عظمت آقای عالی نسب، این بود که با آن پایمردی ها از آن فشارهایی که رانتجوها در دوره جنگ می آوردند و بسیار هم ژست ظاهرالصلاحی می گرفتند و می گفتند می خواهیم امکانات ریالی دولت اضافه شود تا بتواند بهتر جنگ را اداره کند، آقای عالی نسب می گفتند آن سیاستی که به تولیدکننده ها و فقرا لطمه بزند، ضد امنیت ملی ما است، چون اعتماد آنها را به حکومت ذایل می کند. ایشان به مهندس موسوی می گفتند حواست باشد، آنها که شوک نرخ ارز را توصیه می کنند، می خواهند هزینه کودتا و تجاوز نظامی بیگانگان را پایین بیاورند و به خرج ما این ماجرا را در ایران جلو ببرند.
گروه اقتصادی: در مراسم اهدای دومین دوره جایزه عالی نسب، که با حضور جمعی از پژوهشگران و اساتید حوزه اقتصاد و سیاست ایران در موسسه مطالعات دین و اقتصاد و در سالروز تولد این سیاستمدار و متفکر ایرانی برگزار شد، ضمن اهدای جوایز به سه پایان نامه منتخب در حوزه توسعه ایران، اصول اندیشهای و عملی «میرمصطفی عالی نسب» در هدایت دورانی دشوار و مهم از تاریخ کشورمان، مورد بررسی قرار گرفت.
فشارهای رانت جویان در دوره جنگ بسیار بیشتر از قبل و بعد از آن بود
عالی نسب در برابر این فشارها، تا پای جان می ایستاد
به گزارش جماران، دکتر فرشاد مومنی، استاد اقتصاد دانشگاه علامه طباطبایی، در بخشی از این مراسم، با بیان اینکه بزرگداشت استاد عالی نسب، بزرگداشت اعتلای انسان، مناسبات عادلانه و استقلال ملی است و ما با این کار شکر نعمت خداوند را می کنیم، اظهارداشت: در دوره جنگ که توفیق داشتم در خدمت ایشان بودم، جلساتی بود که تصور می کردم ایشان امکان ندارد از این جلسه زنده بیرون بیاید، یعنی آنگونه با غیرت در برابر زیاده خواهی های گروه های زیاده طلب ایستادگی می کردند، فریاد می کشیدند و استدلال و شواهد تاریخی می آورند. بسیاری تصور می کنند در دوره جنگ، همه چیز عالی بود و همه انسانها به دنبال ارزهاش متعالی بودند و کشور بدون تعارض منافع اداره شد؛در حالی که اصلا این گونه نیست و فشارهای رانت جویان در دوره جنگ بسیار بیشتر از قبل و بعد از آن بود.
شخصا شاهد بودم که عالی نسب چندین بار به قتل تهدید شد
وی یادآورشد: در چنین فضایی، این پایمردیهای امثال عالی نسب و مهندس موسوی و همکارانشان بود که در برابر آن فشارهای رانت جویانه ایستادگی های فداکارانه بی نظیر کردند. شخصا شاهد بودم که چندین بار آقای عالی نسب به قتل تهدید شد. در هیچ دوره ای نبود که جمعیتی بالغ بر 30درصد کل وزیران، قبل ازاینکه وارد جلسه شوند، با هم هماهنگی می کردند که چگونه در برابر آقای موسوی ایستادگی کنند، اینکه ایشان با آن صبوری، نجابت و صفای باطنی که داشت، دم بر نمی آورد، اصلا به معنای نبود این فشارها نیست؛ بلکه فشارها بسیار مافوق طاقت بود. آنها که آن زمان در جریان بودند، می دانستند به خصوص از سال 65 به بعد که ابعاد فشارهایی که به اقتصاد ایران وارد می شد از حدود متعارف فراتر رفته بود، مفاصل دستهای مهندس موسوی قفل کرده بود و دستهایشان باز نمی شد، زانوهایشان تا نمی شد. با این شرایط، از 5صبح که وارد دفتر می شدند، تا دو نیمه شب کار می کردند.
این اقتصاددان افزود: یکی از مسئولان دفتر ایشان، می گفت با این حال، ساعت دو نیمه شب که می خواستند از دفتر به منزل بروند، در اوج جنگ شهرها، آقای مهندس موسوی، ما را قسم می داد که ملاحظه حال من را نکنید، چون پای جان انسانها در میان است، اگر من بالای سر کار باشم، مدیران زیرمجموعه من هم کار را جدی می گیرند، اگر مساله جدیدی پیش آمد اصلا ملاحظه حال من را نکنید. هم پایمردیها در برابر زیاده خواهی ها و هم فداکاریها بسیار زیاد بود.
عالی نسب سال 65، با آن شرایط جسمی و تنگی نفس، تا 12شب در جلسات نخست وزیری حضور داشتند
مومنی با بیان اینکه استاد عالی نسب سال 65، با آن شرایط جسمی و تنگی نفسی که داشتند، تا 12شب در جلسات نخست وزیری حضور داشتند، اما آن زمان رسم نبود که از این کارها کسی عکس بگیرد و این چیزها مذموم به حساب می آمد، گفت: با اینکه در کل سالهای جنگ، آقای مهندس موسوی، رئیس بنیاد مستضعفان بود، با آن امکاناتی که از نظر محل های اقامتی باشکوه در اختیار بنیاد بود، ایشان با خانواده در دو اتاق در داخل محوطه نخست وزیری زندگی می کرد، اتاقهایی که در زمان هویدا، برای استراحت باغبانهای نخست وزیری در ساعات کار ساخته شده بود. اما مهندس موسوی در تمام هشت سال نخست وزیری، در آن خانه زندگی کرد، اما نه عکسی انداخت و نه فیلمی برداشت و نه آن را به زبان آورد و شاید اکنون که از زبان من این موضوع مطرح می شود، برنجد.
وی اضافه کرد: در این مناسبات، آقای عالی نسب یک بار به من گفتند که در دوره مصدق هم که دیدم اراده بر اصلاح و بهبود ایران است، کارهایم را رها کردم و مانند یک سرباز، شبانه روزم در خدمت دولت ملی بود و انصافا در حمایت و همراهی و کمک به دولت آقای مهندس موسوی هم به معنای دقیق کلمه مانند یک مجاهد فی سبیل الله کار می کردند. بعدها که بحث آقازاده ها و ژن های متفاوت، به دلیل فسادی که در ساختار شکل گرفت، مطرح شد، آقای موسوی در جلسه ای من را گواه گرفتند و پرسیدند در تمام سالهایی که ما در نخست وزیری بودیم، آیا یک بار شد که پای منسوبین من به نخست وزیری باز شود؟ یک بار دیدید در ساعتهایی که من در نخست وزیر هستم، از بستگانم کسی زنگ بزند؟ اینکه این کارها نمی شد، تصادفی نبود. ما حساب و کتابهایمان را خیلی صاف می کردیم و اگر این کار را نمی کردیم، نمی توانستیم در تراز یک مدافع حقوق عمومی ظاهر شویم. تمام اینها حساب و کتاب داشت.
عالینسب، به لحاظ اخلاقی، به شدت تحت تاثیر دکتر مصدق بود
اگر میخواهیم ایران اعتلا پیدا کند، باید برای آن مایه بگذاریم
این اقتصاددان با بیان اینکه آقای عالی نسب، به لحاظ اخلاقی، به شدت تحت تاثیر دکتر مصدق بود و به شیوه های مختلفی این تاثیر در قول و فعلش مشاهده می شد، گفت: با اینکه ایشان آنگونه در نخست وزیر کار می کردند، حتی یک ریال هم دریافت نکردند و اگر هم جایزه و هدایایی ارسال می شد، تمام آن را برمی گرداندند. درست مانند دکتر مصدق. اگر می خواهیم ایران اعتلا پیدا کند، باید برای آن مایه بگذاریم، نه اینکه مانند زالو، چیزهایی بکنیم و اغتنام فرصت کنیم و به هم نژادها و هم قبیله ایهایمان، سرویسهای آنچنانی بدهیم. آنها انسانهایی خودساخته و متعالی بودند که برای آبرومند ماندن ایران کمک و تلاش کردند و از هیچ مجاهدتی هم فروگذار نکردند.
به دلیل اهمیت مکتب تاریخی آلمان، عالی نسب سه سال روی مطالعه آن زمان گذاشت
مومنی با تاکید بر اینکه «وجه اندیشه ای»، کانون اصلی فعالیتهای استاد عالی نسب بود و میگفتند که من در مطالعه مکاتب اقتصادی، وقتی به مکتب تاریخی آلمان رسیدم، سه سال در آن درنگ کردم، خاطرنشان کرد: ایشان می گفت با این مکتب تکیه بر تاریخ و با رویکرد انتقادی راجع به مناسبات نابرابرساز بنیادگرایی بازار وجود داشت، پیامهای خارق العاده ای دارد و چقدر به کار ایران می آید. اما شرط آن این است که ابتدا توانسته باشیم ایران را به خوبی بشناسیم. ایشان شرحی می دادند از اینکه برای شناخت ایران، چه زحماتی کشیدند. باورکردنی نیست که فردی که در حرفه خود آن همه سرآمد و مشهور است، برای 19هزار روستای ایران، پرونده های پژوهشی جامع الاطراف تدارک دیده بود. تمام کارهایی که بعدها هم می کردند، دقیقا بر محور شناخت عمیق از ایران و بایسته ها و اولویتهای توسعه ای آن بود.
عالینسب جامعه، صنعت و کشاورزی ایران را بسیار عمیق میشناخت
عالینسب معتقد بود ارزش پول ملی، ناموس کشور است
این اقتصاددان افزود: بعد از اینکه آقای عالی نسب دیدند در دوره بعد از جنگ، سیاستهای اقتصادی در جهت خلاف نظام باورها و آرمانها و مصالح ایران است و خودشان را کنار کشیدند، به تعبیر خودشان می گفتند آمده ایم سراغ خرده فروشی. یعنی کارهای خیر سطح خردی که یک فرد معتقد انجام دهد را دنبال می کرد. ایشان مهم ترین اولویت توسعه ایران را در آن شرایط مدرسه سازی در روستاها می دانست و برای آن 45شاخص درنظر گرفته بودند و الویت سنجی هایش مبتنی بر برنامه بود. ایشان بسیار عمیق جامعه، صنعت و کشاورزی ایران را می شناخت و با دقت آنها را دنبال می کرد. ایشان با نگرش توسعه ای که میان رشته ای است و همه وجود را با هم درنظر می گیرد، درآن دوره ای که فشارهای طاقت سوزی به مهندس موسوی وارد می شد، که مثلا به تضعیف ارزش پول ملی تن دهند، ایشان می گفت ارزش پول ملی، ناموس کشور است، چون منعکس کننده زحمات نیروی کار مولد است و اگر ما به چنین سیاستی تن دهیم، به آنها که دنبال خلق ارزش در این جامعه هستند، ظلم می کنیم و به کسانی که می خواهند نکاشته های خود را درو کنند و دنبال رانت هستند، سرویس می دهیم.
ستون فقرات استقلال ملی و عدالت اجتماعی، اعتماد مردم به حکومتگران است و شوک درمانی آن را مخدوش میکند
وی ادامه داد: وقتی فشارها زیاد شد، از ایشان خواستم چارچوب نظری این تفکر را برای من بیشتر توضیح دهند، ایشان فرمود از جنبه تئوریک ستون فقرات استقلال ملی و عدالت اجتماعی، اعتماد مردم به حکومتگران است. می فرمودند اگر ما به تضغیف ارزش پول ملی تن دهیم، اعتماد دو گروه بسیار زود از حکومت سلب می شود؛ تولیدکننده ها و فقرا. اگر چنین چیزی اتفاق بیفتد، آنها احساس بی پناهی می کنند و به نظرشان می آید که حکومت با آنها خلاف عهد می کند. کارگری را درنظر بگیر که 15سال کار کرده و درصدی از دسترنج خود را پس انداز کرده که بتواند معادل ریالی یک دستگاه 150هزار دلاری را فراهم کند. اگر بعد از 15سال که ایشان این کار را کرده، یک باره در راستای منافع رانت جوها و خارجی ها سخنگوی دولت بگوید قیمت دلار نسبت به ریال، این میزان گران تر شده، این یعنی تمام زحمات 15ساله این فرد را هدر داده اید، این دیگر با آن 15سال تلاش و پس انداز نمی تواند کسب و کار جدید راه بیندازد. عین این را درباره فقرا هم می فرمودند. تاکید داشتند که وقتی ما با فقرا تعهد کردیم که بتوانند با یک شیفت کار شرافتمندانه از عهده زندگی شرافتمندانه برآیند، تضعیف ارزش پول ملی، آن را غیرممکن می کند.
در نیمه دوم دهه 1390 که افراط در شوک درمانی بیشتر شد، طی سه سال، اندازه جمعیت فقیر ایران دو برابر شد
مومنی تاکید کرد: تحولاتی که در ایران، به ویژه از 1397 تا امروز، که هم تعداد و هم میزان شوکهای نرخ ارز، ابعاد بی سابقه ای پیدا کرده، از نظر گسترش و تعمیق فقر، بلایی بر سر ایران آورده است. برای نمونه، در نیمه دوم دهه 1390 که افراط در شوک درمانی بیشتر شد، برای اولین بار در تاریخ اقتصادی صدساله اخیر، که ثبت و ضبط ییشتری دارد، در عرض سه سال، اندازه جمعیت فقیر ایران دو برابر شد. واقعا نمی توانم تصور کنم، آنها که به اسم مقام مسئول، به این سیاستهای مخرب تن می دهند، چگونه شرافت خود را قاضی می کنند، با اینکه اعداد و ارقام آن را دارند. آنها میدانند که به دنبال هر موج شوک نرخ ارز، به اندازه شدت آن شوک، هم نابرابریهای ناموجه افزایش پیدا می کند و هم بر گستره و عمق فساد افزوده می شود و هم وابستگی های ذلت آور به دنیای خارج افزایش پیدا میکند.
آقای عالی نسب میگفت آن سیاستی که به تولیدکنندهها و فقرا لطمه بزند، ضد امنیت ملی ما است
به گفته رئیس موسسه مطالعات دین و اقتصاد؛ عظمت آقای عالی نسب، این بود که با آن پایمردی ها از آن فشارهایی که رانتجوها در دوره جنگ می آوردند و بسیار هم ژست ظاهرالصلاحی می گرفتند و می گفتند با شوک به نرخ ارز، می خواهیم امکانات ریالی دولت اضافه شود تا بتواند بهتر جنگ را اداره کند، آقای عالی نسب می گفتند آن سیاستی که به تولیدکننده ها و فقرا لطمه بزند، ضد امنیت ملی ما است، چون اعتماد آنها را به حکومت ذایل می کند. ایشان به مهندس موسوی می گفتند حواست باشد، آنها که شوک نرخ ارز را توصیه می کنند، می خواهند هزینه کودتا و تجاوز نظامی بیگانگان را پایین بیاورند و به خرج ما این ماجرا را در ایران جلو ببرند. تصادفی است که هم در فروپاشی رژیم سوریه و هم در ونزوئلا، یکی از مهمترین چیزهایی که باعث شده بود مردم به سرنوشت حاکمانشان بی اعتنا بودند، همین سیاستها بود، گزارشهایی وجود دارد که می گوید با اینکه جمعیت ارتش بشار ارشد، حدود4برابر ارتش جولانی بود، اما به واسطه شوکهای پی در پی ارزی، کل حقوقی که ارتشی ها می گرفتند، به ماهی 15دلار رسیده بود.
آن زمان ما دولتمردی که کاسبی شخصی داشته باشد، نداشتیم
مومنی به مقایسه ارزش دلاری 45هزارتومان یارانه ای که در دولت نهم پرداخت می شد با یک میلیون تومانی که اکنون به عنوان یارانه تعیین شده پرداخت و افزود: این وسوسه ها و فشارها در زمان نخست وزیری، کارگر نمی شد، چون آن زمان ما دولتمردی که کاسبی شخصی داشته باشد، نداشتیم و دولتمردی که رسیدن به یک منصب را وسیله ای برای ارتقای جایگاه خود، خانواده و قبیله خود نداشتیم. با این طرز نگرش بود که آن کارنامه افتخارآمیز پدیدار شد.
اهدای دومین دوره جایزه عالی نسب به سه پایان نامه منتخب
همچنین در پایان مراسم اهدای دومین دوره جایزه عالی نسب، جایزه پایان نامه برتر به «مطالعه جامعه شناختی نزاع ها و رقابتهای محلی و اثرات آن بر توسعه اجتماع محلی» نوشته دکتر محمدرضا شیخ طاهری، از دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران، جایزه دوم به رساله دکتری با عنوان «اقتصاد سیاسی نظام بودجه ریزی در ایران معاصر بر اساس رهیافت نظم اجتماعی در دوره 1285 تا 1400» به دکتر حمیدرضا قاسمی از دانشگاه علامه طباطبایی و جایزه سوم به دکتر یاور احمدپور ترکمانی، برای پایان نامه با عنوان «اقتصاد سیاسی نظم و بی نظمی؛ بررسی اثرات شوک درمانی به مثابه یک بهترین رویه عمل» از دانشگاه تبریز اهدا شد.
