رئیس بنیاد ایرانشناسی تأکید کرد: ایران باید تلاش کند حتی در صورت تغییرات گسترده در نظام جهانی، استقلال راهبردی خود را از دست ندهد و از ظرفیتهای تاریخی، جغرافیایی، تمدنی، اقتصادی و انسانی خود برای افزایش قدرت ملی بهره گیرد.
رئیس بنیاد ایرانشناسی، روز سهشنبه هفدهم شهریور ماه، در مراسم گردهمایی مسئولان دفاتر حوزه نمایندگیهای ولیفقیه در جمعیت هلالاحمر استانها و سازمانها با عنوان «تجربه دیروز ـ مسئولیت امروز» بهعنوان میهمان ویژه حضور یافت و درباره تحولات نظام بینالملل، تغییر مفهوم قدرت، جایگاه ایران در نظم جهانی و الزامات حفظ استقلال راهبردی کشور سخنرانی کرد.
به گزارش جماران علیاکبر صالحی، در ابتدای سخنان خود با قدردانی از آیتالله عبدالحسین معزی، نماینده ولیفقیه در جمعیت هلالاحمر، گفت: آشنایی من با آیتالله معزی به دوران حضور در نمایندگی کشورمان در آژانس بینالمللی انرژی اتمی در شهر وین بازمیگردد. ایشان عالمی فرهیخته، متواضع و مردمدوست است که خدمت به مردم را در عمل سرلوحه فعالیت خود قرار داده است.
وی در ادامه با اشاره به آیات ابتدایی «آیه نور» و اهمیت مفهوم نور در قرآن کریم، این آیات را دارای نکات عمیق و قابل تأمل دانست و بر ضرورت توجه بیشتر به مفاهیم و معارف قرآنی تأکید کرد.
رئیس بنیاد ایرانشناسی با بیان اینکه جهان امروز با سرعتی بیسابقه در حال تحول است، گفت: در دورهای زندگی میکنیم که تحولات سیاسی، علمی، فناوری و اقتصادی با چنان شتابی رخ میدهند که گاه در طول عمر یک انسان میتوان شاهد تغییراتی بود که در گذشته وقوع و آثار آنها به دههها زمان نیاز داشت.
وی با اشاره به تحولات سیاسی و اقتصادی چند دهه اخیر، از تغییرات پس از جنگ سرد، تحولات اتحاد جماهیر شوروی، ظهور قدرتهای جدید و شتاب فزاینده علم و فناوری بهعنوان نشانههای این تحول یاد کرد و افزود: در چنین شرایطی، ناگزیر باید شاهد شکلگیری جهانی متفاوت با معیارهای سنتی قدرت باشیم.
صالحی ظهور چین را یکی از مهمترین تحولات ساختار قدرت در جهان دانست و با اشاره به رشد شتابان اقتصادی و صنعتی این کشور گفت: چین امروز با چین چند دهه گذشته تفاوت اساسی دارد و به رقیبی جدی برای آمریکا، بهویژه در عرصه اقتصادی و فناوری، تبدیل شده است.
وی با تأکید بر اینکه نباید تحولات جهان را صرفاً با معیار قدرت نظامی تحلیل کرد، اظهار کرد: در دوران جنگ سرد، قدرت کشورها عمدتاً بر اساس توان نظامی، تعداد سلاحها، نیروهای نظامی و توان هستهای سنجیده میشد؛ اما امروز تعریف قدرت تغییر کرده و «شبکههای قدرت» اهمیت فزایندهای یافتهاند.
رئیس بنیاد ایرانشناسی شبکههای اقتصادی، فناوری، نظامهای مالی، زنجیرههای تأمین، منابع راهبردی، انرژی، دانش و بازارهای جهانی را از عناصر جدید قدرت برشمرد و گفت: قدرت آینده تنها در اختیار کشوری نیست که موشک، ناو هواپیمابر یا سلاح هستهای بیشتری دارد، بلکه مجموعهای از عناصر درهمتنیده اقتصادی، فناوری، مالی، ارتباطی، انسانی و نظامی، قدرت واقعی کشورها را شکل میدهد.
وی افزود: موضوع عناصر نادر خاکی و زنجیرههای تأمین، نمونه روشنی از تغییر مفهوم قدرت در جهان امروز است؛ بهگونهای که وابستگی کشورها به منابع، فناوری و شبکههای تولید میتواند به اندازه قدرت نظامی در مناسبات بینالمللی تعیینکننده باشد.
صالحی با اشاره به جایگاه آمریکا در نظام بینالملل گفت: آمریکا همچنان از قدرتمندترین شبکههای یکپارچه مالی، فناوری، امنیتی و نظامی برخوردار است و دلار نیز تنها یک واحد پولی نیست، بلکه حلقه اتصال بخش مهمی از شبکه مالی و اقتصادی قدرت این کشور به شمار میرود. در مقابل، چین کشوری در حال ایجاد و گسترش شبکه قدرتی متکی بر صنعت، تجارت، زیرساخت، زنجیرههای تأمین، منابع راهبردی، فناوری و بازارهای بزرگ آسیایی است.
وی همچنین روسیه را دارای قدرت نظامی، تسلیحات هستهای، منابع انرژی و موقعیت ژئوپلیتیکی مهم دانست، اما تأکید کرد: این کشور از نظر اقتصادی و شبکههای مالی و تجاری با آمریکا و چین قابل مقایسه نیست. هند نیز در حال تبدیل شدن به یکی از قدرتهای مهم آینده جهان است و پیشبینیها از افزایش جایگاه این کشور در سالهای آینده حکایت دارد.
رئیس بنیاد ایرانشناسی در جمعبندی این بخش گفت: جهان آینده نه الزاماً تکقطبی و نه دوقطبی به معنای کلاسیک آن خواهد بود، بلکه با مجموعهای از مراکز قدرت و معماریهای متفاوت قدرت مواجه خواهیم بود و کشورها باید بتوانند در میان این مراکز، جایگاه و منافع خود را هوشمندانه حفظ کنند.
وی در ادامه سخنان خود، حفظ «استقلال راهبردی» را از مهمترین مسائل پیش روی ایران دانست و گفت: ایران علاوه بر حاکمیت سیاسی، باید استقلال راهبردی خود را حفظ کند؛ یعنی در شرایط بحرانی بتواند درباره منافع و جهتگیریهای اساسی خود مستقلانه تصمیم بگیرد.
صالحی با تفکیک میان «حاکمیت سیاسی» و «استقلال راهبردی» اظهار کرد: بسیاری از کشورهای جهان از حاکمیت سیاسی برخوردارند، اما در شرایط بحرانی لزوماً از استقلال راهبردی برخوردار نیستند. استقلال راهبردی زمانی معنا پیدا میکند که یک کشور بتواند در شرایط فشار و بحران، درباره تصمیمهای اساسی خود بدون تحمیل قدرتهای خارجی تصمیمگیری کند.
وی تأکید کرد: ایران باید تلاش کند حتی در صورت تغییرات گسترده در نظام جهانی، استقلال راهبردی خود را از دست ندهد و از ظرفیتهای تاریخی، جغرافیایی، تمدنی، اقتصادی و انسانی خود برای افزایش قدرت ملی بهره گیرد.
رئیس بنیاد ایرانشناسی ایران را صرفاً یک محدوده جغرافیایی ندانست و با اشاره به گستره تاریخی و تمدنی ایران گفت: میراث و نفوذ تمدنی ایران در پهنهای وسیع قابل مشاهده است و این ظرفیت تمدنی میتواند یکی از عناصر مهم قدرت ملی کشور در آینده باشد.
وی ادامه داد: قدرت واقعی آینده ترکیبی از اقتصاد، فناوری، نظام مالی، انرژی، علم و دانش، بازار، شبکههای ارتباطی، توان نظامی، امنیت و منابع انسانی خواهد بود و استقلال راهبردی نیز باید در کنار این عوامل مورد توجه قرار گیرد. بنابراین تغییر نظم جهانی را نباید صرفاً جابهجایی قدرت نظامی میان کشورها دانست؛ آنچه در حال شکلگیری است، رقابت میان شبکهها و معماریهای مختلف قدرت است.
صالحی یکی از الزامات تقویت و سپس حفظ قدرت ملی ایران را کاهش تنشهای خارجی و ساماندهی روابط بینالملل دانست و گفت: ایران باید ضمن حفظ آرمانها و اهداف خود، با زبان و شیوهای متناسب با هنجارهای بینالمللی و بهشکل هوشمندانه اهداف خود را دنبال کند.
وی با اشاره به سیره پیامبر اکرم(ص) اظهار داشت: یکی از درسهای مهم سیره پیامبر(ص)، تکیه بر تعقل، تدبیر و انتخاب روش مناسب برای دستیابی به اهداف است. صلح حدیبیه نمونهای از این رویکرد است که نشان میدهد گاهی میتوان از مسیر صلح و تدبیر، به اهداف بزرگتری دست یافت. باید ضمن حفظ اهداف و اصول، با شناخت دقیق شرایط و اتخاذ رویکردی هوشمندانه، مسیر تحقق آنها را دنبال کرد.
رئیس بنیاد ایرانشناسی در بخش دیگری از سخنان خود، تقویت اقتصاد داخلی و پیوند مؤثرتر با اقتصاد جهانی را ضروری دانست و گفت: ایران باید تولید و صادرات انرژی خود را به سمت ایجاد ارزش افزوده هدایت کند و از خامفروشی فاصله بگیرد.
وی همچنین تنوعبخشی به زنجیرههای تولید، توجه به منابع و عناصر نادر خاکی، تقویت ظرفیتهای ترانزیتی و بهرهگیری از موقعیت جغرافیایی ایران را از دیگر الزامات افزایش قدرت ملی برشمرد و با اشاره به تلاش برخی کشورهای منطقه برای ایجاد مسیرهای ترانزیتی جایگزین گفت: ایران از موقعیت جغرافیایی کمنظیری برخوردار است و باید از این ظرفیت برای تقویت جایگاه اقتصادی و راهبردی خود استفاده کند.
صالحی با تأکید بر جایگاه ایران در منطقه اظهار داشت: ایران به دلیل موقعیت جغرافیایی، تاریخی، تمدنی و ظرفیتهای مختلف خود، یکی از بازیگران تعیینکننده منطقه است و باید بتواند این ظرفیتها را در راستای افزایش قدرت ملی به کار گیرد. صلح و ثبات منطقهای به نفع ایران است. هرچه امنیت و ثبات در منطقه افزایش یابد، زمینه مناسبتری برای رشد و پیشرفت ایران فراهم خواهد شد.
وی در پایان تأکید کرد: ایران باید ضمن حفظ استقلال راهبردی، روابط خود را بهصورت متوازن تنظیم کند، از ظرفیتهای تاریخی، تمدنی، اقتصادی، انسانی و جغرافیایی کشور بهره بگیرد و در نظم جدید جهانی با شناخت دقیق تحولات و اتخاذ رویکردی هوشمندانه، جایگاه شایسته خود را حفظ و تقویت کند.
