پژوهشها نشان میدهد تغییرات اقلیمی تنها محیطزیست را تهدید نمیکند؛ این بحران با آسیب به قلب، ریه، مغز و دیگر اندامها، سلامت انسان را نیز به خطر انداخته است.
به گزارش جماران به نقل ازمجله علمی ، سالها تغییرات اقلیمی را موضوعی مربوط به ذوب شدن یخهای قطبی، بالا آمدن سطح دریاها، آتشسوزی جنگلها و سیلابها میدانستیم؛ پدیدهای که بیرون از زندگی روزمره ما رخ میدهد. اما امروز واقعیت تلختر این است که تغییرات اقلیمی دیگر تنها یک بحران زیستمحیطی نیست، بلکه به درون بدن انسان راه یافته است.
این بحران در ریهها با دود و آلودگی هوا، در قلب با موجهای گرما، در مغز با اضطراب و اختلال خواب، در پوست با افزایش اشعه خورشید و حساسیتها، در دوران بارداری، کلیهها، سیستم ایمنی و حتی رشد کودکان خود را نشان میدهد.
بر اساس گزارش «گریست» (Grist)، رسانه تخصصی حوزه اقلیم و محیطزیست، دانشمندان اکنون تغییرات اقلیمی را مجموعهای از فشارهای همزمان بر اندامهای حیاتی بدن میدانند؛ از سیلاب و رطوبت ناشی از آن گرفته تا افزایش دمای آب، گردههای گیاهی و موجهای مکرر گرما. به گفته پژوهشگران، تقریباً هیچکس از آثار این بحران مصون نیست.
قلب؛ نخستین قربانی گرما
در هوای بسیار گرم، قلب برای خنک نگه داشتن بدن مجبور است سختتر کار کند. خون بیشتری به سمت پوست پمپ میشود، فشار بر رگها افزایش مییابد و کلیهها و سیستم تعریق نیز تحت فشار قرار میگیرند.
برای افراد سالم این وضعیت ممکن است قابل تحمل باشد، اما سالمندان، بیماران قلبی، مبتلایان به دیابت و افرادی که زیر آفتاب کار میکنند، در معرض خطر بیشتری قرار دارند.
سازمان جهانی بهداشت اعلام کرده است که استرس گرمایی یکی از مهمترین خطرات محیطی و شغلی محسوب میشود و میتواند بیماریهای قلبی، دیابت، آسم، اختلالات روانی و حتی مرگهای مرتبط با شرایط آبوهوایی را افزایش دهد.
ریهها؛ قربانی آلودگی و دود
تغییرات اقلیمی تنها باعث گرمتر شدن هوا نمیشود، بلکه آلودگی، دود ناشی از آتشسوزی جنگلها و گردوغبار را نیز افزایش میدهد.
دمای بالاتر، تشکیل ازن در نزدیکی سطح زمین را بیشتر میکند و فصل گردهافشانی گیاهان را طولانیتر میسازد؛ موضوعی که بیماران مبتلا به آسم و آلرژی را با مشکلات بیشتری روبهرو میکند.
مرکز کنترل و پیشگیری از بیماریهای آمریکا (CDC) نیز هشدار داده است که تغییرات اقلیمی با افزایش بیماریهای قلبی و تنفسی، مرگومیر ناشی از شرایط جوی شدید و گسترش بیماریهای منتقله از آب، غذا و حشرات همراه است.
مغز؛ قربانی گرما و اضطراب
گرمای شدید تنها بدن را خسته نمیکند، بلکه عملکرد مغز را نیز تحت تأثیر قرار میدهد. اختلال خواب، افزایش اضطراب، افسردگی و استرس پس از وقوع بلایای طبیعی از پیامدهای شناختهشده تغییرات اقلیمی هستند. افرادی که خانه یا شغل خود را در سیل، آتشسوزی یا دیگر حوادث اقلیمی از دست میدهند، ممکن است مدتها با مشکلات روانی دستوپنجه نرم کنند.
بر اساس گزارش Lancet Countdown 2025، ۱۲ مورد از ۲۰ شاخص اصلی سلامت مرتبط با تغییرات اقلیمی به بالاترین سطح ثبتشده رسیدهاند؛ موضوعی که نشان میدهد آثار این بحران دیگر محدود به آینده نیست.
کلیهها؛ در معرض کمآبی
گرمای شدید باعث تعریق بیشتر و از دست رفتن آب و املاح بدن میشود. اگر این کمبود جبران نشود، کلیهها تحت فشار قرار میگیرند و خطر آسیبهای کلیوی، بهویژه در میان کارگران، ورزشکاران و ساکنان مناطق گرم، افزایش مییابد.
بر اساس گزارش Lancet Countdown، تنها در سال ۲۰۲۴ حدود ۶۳۹ میلیارد ساعت کاری در جهان به دلیل گرمای شدید از دست رفته است؛ رقمی که نشان میدهد تغییرات اقلیمی علاوه بر سلامت، بر اقتصاد و معیشت نیز اثر میگذارد.
پوست؛ نخستین سد دفاعی بدن
افزایش دما، تابش شدیدتر خورشید، تعریق، سوختگی، حساسیتهای پوستی و افزایش برخی عفونتها از دیگر پیامدهای تغییرات اقلیمی هستند.
همچنین با تغییر شرایط آبوهوایی، دامنه پراکندگی حشراتی مانند پشهها و کنهها گسترش مییابد و برخی بیماریهای عفونی به مناطق جدید منتقل میشوند.
سازمان ملل هشدار داده است که تغییرات اقلیمی سلامت میلیاردها نفر را از طریق آلودگی هوا، ناامنی غذایی، بیماریهای عفونی، خشکسالی، سیلاب و گرمای شدید تهدید میکند.
بارداری؛ آسیبپذیرتر از همیشه
زنان باردار نیز از گروههای آسیبپذیر در برابر گرمای شدید هستند.مطالعات متعدد نشان دادهاند موجهای گرما میتوانند خطر زایمان زودرس و تولد نوزاد با وزن کم را افزایش دهند؛ بهویژه زمانی که با قطع برق، کمبود آب یا دشواری دسترسی به خدمات درمانی همراه باشند.
غذا و آب؛ پایههای سلامت در خطر
سیلابها میتوانند منابع آب را آلوده کنند، گرما فساد مواد غذایی را سرعت ببخشد و خشکسالی تولید محصولات کشاورزی را کاهش دهد. در نتیجه، خطر بیماریهای منتقله از آب و غذا، سوءتغذیه و ناامنی غذایی افزایش مییابد؛ موضوعی که سازمان بهداشت کشورهای قاره آمریکا نیز بر آن تأکید کرده است.
آمارهایی هشداردهنده
بر اساس گزارش Lancet Countdown، میانگین مرگهای مرتبط با گرما نسبت به دهه ۱۹۹۰ حدود ۲۳ درصد افزایش یافته و در فاصله سالهای ۲۰۱۲ تا ۲۰۲۱ به حدود ۵۴۶ هزار مرگ در سال رسیده است.
همچنین گزارش روزنامه گاردین به نقل از همین پژوهش نشان میدهد گرمای فزاینده اکنون بهطور متوسط هر دقیقه جان یک نفر را در جهان میگیرد.
بحرانی که در بدن احساس میشود
تغییرات اقلیمی دیگر تهدیدی مربوط به آینده نیست؛ بلکه امروز در قالب تنگی نفس، گرمازدگی، اضطراب، اختلال خواب، بیماریهای قلبی و مشکلات جسمی و روانی خود را نشان میدهد.
آنچه در جو زمین رخ میدهد، تنها به آسمان محدود نمیماند؛ بلکه بر ریهها، قلب، مغز، پوست، کلیهها و سلامت نسلهای آینده اثر میگذارد. به همین دلیل، کارشناسان معتقدند مقابله با تغییرات اقلیمی دیگر فقط یک ضرورت زیستمحیطی نیست، بلکه اقدامی حیاتی برای حفاظت از سلامت انسان است.
