آلودگی هوا خطر کاهش تواناییهای جسمی سالمندان را افزایش میدهد
به گزارش جماران یک مطالعه گسترده نشان داده است که قرار گرفتن طولانیمدت در معرض آلودگی هوا، خطر کاهش تواناییهای جسمی در سالمندان را افزایش میدهد و احتمال بهبود پس از بروز این کاهش را کمتر میکند.
نتایج این پژوهش که نزدیک به ۳۰ هزار فرد بالای ۵۰ سال را طی حدود ۲۰ سال دنبال کرده است، نشان داد افزایش غلظت ذرات بسیار ریز معلق (با قطر کمتر از ۲.۵ میکرومتر)، ذرات کمی بزرگتر (بین ۲.۵ تا ۱۰ میکرومتر) و همچنین دیاکسید نیتروژن با افزایش احتمال انتقال افراد از وضعیت جسمی سالم به وضعیت دارای محدودیت حرکتی یا ناتوانی در انجام فعالیتهای روزمره زندگی همراه است.
بر اساس این مطالعه که در مجله JAMA Network Open منتشر شده، افزایش ذرات بسیار ریز با کاهش احتمال بازگشت از وضعیت محدودیت حرکتی به وضعیت سالم نیز مرتبط بوده است.
به طور غیرمنتظره، پژوهشگران دریافتند افزایش غلظت اُزون با کاهش خطر بروز یا تشدید ناتوانی همراه است.
سالمندان و ناتوانی جسمی
این مطالعه از آن جهت اهمیت دارد که ناتوانی جسمی بازتابی از انباشت بیماریهای مزمن در طول زمان است. هرچند این ناتوانی معمولاً بهتدریج پیشرفت میکند، اما برخی افراد ممکن است دورههایی از بهبود یا بازیابی را تجربه کنند؛ بنابراین شناسایی عوامل قابل اصلاح که بر این روند پویا تأثیر میگذارند، ضروری است.
این پژوهش شامل شرکتکنندگانی از یک مطالعه ملی نماینده سلامت در ایالات متحده بود که بین سالهای ۲۰۰۰ تا ۲۰۱۶ به طور دورهای با آنها مصاحبه شد و تحلیل دادهها بین سالهای ۲۰۲۳ تا ۲۰۲۵ انجام گرفت. میانگین مواجهه با آلودگی هوا طی ۱۰ سال پیش از هر مصاحبه، بر اساس آدرس محل سکونت و با استفاده از مدلهای پیشرفته مکانی–زمانی برآورد شد.
ارزیابی ناتوانی جسمی بر اساس گزارش افراد درباره دشواری در حرکت (مانند راه رفتن مسافت کوتاه یا بالا رفتن از پلهها) و همچنین مشکلات در انجام فعالیتهای روزمره مانند غذا خوردن، حمام کردن و لباس پوشیدن انجام شد.
پیگیری شرکتکنندگان به طور متوسط ۸ سال ادامه داشت. بیشتر افراد در فاصله بین دو ارزیابی متوالی وضعیت جسمی مشابهی داشتند، اما حدود ۱۵ درصد دچار وخامت شدند و موارد بهبود کمتر مشاهده شد.
با استفاده از مدلهای آماری چندحالته که امکان بررسی انتقال بین مراحل مختلف سلامت جسمی را فراهم میکند، مشخص شد افزایش اختلاف بین چارک پایین و بالای غلظت ذرات بسیار ریز با حدود ۶ درصد افزایش خطر انتقال از وضعیت سالم به محدودیت حرکتی و حدود ۴ درصد کاهش احتمال بهبود همراه است.
ذرات بزرگتر و دیاکسید نیتروژن نیز الگوهای مشابهی از وخامت را نشان دادند.
در مقابل، افزایش اُزون با کاهش خطر انتقال به مراحل شدیدتر مرتبط بود؛ یافتهای که پژوهشگران تأکید کردند نیازمند بررسیهای بیشتر است، زیرا ممکن است ناشی از واکنشهای شیمیایی با سایر آلایندهها یا عوامل محیطی اندازهگیرینشده باشد.
پژوهشگران توضیح دادند که آلودگی هوا میتواند از طریق سازوکارهای زیستی مختلفی بر بدن اثر بگذارد؛ از جمله تحریک التهاب مزمن، استرس اکسیداتیو و اختلال در عملکرد عروق خونی که همگی بر سلامت قلب، ریهها و سوختوساز بدن تأثیر منفی میگذارند—عواملی که برای حفظ قدرت و تحرک حیاتی هستند.
همچنین آلودگی ممکن است باعث اختلال در عملکرد غدد درونریز و کاهش سطح ویتامین D شود که بر سلامت استخوان و عضلات اثر میگذارد.
این مطالعه از نخستین پژوهشهایی است که ناتوانی جسمی را بهعنوان فرایندی پیوسته شامل هم وخامت و هم بهبود بررسی کرده است، نه اینکه هر مرحله را جداگانه مطالعه کند. همچنین از میانگینهای بلندمدت ۱۰ ساله برای سنجش مواجهه استفاده کرده که نشان داد ارتباطها در مقایسه با میانگینهای یکساله یا پنجساله قویتر بودهاند؛ موضوعی که اهمیت اثر تجمعی بلندمدت را برجسته میکند.
با وجود طراحی پژوهشی قوی، محققان به برخی محدودیتها اشاره کردند؛ از جمله اتکا به اندازهگیری آلودگی در فضای بیرونی بدون در نظر گرفتن مواجهه در داخل منازل، و نیز احتمال سوگیری ناشی از خروج برخی شرکتکنندگان در طول پیگیری.
با این حال، نتایج بهطور قوی از این دیدگاه حمایت میکند که کاهش سطح برخی آلایندههای اصلی هوا میتواند به تأخیر در بروز محدودیت حرکتی و ناتوانی در فعالیتهای روزمره کمک کند و حتی شدت آن را پس از شروع کاهش دهد. این یافتهها اهمیت سیاستهای زیستمحیطی را در حمایت از سالمندی سالم و کاهش هزینههای مراقبتهای بهداشتی مرتبط با ناتوانی برجسته میسازد.
