عفونت خاموشی که می‌تواند به زخم و سرطان منجر شود

به گزارش جماران به نقل از مجله علمی، باکتری هلیکوباکتر پیلوری (Helicobacter pylori) یا همان «میکروب معده»، یکی از شایع‌ترین عوامل عفونت باکتریایی دستگاه گوارش فوقانی است که در بسیاری از موارد بدون علامت باقی می‌ماند، اما در صورت تشخیص ندادن و درمان نشدن، می‌تواند به التهاب مزمن معده، زخم گوارشی و حتی برخی انواع سرطان معده منجر شود.

برخلاف تصور رایج که این باکتری را تنها عامل سوزش معده یا زخم معده می‌داند، متخصصان تأکید می‌کنند بیشتر افراد آلوده هیچ علامت مشخصی ندارند و تنها در صورت ایجاد التهاب یا زخم، علائم بیماری بروز می‌کند.

هلیکوباکتر پیلوری چیست؟

هلیکوباکتر پیلوری باکتری مارپیچی‌شکلی است که توانایی زندگی در محیط بسیار اسیدی معده را دارد. این باکتری معمولاً در لایه مخاطی پوشاننده دیواره معده مستقر می‌شود و در صورت درمان نشدن، ممکن است سال‌ها در بدن باقی بماند.

بر اساس اعلام مرکز کنترل و پیشگیری از بیماری‌های آمریکا (CDC)، این باکتری ارتباط مستقیمی با زخم معده و زخم اثنی‌عشر دارد.

علائم بیماری

اگرچه بسیاری از مبتلایان بدون علامت هستند، اما در صورت بروز علائم، شایع‌ترین موارد عبارت‌اند از:

• درد یا سوزش در قسمت فوقانی شکم

• تشدید درد هنگام خالی بودن معده

• کاهش موقت درد پس از غذا خوردن یا مصرف داروهای ضداسید

• نفخ و آروغ زدن

• تهوع و سوءهاضمه

• کاهش اشتها

• کاهش وزن ناخواسته

کارشناسان تأکید می‌کنند این علائم اختصاصی هلیکوباکتر پیلوری نیست و ممکن است در بیماری‌هایی مانند رفلاکس معده، اختلالات گوارشی یا عادات غذایی نامناسب نیز مشاهده شود؛ بنابراین مصرف خودسرانه آنتی‌بیوتیک توصیه نمی‌شود.

روش‌های تشخیص

تشخیص قطعی عفونت با انجام آزمایش امکان‌پذیر است. مهم‌ترین روش‌های تشخیصی عبارت‌اند از:

• تست تنفسی اوره (UBT)

• آزمایش آنتی‌ژن مدفوع

• آزمایش خون (که در برخی موارد دقت کمتری دارد)

• آندوسکوپی و نمونه‌برداری از معده در موارد خاص

پزشکان در صورت وجود علائم هشداردهنده، احتمال خونریزی، زخم یا در بیماران سالمند، انجام آندوسکوپی را توصیه می‌کنند.

مهم‌ترین عوارض

متخصصان می‌گویند شایع‌ترین عوارض این عفونت عبارت‌اند از:

• التهاب مزمن مخاط معده

• زخم معده و زخم اثنی‌عشر

• خونریزی گوارشی

• سوراخ شدن دیواره معده یا روده

• انسداد خروجی معده

بر اساس آمار CDC، هلیکوباکتر پیلوری عامل بیش از ۹۰ درصد زخم‌های اثنی‌عشر و تا ۸۰ درصد زخم‌های معده است.

ارتباط با سرطان معده

اگرچه بیشتر مبتلایان هرگز به سرطان مبتلا نمی‌شوند، اما عفونت مزمن هلیکوباکتر پیلوری یکی از عوامل شناخته‌شده افزایش خطر سرطان معده به شمار می‌رود.

آژانس بین‌المللی تحقیقات سرطان (IARC) وابسته به سازمان جهانی بهداشت نیز از سال ۱۹۹۴ این باکتری را در گروه عوامل سرطان‌زای قطعی برای انسان طبقه‌بندی کرده است.

این عفونت همچنین با نوعی سرطان نادر سیستم لنفاوی معده موسوم به لنفوم MALT نیز ارتباط دارد.

علاوه بر این، در برخی بیماران، التهاب مزمن ناشی از این باکتری می‌تواند موجب کمبود آهن یا ویتامین B12 شود.

چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟

در صورت مشاهده علائم زیر، مراجعه فوری به پزشک ضروری است:

• استفراغ خونی

• مدفوع سیاه‌رنگ

• درد شدید و ناگهانی شکم

• کاهش وزن بدون علت

• استفراغ مکرر

• دشواری در بلع

• کم‌خونی بدون علت مشخص

• تداوم درد قسمت فوقانی شکم با وجود درمان

درمان

درمان هلیکوباکتر پیلوری معمولاً با ترکیبی از چند آنتی‌بیوتیک همراه با داروهای مهارکننده اسید معده مانند مهارکننده‌های پمپ پروتون (PPI) انجام می‌شود. متخصصان تأکید می‌کنند نوع درمان باید بر اساس شرایط بیمار، سابقه مصرف دارو و الگوی مقاومت آنتی‌بیوتیکی تعیین شود و استفاده خودسرانه از نسخه‌های قدیمی یا توصیه‌های غیرپزشکی می‌تواند احتمال شکست درمان و مقاومت دارویی را افزایش دهد. همچنین در بسیاری از بیماران، پس از پایان دوره درمان انجام آزمایش مجدد برای اطمینان از ریشه‌کن شدن کامل باکتری ضروری است، زیرا برطرف شدن علائم به‌تنهایی به معنای درمان قطعی نیست.