تعهدات هستهای جمهوری اسلامی انجام شد. بنابراین، اگر داراییهای ایران به موجب همین تفاهم اولیه که چیزی در مورد تعهدات هستهای در آن نیامده، آزاد شود، یک پیروزی بسیار بزرگ برای ایران خواهد بود.
کوروش احمدی در گفتوگو با خبرنگار جماران، با بیان اینکه به نظر من متن ۱۴ بندی منتشرشده در رسانهها بیشتر ممکن است ساختگی باشد، اظهار کرد: من فکر میکنم کسانی در ایران این متن را بیشتر با هدف کارشکنی در مسیر تفاهم منتشر کردهاند، زیرا این متن پس از انتشار، به سرعت توسط رسانههای نزدیک به اسرائیل ترجمه و در آمریکا بازنشر شد. ظاهرا همین متن بود که مورد انتقاد شدید ترامپ قرار گرفت و شدیدا آن را تکذیب کرد.
وی ادامه داد: ضمن اینکه اساسا هنوز بحث صرفا بر سر تفاهم اولیه و ایجاد یک بستر مناسب برای مذاکره است و برخی از مفاد این متن ۱۴ بندی، شباهت چندانی به مفاد یک تفاهم اولیه ندارد؛ به عنوان مثال، در بند هفتم این متن از توافق در مورد ارائه طرحهای بازسازی ایران به مبلغ حداقل ۳۰۰ میلیارد دلار توسط آمریکا و متحدانش صحبت شده که به معنی موافقت اصولی آمریکا با پرداخت غرامت است، در حالیکه بعید است حداقل در این مرحله آمریکا چنین چیزی را پذیرفته باشد.
این تحلیلگر مسائل بینالملل با اشاره به اینکه هدف این تفاهم ایجاد بستر مناسب برای پرداختن به موضوعات اصلی مورد اختلاف بین ایران و آمریکا از جمله آینده غنیسازی در ایران، وضعیت سایتهای غنیسازی و تعیینتکلیف ۴۰۰ کیلوگرم اورانیوم ۶۰ درصد غنیشده است، افزود: هدف اصلی تفاهم اولیه قاعدتا تنها حل مسائل فوری و فوتی مانند بازگشایی تنگه هرمز و رفع محاصره دریایی ایران است و بستری را برای دو طرف فراهم میکند تا با مذاکره طی ۶۰ روز، به توافق نهایی در مورد موضوعات مدنظر برسند. به این دلیل ضروری است که همه در ایران از این تفاهم اولیه حمایت کنیم تا عناصر افراطی که دستشان برای حرف زدن باز است، نتوانند به هدفشان که شکست مذاکرات بین ایران و آمریکا و از سرگیری جنگ است، دست یابند.
احمدی با بیان اینکه هنوز نمیتوان با قاطعیت از موفقیت این تفاهم اولیه و نیل به توافق نهایی بعدی صحبت کرد، گفت: فعلا مسأله اصلی در دستور کار تفاهم اولیه، همین دو مورد یعنی بازگشایی تنگه هرمز و پایان محاصره دریایی ایران است. موضوع دیگری که در تفاهم اولیه وجود دارد، پایان جنگ در تمام جبههها از جمله لبنان است، اما نمیتوان تصور کرد چنین چیزی حتی در صورت پذیرش اولیه هم به طور قطع محقق شود، زیرا ممکن است در جریان مذاکرات، چنانچه کارها به خوبی پیش نرود، یکی از دو طرف دست به اقدام نظامی بزند.
وی با تأکید بر اینکه همچنین نباید از فاکتور اسرائیل غافل شویم، بیان کرد: دفتر نتانیاهو دیروز اعلام کرد که اسرائیل هیچ سِمتی در تفاهم ایران و آمریکا ندارد؛ یعنی به طور ضمنی مخالفت خود را با آن اعلام کرد. این و نشانههای متعدد دیگر حاکی از آن است که اسرائیل اصلا این تفاهم را قبول ندارد. ربطدادن خاتمه جنگ به لبنان نیز ممکن است فرصت بیشتری به اسرائیل برای خرابکاری در این تفاهم بدهد. در صورت ماجراجویی مجدد اسرائیل در لبنان یا حتی ترتیبدادن یک عملیات پرچم دروغین و ادعای انجام عملیات نظامی توسط حزبالله، این امر میتواند باعث حمله مجدد به لبنان شود و این در زمره تهدیداتی است که متوجه تفاهم ایران و آمریکاست. در این صورت حتی معلوم نیست که الزاما و حتما کاری از دست ترامپ برآید.
این دیپلمات سابق اضافه کرد: همچنین آن طور که خبرگزاری دولت ایران اعلام کرده، ظاهرا آزادسازی بخشی از داراییهای مسدودشده ایران در ابتدا و سپس مابقی آن در ادامه مذاکرات، از دیگر قسمتهای تفاهم اولیه است. اگر چنین اتفاقی بیافتد، حتما یک پروزی بزرگ برای ایران خواهد بود. حتی در توافق موقت ژنو که در نوامبر ۲۰۱۳ بین ایران و ۱+۵ امضاء شد و حدود ۴.۲ میلیارد دلار از درآمدهای ایران (معادل یکدهم کل داراییهای مسدودشده ایران در آن زمان) را آزاد کرد، ایران قبلا پذیرفته بود در مقابل، برنامه غنیسازی ۲۰ درصد را متوقف و موجودی اورانیوم غنیشده ۲۰ درصد را تا حد ۵ درصد رقیق کند و برخی اقدامات دیگر را هم انجام دهد. اما در تفاهم اولیه که اکنون مورد بحث است، صحبتی از اینکه ایران تعهدی در بحث هستهای داده باشد، نیست و آن را به مذاکرات ۶۰ روزه موکول کرده است. بنابراین، اگر داراییهای ایران به موجب همین تفاهم اولیه آزاد شود، یک پیروزی بسیار بزرگ برای کشور خواهد بود.
احمدی ادامه داد: به علاوه، آن طور که در توضیحات خبرگزاری دولت آمده، موضوعاتی مانند پرداخت غرامت جنگی به ایران نیز در متن تفاهم مورد اشاره قرار گرفته، به این صورت که قرار است یک سازوکار برای اجرای آن ایجاد شود. اما تعیین این سازوکار و همچنین بررسی چگونگی رفع تحریمهای ضدایرانی، به مذاکرات ۶۰ روزه موکول شده است. یعنی پرداخت غرامت به ایران و همچنین لغو تحریمها، فعلا فقط یک ایده است و طرف آمریکایی هنوز تضمینی برای اجرای آنها به ایران نداده و حتی شیوه اجرای آنها هم مشخص نیست.
وی با بیان اینکه اکنون شرایط دو طرف بسیار سخت است، عنوان کرد: در ایران، جریانات تندرو به شدت بسیج شدهاند و حتی بعضا در تدارک برگزاری گردهماییهای خیابانی در مخالفت با تفاهم اولیه هستند و این وضعیت قطبیشده و عدم وجود اجماع، کار را برای تصمیمگیری در سطح رهبری ایران سخت میکند. همچنین در طرف آمریکایی نیز برخی از نزدیکان ترامپ با دادن امتیاز به ایران مخالف اند و ایدههایی رادیکالی را مطرح میکنند. دموکراتها نیز طی روزهای اخیر مسخرهکردن ترامپ و تحقیر او را آغاز کردهاند. بنابراین، امضای تفاهم اولیه و سپس تبدیل آن به توافق نهایی، به لحاظ سیاست داخلی کاری سخت برای دولتهای هر دو طرف است.
این تحلیلگر مسائل بینالملل با اشاره به اینکه ابراز خوشبینیهای دو طرف نسبت به قریبالوقوع بودن توافق، درست اندکی پس از حملات چند شب پیش به ایران صورت گرفته است، گفت: در مورد چرایی این مسأله، حدس و گمانهای زیادی وجود دارد؛ برخی از اطرافیان ترامپ و جریانات صهیونیستی مدعی اند حملات چند شب پیش به ایران، باعث شد جمهوری اسلامی تصمیم به نهاییکردن تفاهم بگیرد. اما من به شخصه فکر میکنم این یک همزمانی تصادفی بود؛ یعنی یک پهپاد ایرانی تصادفا به هلیکوپتر آمریکایی برخورد کرده و ترامپ هم در رابطه با معادلات بازدارندگی و نیز مسائل سیاست داخلی، خود را ناچار به دادن پاسخی محدود به ایران دید.
احمدی با اشاره به سکوت روزهای اخیر شخص نتانیاهو نسبت به احتمال تفاهم بین ایران و آمریکا، بیان کرد: همین که دفتر نتانیاهو اعلام کرده اسرائیل بخشی از این تفاهم نیست، خود گویای مخالفت اسرائیل با آن است. همچنین مبارزات انتخاباتی کنست از حدود یکی، دو ماه آینده آغاز میشود و این انتخابات یک مسأله مرگ و زندگی برای نتانیاهوست. در دولت او، این تصور وجود داشت که حمله به ایران میتواند باعث سقوط جمهوری اسلامی شود، اما اکنون در بین تمام جریانات سیاسی اسرائیل، این تصور وجود دارد که جنگ اخیر نهتنها باعث تضعیف جمهوری اسلامی نشد، بلکه آن را تقویت هم کرد. به علاوه، نتانیاهو متهم به تخریب موقعیت اسرائیل در افکار عمومی آمریکا و جهان و همچنین عدم دستیابی به پیروزی استراتژیک در ماجراجوییهای چند سال اخیر خود است.
وی ادامه داد: لذا موقعیت نتانیاهو در انتخابات، به شدت در مخاطره است. چنانچه او در در انتخابات شکست بخورد، حتی امکان زندانیشدن و نابودی میراث سیاسیاش وجود دارد. لذا این خطر هست که نتانیاهو دست به هر اقدامی از جمله حمله به لبنان بزند تا بتواند خود را از این مخمصه نجات دهد و هیچ تضمینی هم وجود ندارد که حتی ترامپ بتواند جلوی او را بگیرد. بنابراین، قطعا نتانیاهو برای برهمزدن توافق ایران و آمریکا مشغول نقشهکشی است.
