فارنپالیسی؛
جنگ میمها! ترامپ هنجارهای ارتباطات دیپلماتیک را در هم شکسته و سایر کشورها نیز از این روند پیروی کردهاند
همزمان با تهدیدهای تند دونالد ترامپ علیه ایران و تعیین ضربالاجل برای تنگه هرمز، سفارتخانههای ایران با استفاده از طنز، میم و ابزارهای هوش مصنوعی، میدان جدیدی از نبرد رسانهای را شکل دادهاند؛ تقابلی که به گفته تحلیلگران، قواعد سنتی دیپلماسی و جنگ روایتها را دگرگون کرده است.
به گزارش سرویس بینالملل جماران، فارنپالیسی نوشت: در روز یکشنبه، ۵ آوریل، دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، یادآوری مهلتی را که سه بار به تعویق افتاده بود منتشر کرد؛ مهلتی که به ایران داده شده بود تا تنگه هرمز را بازگشایی کند، در غیر این صورت با حملات آمریکا به زیرساختهای غیرنظامیاش، مانند نیروگاهها و پلها، مواجه خواهد شد—تهدیدی که او دو روز بعد آن را تشدید کرد و گفت «تمام تمدن ایران امشب نابود خواهد شد»، آن هم تنها چند ساعت پیش از آنکه بهطور ناگهانی از یک آتشبس دو هفتهای خبر دهد.
ترامپ در روز یکشنبه در شبکه اجتماعی خود، تروث سوشال، نوشت که این مهلت «سهشنبه، ساعت ۸ شب به وقت شرق آمریکا» است.
یکی از غیرمنتظرهترین واکنشها به این پست، از سوی حساب کاربری سفارت ایران در زیمبابوه در شبکه ایکس منتشر شد. این حساب نوشت: «ساعت ۸ شب خیلی مناسب نیست. ممکن است آن را به بازهای بین ساعت ۱ تا ۲ بعدازظهر، یا اگر ممکن است، ۱ تا ۲ بامداد تغییر دهید؟ از توجه شما به این موضوع مهم سپاسگزاریم. I.E.Z.» این سفارت در جمله پایانی خود، عبارتی را که ترامپ معمولاً برای پایان دادن به پستهایش استفاده میکند، بهنوعی بازآفرینی کرده بود.
این یک پیام دیپلماتیک عمومی بود که احتمالاً حتی شش هفته پیش نیز غیرقابل تصور به نظر میرسید؛ پاسخی طعنهآمیز از سوی کشوری که بهتازگی یک ماه بمباران بیوقفه توسط آمریکا و اسرائیل را تجربه کرده بود.
با این حال، حسابهای مختلف سفارتهای ایران در طول این جنگ، بخش قابلتوجهی از فعالیت خود را به تمسخر ترامپ و دولت او اختصاص دادهاند؛ از طریق انتشار پستها، تصاویر و ویدئوهایی که برخی از آنها با استفاده از هوش مصنوعی تولید شدهاند.
سفارت ایران در تایلند در واکنش به تهدید ترامپ مبنی بر بازگرداندن ایران به «عصر حجر» نوشت: «برگشت به عصر حجر؟ ما هزاران سال است که یک تمدن هستیم.» این پست همراه با تصویری تولیدشده توسط هوش مصنوعی بود که رئیسجمهور آمریکا را بهصورت یک انسان غارنشین نشان میداد.
سفارت ایران در آفریقای جنوبی نیز نوشت: «تغییر رژیم با موفقیت انجام شد»، و در این پیام به یکی از دلایل متعددی که ترامپ برای آغاز جنگ علیه ایران مطرح کرده بود اشاره کرد، اما آن را در کنار تصاویری قرار داد که با خطخوردگی، چندین مقام نظامی را نشان میداد که اخیراً توسط پیت هگزت، وزیر دفاع آمریکا، برکنار شده بودند.
ممکن است تصور شود که اینها حسابهای طنز یا پارودی هستند، زیرا هیچیک از آنها تیک خاکستری که شبکه ایکس معمولاً به حسابهای رسمی دولتی میدهد را ندارند. اما یک مقام ایرانی که نخواست نامش فاش شود، تأیید کرد که هر سه حساب واقعی بوده و متعلق به سفارتخانهها هستند و افزود که آنها «به ابتکار خود و بهصورت مستقل در ایکس پست منتشر میکنند.»
سفارت ایران در هند—که بهطور رسمی توسط توییتر تأیید شده—اندکی پس از اعلام آتشبس، تصویری تولیدشده با هوش مصنوعی منتشر کرد که در آن ترامپ در برابر مجسمه یک سوارکار که پرچم ایران را در دست دارد، زانو زده است؛ با این توضیح: «در برابر تمدن ایرانی سر تعظیم فرود آورید.»
حتی عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران نیز به نوعی وارد فضای موسوم به «شِتپُستینگ» شد (هرچند بهصورت دیپلماتیکتر) و در حساب کاربری خود در ایکس نوشت: «در عصر حجر هیچ نفت یا گازی در خاورمیانه تولید نمیشد.» او پرسید: «آیا رئیسجمهور آمریکا و مردمی که او را به قدرت رساندهاند، مطمئن هستند که میخواهند عقربههای زمان را به عقب برگردانند؟»
و سپس نوبت به ویدئوهای لگویی میرسد. این ویدئوها که توسط گروهی به نام Explosive Media ساخته شدهاند، با استفاده از هوش مصنوعی، ترامپ، هگزت و نیروهای نظامی آمریکا و ایران را بهصورت فیگورهای زردرنگ از برند اسباببازی محبوب لگو به تصویر میکشند. در یکی از این ویدئوها، ترامپ در حالی که در تختخواب است، در تروث سوشال پستی منتشر میکند مبنی بر اینکه تمامی ناوگان نظامی ایران بهطور کامل نابود شدهاند. یک فرمانده نیروی دریایی ایران این پست را میخواند و میخندد. سپس شروع به انهدام کشتیهای نیروی دریایی آمریکا در تنگه هرمز با استفاده از مین، موشک و پهپاد میکند، در حالی که ترامپ همچنان در تخت، با تصور افزایش قیمت بنزین در پمپها، عرق میکند.
ویدئوی دیگری نشان میدهد که ترامپ بهتدریج بیشتر و بیشتر خشمگین و آشفته میشود، در حالی که پایگاههای آمریکا هدف موشکهای ایرانی قرار میگیرند، تردد در تنگه متوقف میشود و رهبران جهان از کمک به او خودداری میکنند. یکی از پربازدیدترین ویدئوها با یک قطعه رپ دیس همراه است که ترامپ را «بازنده» و «عروسک» نخستوزیر اسرائیل، بنیامین نتانیاهو، مینامد. همچنین یک قطعه دیس جداگانه برای هگزت نیز ساخته شده است.
گروهی که پشت این ویدئوها قرار دارد، میگوید که بهطور مستقیم با دولت ایران مرتبط نیست و یکی از اعضای آن در مصاحبه با نیویورکر، این گروه را «یک تیم رسانهای دانشجویی با پیشینهای در کنشگری اجتماعی» توصیف کرده است. با این حال، این ویدئوها توسط رسانههای دولتی ایران منتشر شده و در شبکههای اجتماعی، طرفداران گستردهای در سطح جهان پیدا کردهاند.
تبلیغات ایران علیه ایالات متحده پدیدهای منحصربهفرد یا جدید نیست. حکومت ایران و متحدین منطقهای آن در غرب آسیا طی دهههای طولانی و با صرف هزینههای فراوان، یک ساختار گسترده در حوزه پخش و تولید فیلم ایجاد کردهاند که هدف آن تولید و انتشار تبلیغات، هم برای مخاطبان داخلی و هم در سراسر منطقه بوده است. تفاوت اکنون در این است که این تبلیغات—که با فناوریهای جدید تقویت شدهاند—بهطور فزایندهای مخاطبان غربی و جهانی را هدف قرار میدهند.
فیلیپ اسمیت، کارشناس متحدان منطقهای ایران که تبلیغات شبهنظامیان شیعه در غرب آسیا را رصد میکند، گفت: «این یک تغییر مشخص نسبت به رویه معمولی است که آنها در زمینه انتشار تبلیغات از خود نشان داده بودند.»
اسمیت افزود بسیاری از الگوهایی که در پیامرسانی ایران در طول جنگ دیده میشود، مدتها در فضای عربیزبان وجود داشته و این در حالی است که تحلیلگران غربی نیز ممکن است آن را دنبال کنند. او گفت: «اما هسته اصلی پیامهایی که آنها دارند، همان محتوای درونیشدهای است که مثلاً برای مردم عراق هدفگذاری شده است.»
وی ادامه داد: «امروزه این پیامها تا حدی بیشتر متناسب با شیوه تفکر یک مخاطب آمریکایی یا اروپایی تنظیم شدهاند. میتوان دید که کمی تلاش در این زمینه صورت گرفته است.»
به گفته اسمیت، ابزارهای هوش مصنوعی به پر کردن این فاصله کمک کردهاند و این امکان را برای ایران و دیگر رقبای آمریکا، مانند چین، فراهم کردهاند تا حتی در شرایطی که خودِ تولیدکنندگان تبلیغات درک عمیقی از فرهنگ غربی ندارند، محتوایی مؤثر تولید کنند که با مخاطبان غربی ارتباط برقرار کند. (برای نمونه، یکی دیگر از ویدئوهای تبلیغاتی تولیدشده با هوش مصنوعی درباره این جنگ از سوی شبکه دولتی چین، CCTV، آمریکاییها را بهصورت عقابها و دیگر پرندگان شکاری و ایرانیها را بهصورت گربههای ایرانی به تصویر کشید؛ ویدئویی که سپس بهطور گسترده ترجمه، بازنشر و توسط رسانههای اصلی جهان پوشش داده شد.)
استفاده ایران و چین از تمسخرهای مبتنی بر هوش مصنوعی در شبکههای اجتماعی در طول جنگ ایران، در فضایی آسانگیرانهتر شکل گرفته که خودِ دونالد ترامپ ایجاد کرده است. رئیسجمهور آمریکا در جریان این جنگ، رفتارهای فیالبداهه خود در شبکههای اجتماعی را به سطحی جدید رسانده و به گفته گریگوری ای. دادیس، استاد تاریخ دانشگاه تگزاس A&M، هنجارهای ارتباطات در زمان جنگ و بهطور کلی دیپلماسی را به شکلی درهم شکسته که یک خط پایه خطرناک و خشونتآمیز ایجاد کرده است. دادیس این موضوع را در یادداشتی برای نشریه فارینپالیسی مطرح کرد که یک روز پس از آن منتشر شد که ترامپ در پستی در تروث سوشال به ایران گفته بود: «این تنگه لعنتی را باز کنید، ای دیوانهها، وگرنه در جهنم زندگی خواهید کرد.»
به گفته دادیس، این سبک از ارتباطات تقریباً بهطور کامل برای پایگاه سیاسی داخلی ترامپ طراحی شده است؛ فردی که خود نیز بیش از دو دهه در ارتش آمریکا خدمت کرده است.
او در مصاحبهای بعدی گفت: «این همان مخاطبی است که ویدئوهایی مثل حضور کید راک و وزیر کندی در یک اتاق سونا برایش جذاب است»، اشاره به ویدئویی که توسط وزارت بهداشت و خدمات انسانی آمریکا منتشر شد و در آن این موسیقیدان حامی ترامپ در کنار رابرت اف. کندی جونیور، وزیر بهداشت، دیده میشود. دادیس افزود: «این اصلاً رویکرد جدی به سیاست خارجی نیست. رئیسجمهور همچنان برای همان پایگاه بسیار عامیانه بازی میکند که این نوع سینهزنیها را به هر حال میهنپرستانه میبیند.»
بخشهای دیگری از دولت ترامپ نیز راهبردی مشابه و تا حدی شوخطبعانه مبتنی بر هوش مصنوعی در شبکههای اجتماعی را در پیش گرفتهاند—راهبردی که مدتها پیش از جنگ ایران آغاز شده و اکنون به آن نیز گسترش یافته است. یکی از ویدئوهای منتشرشده توسط حساب ایکس کاخ سفید، صحنههایی از فیلمهای اکشن هالیوودی را با تصاویر واقعی حملات هوایی به ایران ترکیب میکند؛ ویدئوی دیگری نیز با استفاده از هوش مصنوعی، حکومت ایران را بهصورت مهرههای بولینگ به تصویر میکشد که توسط ارتش آمریکا سرنگون میشوند.
یک مقام ارشد کاخ سفید به پولیتیکو گفت: «ما اینجا فقط مشغول ساختن میمهای خفن هستیم، رفیق»، و مقام دیگری نیز مدعی شد که ویدئوهای مربوط به جنگ ایران «بیش از ۳ میلیارد بازدید» در فضای آنلاین داشتهاند.
در پاسخ به پرسش نشریه فارینپالیسی درباره هدف این ویدئوها و واکنش دولت به ویدئوهای ایرانی، آنا کلی، سخنگوی کاخ سفید، مدعی شد: «رسانههای جریان اصلی میخواهند ما بابت برجستهسازی موفقیت ارتش ایالات متحده عذرخواهی کنیم، اما کاخ سفید همچنان به نمایش نمونههای متعدد از نابودی موشکهای بالستیک ایران، تأسیسات تولیدی و رؤیای دستیابی به سلاح هستهای در زمان واقعی ادامه خواهد داد.»
دادیس گفت رفتار موسوم به «شِتپُستینگ» از سوی ایران و چین—راهبردی که اکنون برخی متحدان آمریکا مانند فرانسه نیز آن را به کار گرفتهاند—را میتوان مشابه کاری دانست که گوین نیوسام، فرماندار کالیفرنیا، در داخل آمریکا انجام داده است؛ یعنی انتشار محتوا به سبک ترامپ برای «گرفتن آینه مقابل او» و نشان دادن مضحک بودن این سبک.
او افزود: «این تقریباً یک وضعیت “دو طرف میتوانند این بازی را انجام دهند” است. اما باز هم، همه اینها چیزی را که در چنین شرایط بحرانی بیش از همه مورد نیاز است، تضعیف میکند؛ یعنی ارتباطات عقلانی، بالغ و سنجیده میان دولتها. اگر نتوان بهصورت عقلانی و بالغ با رئیسجمهور ایالات متحده تعامل کرد، چه چیزی باقی میماند؟»
و حتی در حالی که ایالات متحده و ایران همچنان در حال بررسی جزئیات یک آتشبس شکننده هستند و هر دو طرف پس از یک ماه درگیری اعلام پیروزی میکنند، در جنگ بر سر وایرال شدن محتوا، به نظر میرسد ایران دستکم توانسته موقعیت خود را حفظ کند، اگر نگوییم که کاملاً پیروز شده است.
اسمیت گفت: «چیزی که برایم جالب بود این است که فقط ما درباره آن ویدئوهای لگویی صحبت میکنیم. در عراق دربارهشان صحبت نمیشود، در بحرین دربارهشان صحبت نمیشود، در لبنان دربارهشان صحبت نمیشود. این ما هستیم که دربارهشان حرف میزنیم، و این یعنی آنها موفق بودهاند.»
مشاهده خبر در جماران