آیا اعتیاد به شبکههای اجتماعی مانند دخانیات رو به افول خواهد رفت؟
به گزارش جماران به نقل از مجله اجتماعی امسال شاهد یک رشته تیترهای اصلی بودیم که از «لحظه تنباکو» در شبکههای اجتماعی سخن میگویند، در حالی که نهادهای نظارتی و دادگاهها توجه خود را به پلتفرمهای فناوری معطوف کردهاند.
درک این نکته آسان است که چرا منتقدان شبکههای اجتماعی امیدوارند نقطه عطفی مشابه آنچه برای استعمال دخانیات رخ داد، اتفاق بیفتد.
در اواسط قرن بیستم، نزدیک به نیمی از بزرگسالان ایالات متحده سیگار میکشیدند، اما تا سال ۲۰۲۰، این نسبت به حدود ۱۳ درصد کاهش یافت. با این حال، توجه به این نکته مهم است که داستان کاهش استعمال دخانیات خالی از پیامدهای منفی نبوده است: بسیاری از فقیرترین اقشار جامعه همچنان معتاد ماندند. آیا همین امر در مورد استفاده از شبکههای اجتماعی نیز صدق میکند؟
همانطور که آلن ام. برانت در کتاب معروف خود «قرن سیگار» میگوید، در گذشته استعمال دخانیات «محصول و رفتاری بود که از جذابیت تودهای واقعی برخوردار بود». در سال ۱۹۲۵، مجله «مرکوری» آمریکا اعلام کرد که سیگار به «کالای فراگیر در میان مردم» تبدیل شده است و اشاره کرد که «بانکدار و واکسزن کفش او اغلب در ترجیحات خود در این زمینه توافق دارند». به همین ترتیب، استفاده از شبکههای اجتماعی در دهههای اولیه خود بسیار گسترده بود، به طوری که دیدن یک ستاره هالیوودی که غرق در فیسبوک یا اینستاگرام است، به همان اندازه دیدن یک نوجوان در اتوبوس غیرعادی نبود.
اما هنگامی که دانشگاهیان شروع به ارتباط دادن استعمال دخانیات با سرطان ریه کردند، فارغالتحصیلان دانشگاهی اولین کسانی بودند که به این اطلاعات توجه کردند. یک مطالعه نشان میدهد که نرخ استعمال دخانیات در میان تحصیلکردهترین افراد در ایالات متحده از اوایل سال ۱۹۵۴، اندکی پس از انتشار اولین مقالات در مطبوعات عمومی در مورد این موضوع، شروع به کاهش کرد.
تا دهه ۱۹۸۰، یک نابرابری اجتماعی-اقتصادی آشکار در کاهش نرخ استعمال دخانیات وجود داشت. در سال ۱۹۸۵، روزنامه «وال استریت ژورنال» از زنی ۳۷ ساله نقل کرد که به دلیل فشار همتایان خود سیگار را ترک کرده بود: او در شامهای مهمانی با نگاههای زنندهای مواجه میشد. او به وال استریت ژورنال گفت: «اخیراً خواندم که هنوز یک سوم مردم سیگار میکشند. آنها کجا هستند؟ من آنها را نمیبینم.»
این مطلب منتشر شده شامل چندین پیشبینی مختلف برای آینده بود. یکی از دانشگاهیان گفت که استعمال سیگار، اگرچه با سرعتی متفاوت در حال کاهش است، «طی بیست تا بیست و پنج سال آینده ناپدید خواهد شد». دیگری دیدگاه خود را بیان کرد که الگوهای استعمال دخانیات نابرابری اجتماعی و اقتصادی را تشدید خواهد کرد. او گفت: «من متقاعد شدهام که بیماریهای ناشی از استعمال دخانیات به طور فزایندهای به یک پدیده طبقاتی تبدیل خواهند شد.»
اکنون میدانیم که پیشبینی دوم درست بود. رهایی از عادات اعتیادآور قوی - یا حتی اجتناب از کسب آنها از ابتدا - در صورتی که دسترسی به آموزش، همتایان حامی و مراقبتهای بهداشتی محدود باشد، دشوارتر میشود. در بریتانیا، احتمال سیگار کشیدن افراد در فقیرترین یکپنجم مناطق محلی بیش از سه برابر (با نرخی تا ۲۲.۶٪) در مقایسه با افراد در ثروتمندترین یکپنجم (با نرخی حدود ۶.۶٪) است.
در حالی که دولت بریتانیا آرزو داشت نرخ استعمال دخانیات را تا سال ۲۰۳۰ به ۵٪ یا کمتر کاهش دهد، یک گزارش مستقل که در سال ۲۰۲۲ منتشر شد هشدار داد که «بدون اقدامات بیشتر»، انگلستان حداقل هفت سال از دستیابی به این هدف عقب خواهد ماند و فقیرترین مناطق جامعه تا سال ۲۰۴۴ نیز قادر به رسیدن به آن نخواهند بود.
آیا ممکن است استفاده از شبکههای اجتماعی به همین شیوه تکامل یابد؟ من در حال حاضر مشاهده میکنم که فراخوان برای «دوران کودکی عاری از تلفن هوشمند» و محدود کردن زمان استفاده از صفحه نمایش عمدتاً توسط والدین طبقه متوسط رهبری میشود، کسانی که تحقیقات نوظهوری که استفاده از شبکههای اجتماعی را با آسیب به سلامت روان جوانان مرتبط میکند، با اشتیاق مطالعه میکنند. همچنین شواهدی وجود دارد که نشان میدهد جوانان با پیشینههای کمبرخوردارتر بیشتر در معرض تجربیات منفی در شبکههای اجتماعی هستند.
با این حال، تفاوتهای اساسی بین استعمال دخانیات و شبکههای اجتماعی وجود دارد. یکی از مهمترین عواملی که تعیین میکند آیا فردی سیگاری است یا خیر، سابقه سیگار کشیدن والدین اوست. اما در مورد شبکههای اجتماعی، من (حداقل تا کنون) شواهد قابل توجهی مبنی بر اینکه والدین عادات خود را در استفاده از آنها کنار میگذارند، نمیبینم، حتی اگر برای فرزندانشان محدودیت اعمال کنند.
این ممکن است منطقی باشد: استعمال دخانیات برای همه خطرناک است، در حالی که ماهیت الگوریتمهای شبکههای اجتماعی تطبیق با هر کاربر است. درست است که برخی از بزرگسالان ممکن است در شبکههای اجتماعی غرق شوند، اما بزرگسالی که به ویدیوهای گربه معتاد است، احتمالاً تنها زمان و تلاش خود را به خطر میاندازد.
