گزارش تصویری
- عکس: محسن رنگین کمان
- کدخبر: 1727094
ایران، سرزمین زیبای من - 172
سر قبر آقا؛ گنبدی فیروزه ای در دل تهران قدیم
به گزارش جماران، بقعه سرقبر آقا یکی از بناهای کمتر شناختهشده اما ارزشمند تهران قدیم است؛ آرامگاهی متعلق به دوره قاجار که در دل یکی از کهنترین محلههای پایتخت قرار دارد و بخشی از هویت تاریخی منطقه مولوی به شمار میرود. این بنا پس از درگذشت میرزا سیدابوالقاسم امام جمعه تهران، از شخصیتهای برجسته عصر محمدشاه و سالهای آغازین سلطنت ناصرالدینشاه قاجار، در سال ۱۲۷۱ هجری قمری ساخته شد و به دستور ناصرالدینشاه، گنبدی باشکوه بر فراز مزار او برپا شد. میرزا سیدابوالقاسم که در سال ۱۲۲۲ هجری قمری در تهران متولد شد، از سال ۱۲۶۳ هجری قمری منصب امامت جمعه تهران را بر عهده گرفت و تا پایان عمر در این جایگاه باقی ماند. پس از وفات وی، این مجموعه به آرامگاه خانوادگی امام جمعه تهران و خاندانش تبدیل شد. بقعه سرقبر آقا از دو بخش اصلی تشکیل شده است؛ گنبدخانه که محل دفن سیدابوالقاسم امام جمعه تهران است و گنبد فیروزهایرنگ آن از شاخصترین عناصر معماری بنا به شمار میآید، و صحن یا فضای باز اطراف گنبدخانه که در گذشته بخشی از مجموعه بزرگتری را تشکیل میداد. این مجموعه در کنار قبرستان تاریخی سرقبر آقا قرار داشت؛ گورستانی که در دوره قاجار یکی از مهمترین و بزرگترین آرامستانهای تهران بود و بسیاری از شخصیتهای علمی، فرهنگی و ادبی ایران در آن به خاک سپرده شدند. از جمله چهرههای شناختهشده مدفون در این مجموعه میتوان به مرحوم سعید نفیسی، نویسنده و پژوهشگر برجسته، و ناظمالاطبا، پزشک و ادیب نامدار ایرانی اشاره کرد. هرچند بخش عمده قبرستان تاریخی سرقبر آقا در گذر زمان از میان رفته، اما بقعه و بخش کوچکی از این آرامستان همچنان یادگار تهران قدیم است. معماری این بنا نیز از ویژگیهای منحصربهفردی برخوردار است. طرح کلی بقعه بر اساس الگوی چهارایوانی شکل گرفته و آینهکاریها، گچبریها، رنگآمیزیهای ظریف، سنگتراشیها و کاشیکاریهای آن، از نمونههای ارزشمند هنر دوره قاجار در تهران به شمار میرود. بر کتیبه دور گنبد نیز بخشی از آیه ۳۵ سوره نور به خط استاد محمد و استاد علیاکبر نقش بسته است. اگرچه این بنا امامزاده نیست، اما گنبد شاخص و قدمت تاریخی آن باعث شده است که «سرقبر آقا» در کنار محله مولوی، به یکی از شناختهشدهترین نشانههای هویتی این بخش از تهران تبدیل شود. در طول سالها روایتها و باورهای مختلفی نیز درباره این مکان شکل گرفته است؛ از جمله نقلهایی درباره توسل زنان نازا به این بقعه یا داستانهایی درباره طلاکاریهای گنبد که بخشی از روایتهای شفاهی و خاطرات مردم از این مکان تاریخی را تشکیل میدهد. سرقبرآقا در تهران، ضلع جنوبی چهارراه مولوی، انتهای خیابان شهید مصطفی خمینی (سیروس سابق) واقع شده است.
