روزنامه الشرق الأوسط در گزارشی نوشت حماس پس از سالها کاهش حضور در ترکیه، بخش قابلتوجهی از فعالیتهای سازمانی، نشستهای داخلی و رایزنیهای سیاسی خود را به این کشور منتقل کرده است؛ تحولی که منابع این جنبش آن را نه نشانه اختلاف با قطر، بلکه تلاشی برای کاهش فشارهای امنیتی و سیاسی بر دوحه میدانند و همزمان با تحرکات حماس برای گسترش روابط با حکومت جدید سوریه صورت میگیرد.
به گزارش سرویس بینالملل جماران، روزنامه «الشرق الأوسط» در گزارشی درباره انتقال بخش قابلتوجهی از فعالیتهای سازمانی حماس به ترکیه و تلاش همزمان این جنبش برای گسترش روابط با حکومت جدید سوریه، نوشت: نشستها، فعالیتها و مواضع جنبش «حماس» در چند ماه گذشته نشان میدهد که این گروه، پس از سالها فاصلهگرفتن از فعالیت در ترکیه و کاهش حضور خود در این کشور، اکنون بخش قابلتوجهی از وزن سازمانیاش را به سمت آنکارا منتقل کرده است.
این روند همزمان با صدور بیانیههای محکومیت و اعلام همبستگی حماس در پی وقوع چند انفجار در سوریه صورت گرفته است؛ کشوری که این جنبش در تلاش است به حکومت جدید آن نزدیک شود.
اوج اتکای حماس به آنکارا را میتوان در انتخاب ترکیه بهعنوان محل برگزاری انتخابات داخلی این جنبش برای تعیین رئیس دفتر سیاسی در ماه مه گذشته مشاهده کرد؛ انتخاباتی که در نهایت به تعیین رئیس جدید دفتر سیاسی منجر نشد.
سه منبع وابسته به حماس در خارج از سرزمینهای فلسطینی به روزنامه «الشرق الأوسط» گفتهاند که این جنبش اخیراً بار دیگر برگزاری نشستهای خود در ترکیه را از سر گرفته است؛ درحالیکه طی سالهای گذشته، دوحه، پایتخت قطر، محل اصلی برگزاری این نشستها و حتی انتخابات داخلی حماس بود.
در سالهای گذشته، نهادهای امنیتی ترکیه بارها از شناسایی و انهدام «شبکههای جاسوسی وابسته به موساد اسرائیل» خبر دادهاند. رسانههای ترکیه نیز به نقل از نتایج تحقیقات اعلام کردهاند که بخشی از فعالیت این شبکهها به رصد فعالیتهای حماس و اعضای این جنبش در ترکیه مربوط بوده است.
اسرائیل همواره از ترکیه خواسته بود برخی رهبران برجسته حماس را از خاک خود اخراج کند؛ از جمله افرادی که در چارچوب توافق تبادل اسرا با گلعاد شالیت، سرباز اسرائیلی، در سال ۲۰۱۱ آزاد شده بودند.
یکی از مهمترین این افراد، صالح العاروری، معاون رئیس دفتر سیاسی حماس، بود که از سال ۲۰۱۱ تا ۲۰۱۵ در ترکیه حضور داشت. او سپس در سال ۲۰۱۷ بهطور کامل به ضاحیه جنوبی بیروت منتقل شد و تا زمان ترورش به دست اسرائیل در ژانویه ۲۰۲۴ در همانجا باقی ماند.
این سه منبع در اظهاراتی جداگانه تأکید کردند که انتخابات اخیر ریاست دفتر سیاسی حماس، که بدون نتیجه پایان یافت، در استانبول و با حضور اعضای دفتر سیاسی و شورای مشورتی این جنبش برگزار شده است. به گفته آنها، احتمال دارد در صورت تکمیل روند انتخابات در داخل سرزمینهای فلسطینی، ادامه این فرایند نیز بهزودی در همانجا برگزار شود.
آیا میان حماس و قطر اختلافی وجود دارد؟
این منابع اعلام کردند که اکثریت قریببهاتفاق رهبران حماس اخیراً در ترکیه مستقر شدهاند و برای دورههای طولانی در این کشور اقامت دارند؛ حتی آن دسته از رهبرانی که خانوادههایشان در قطر زندگی میکنند.
به گفته آنها، تمامی نشستهای جاری حماس، چه در ارتباط با مذاکرات آتشبس و چه درباره مسائل داخلی و دیگر پروندهها، اکنون در ترکیه برگزار میشود.
در سپتامبر گذشته، اسرائیل نشستی از رهبران حماس در دوحه را هدف قرار داد. هرچند این جنبش اعلام کرد که رهبران ارشد آن از این حمله جان سالم به در بردهاند، پنج عضو حماس به همراه یک نیروی امنیتی قطری در این حمله کشته شدند.
در پاسخ به این پرسش که آیا انتقال نشستها به ترکیه نشاندهنده نگرانیهای امنیتی یا بروز اختلاف با قطر است، یکی از منابع ارشد حماس گفت:
«این موضوع به معنای وجود اختلاف با قطر نیست، بلکه با هدف کاهش فشار بر این کشور در برابر فشارهای آمریکا انجام شده است؛ فشارهایی که به تحریک اسرائیل و با هدف اخراج رهبران حماس صورت میگیرد.»
منبع دوم نیز گفت: «رهبری حماس همچنان روابطی مستحکم و قوی با مقامهای قطری دارد؛ مقامهایی که همواره از حضور رهبران این جنبش استقبال کردهاند.»
منبع سوم نیز معتقد است: «ترکیه در شرایط کنونی، پس از حمله اسرائیل به نشست رهبران حماس در دوحه، مقصدی امنتر محسوب میشود.» او در ادامه افزود: «اسرائیل دستکم نمیتواند بهصورت هوایی اهدافی را در ترکیه مورد حمله قرار دهد. هرچند ممکن است از روشهای دیگری برای اجرای عملیات ترور استفاده کند، اما گزینههای آن محدودتر خواهد بود.»
این منبع همچنین گفت: «با ادامه تنشها و تبادل حملات میان ایران و ایالات متحده، وضعیت امنیتی در قطر ممکن است به شکافی امنیتی تبدیل شود که اسرائیل بتواند از آن برای اجرای طرح ترور رهبران حماس استفاده کند؛ همانگونه که پیشتر چنین اقدامی انجام داد. هرچند اسرائیل به دولت دونالد ترامپ تعهد داده بود که چنین اقدامی را تکرار نکند، نمیتوان بهطور کامل به آن اعتماد کرد و ممکن است بار دیگر دست به چنین عملیاتی بزند.»
تلاش برای نزدیکشدن به سوریه
همزمانی این تحرکات در ترکیه با مواضع اخیر حماس درباره سوریه نیز قابلتوجه بوده است؛ بهگونهای که این جنبش طی حدود یک هفته، در دو بیانیه پیاپی، دو انفجار در دمشق را محکوم کرد. انفجار نخست در نزدیکی کاخ دادگستری دمشق رخ داد و انفجار دوم همزمان با سفر امانوئل مکرون، رئیسجمهور فرانسه، به سوریه روی داد.
این تحولات در شرایطی رخ داده است که پس از سقوط حکومت بشار اسد، روابط میان سوریه و ترکیه تقویت شده است. محکومیت این حملات از سوی حماس در حالی صورت گرفت که جنبش «جهاد اسلامی» فلسطین، که روابط نزدیکی با ایران دارد، در قبال این حوادث سکوت اختیار کرد.
حماس در بیانیه خود درباره انفجار نخست اعلام کرد: «هدف قرار دادن غیرنظامیان بیگناه و ایجاد رعب و وحشت در میان مردم، جنایتی محکوم بر اساس همه معیارهاست و تنها در خدمت پروژههای بیثباتسازی و برهمزدن امنیت و ثبات قرار دارد.»
این جنبش همچنین به خانوادههای قربانیان و «جمهوری عربی سوریه، رهبری، دولت و ملت آن» تسلیت گفت.
حماس پس از اعلام «همبستگی کامل با سوریه برادر در برابر این جنایت»، تأکید کرد: «به توانایی سوریه، رهبری و مردم آن، برای عبور از این بحران و حفظ امنیت و ثبات خود اطمینان داریم.»
لحن بیانیه دوم حماس نیز تفاوت چندانی با بیانیه نخست نداشت. این جنبش در بیانیه دوم اعلام کرد: «هدف قرار دادن امنیت و ثبات سوریه، تجاوزی آشکار است که در چارچوب دستورکارهای مشکوکی قرار دارد که امنیت منطقه را هدف گرفته و در پی ایجاد هرجومرج هستند.»
یکی از منابع ارشد حماس گفت: «گشایش در روابط با حکومت جدید سوریه یا دیگر کشورهای عربی، اسلامی و بینالمللی، امری طبیعی است؛ زیرا این جنبش، یک حرکت آزادیبخش ملی است و در پی برقراری روابطی عادی با همه طرفها بر پایه احترام متقابل و منافع مشترک است؛ بهگونهای که امنیت همه طرفها حفظ شود و در امور داخلی دیگران دخالتی صورت نگیرد.»
در پاسخ به این پرسش که آیا گامهای بیشتری در مسیر این نزدیکی پیشبینی میشود، این منبع گفت: «در شرایط کنونی، برنامهای برای سفر رسمی هیأتی از این جنبش به سوریه وجود ندارد، اما پس از بهبود اوضاع داخلی حکومت جدید و بازتنظیم اولویتهای داخلی و خارجی آن، چنین گزینهای قابل انتظار خواهد بود.»
بر اساس اظهارات فردی وابسته به گروههای فلسطینی که پیشتر در سوریه فعالیت داشته است، حماس از «روابط خوبی با حکومت سوریه» برخوردار است.
او افزود: «حماس در برخی پروندهها برای آزادی فلسطینیانی از گروههای مختلف که به دلیل فعالیتهایشان بازداشت شده بودند، میانجیگری کرده است. این افراد پس از آزادی به کشورهای دیگری منتقل شدند، درحالیکه برخی دیگر ناچار شدند بهصورت داوطلبانه سوریه را به مقصد کشورهای مختلف ترک کنند.»
منابع حماس این اطلاعات را نه تأیید کردند و نه رد.
