سومین نشست از سلسله نشستهای تخصصی «سهشنبههای موزهاندیشی» وزارت میراث فرهنگی، پیش از ظهر امروز(سهشنبه ۲۳ تیر ماه) با حضور حجتالاسلام و المسلمین علی کمساری، رئیس مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی(س)، در حسینیه جماران برگزار شد.
سومین نشست از سلسله نشستهای تخصصی «سهشنبههای موزهاندیشی» وزارت میراث فرهنگی، پیش از ظهر روز سهشنبه ۲۳ تیر ماه در حسینیه جماران برگزار شد.
به گزارش خبرنگار جماران، حجتالاسلام و المسلمین علی کمساری طی سخنانی در این نشست با اشاره به ایام سوگواری ماه محرم و همچنین تشییع باشکوه رهبر شهید انقلاب اسلامی در ایران و عراق، گفت: سال ۲۰۰۷ انجمنی در یونسکو ۱۱ عنوان برای خانهموزهها نامگذاری کردهاند. علیالقاعده چهار خانهموزه امام جزء خانه شخصیتها قرار میگیرد، نه خانه تاریخی از نوعی که مثلاً خانه مشروطه در تبریز هست یا خانه طباطباییها که خانههای زیبا بودند. علیالقاعده خانههای امام شیءمحور نیست؛ یعنی آنچه که برای ما مهم است، روایتمحوری است.
رئیس مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی(س) با بیان اینکه حسینیه و خانه امام در جماران نماد سادهزیستی و نشاندهنده این است که حضرت امام چه سبک زندگیای را در دوره رهبریشان انتخاب کردند، تصریح کرد: جالب است بدانید قریب به اتفاق صحبتهایی که درباره دوره حکومت امیرالمؤمنین(ع) میکنند، این است که ایشان در دوره زمامداری زندگی سادهای داشتند. امام هم پس از پیروزی انقلاب اسلامی تقریباً سادهترین و زاهدانهترین شکل زندگی را داشتند. این خودش روایتگر است.
وی با اشاره به اینکه برنامههای فرهنگی متعددی در حسینیه جماران برگزار میشود، گفت: حسینیه همین الآن کانون برگزاری مناسبتها و نشستها و برنامههای مختلف است، اما باید به سمت جذب بیشتر نسل جوان و نوجوان پیش برویم. در این زمینه ما آماده همکاری و تعامل بیشتر با وزارت میراث فرهنگی هستیم و انتظار داریم در دوره جدید بیشتر از ظرفیتهای این مجموعه استفاده کنیم.
به گزارش خبرنگار جماران، لیلا خسروی، مدیر کل امور موزههای وزارت میراث فرهنگی، نیز در این نشست گفت: هدف ما از برگزاری این نشستها، در واقع معرفی گونههای مختلف موزهها در سراسر کشور است. یکی از انواع موزههای ما که شاید در کشور کمتر شناخته شده، خانهموزههای متعلق به شخصیتهای مهم مملکت است؛ بهویژه خانههای امام که طبق گزارشی که همکارانم به من دادند، چهار مورد هستند.
وی با اشاره به اینکه موزه حضرت امام در حال ساخت است و بهزودی افتتاح خواهد شد، افزود: بههمت ادارهکل موزهها، یک سامانه مجازی هم برای بازدیدهای مجازیمان به نام «ایران موزه» تهیه کردهایم و در حال تهیه محتوای آن هستیم. بخشی از این سامانه میتواند متعلق به خانهموزهها و معرفی موزه حضرت امام باشد. ما در واقع یکسری اولویتبندی انجام دادهایم و انشاءالله بتوانیم در محتوای امسال، در فضای «ایران موزه»، معرفی و بازدید مجازی از خانهموزههای امام را داشته باشیم.
به گزارش خبرنگار جماران، امین عارفنیا نیز در سومین نشست از سلسله نشستهای تخصصی «سهشنبههای موزهاندیشی» وزارت میراث فرهنگی، گفت: مکانها به خودی خود واجد ملاحظاتی هستند که میتوانند در انتقال برخی از احساسات و شرایط، نقشی ایفا کنند که میراث مکتوب و میراث دیداری و شنیداری نمیتواند ایفا کند. مثلاً حسینیه جماران پر از روایت و حکایت است؛ که شاید اگر این مکان الان وجود نداشت، ما در انتقال این روایت با مشکل مواجه میشدیم.
وی افزود: من با خودم فکر میکردم حسینیهای که در حمله ددمنشانه دشمن متأسفانه تخریب شد و عملاً بخش قابلتوجهی از آن از بین رفته است، در ۳۷ سال گذشته حامل روایتها و حامل بسیاری از ملاقاتها و اتفاقات تاریخ معاصر ما بوده است. آنجا چه سرنوشتی باید پیدا کند؟ آیا باید آنجا را احیا کرد؟ آیا باید آنجا با همین شرایط فعلی حفظ شود؟ هر کدامش میتواند حامل یک روایت باشد.
عارفنیا با تقدیر از بیت حضرت امام و دستاندرکاران مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی(س) که در قریب به ۴۰ سال گذشته از بناهای منسوب به امام با رعایت تمام ملاحظات حفاظت کردهاند، اظهار داشت: با همان شرایط و بدون کوچکترین دخل و تصرفی، این بناها در دسترس و در معرض قرار دارند. ما باید به «اصالتِ حضور» در حفاظت از خانهموزهها توجه ویژهای داشته باشیم و این را برای خودمان یک اصل بدانیم؛ اینکه یک خانهموزه حامل بخشی از حافظه ملی ماست و بخشی از حافظه تاریخی ما را با خود حمل میکند. ما باید از آن حافظه تاریخی صیانت و حفاظت کنیم و آن را در معرض اقشار مختلف مردم قرار دهیم.
وی تأکید کرد: به باور من، یکی از وظایف اصلی متولیان و متصدیان خانهموزهها، روایتسازی و انتقال این روایتها به بازدیدکنندگان است. کسانی که اندکی در این حوزهها اهل تأمل هستند، میگویند اگر حتی به قوانین فیزیک و قوانین نیوتن هم پایبند باشیم که «هیچ انرژیای از بین نمیرود»، برخی از این انرژیها احتمالاً در همین محیط باقی مانده است؛ انرژیهایی که برآمده از حضور امام با آن عظمت و ابهت، و حضور شخصیتهایی است که به اینجا آمدهاند. به نظر من کار بسیار مهم و ارزشمندی است که باید به آن پرداخت.
عارفنیا افزود: پیشنهاد من این است که با همفکری و همکاری متولیان خانهموزههای مختلف، یک «مجمع یادمانهای انقلاب اسلامی» تشکیل شود تا متولیان این خانهموزهها با یکدیگر همکاری کنند؛ هم انتقال تجربه داشته باشند و هم در برگزاری رویدادها، برنامهها و کارهای پژوهشی که میتواند در خصوص تاریخ معاصر اتفاق بیفتد، با یکدیگر تعامل داشته باشند.
وی با تأکید بر اینکه باید بتوانیم روایتها و تاریخ شفاهی که این بناها حامل آن هستند را حفظ و صیانت کنیم، گفت: پیشنهاد بعدی من این است که با توجه به بهروز شدن تکنولوژی، بتوانیم مستندسازی سهبعدی از این خانهها و فضاهای تاریخی انجام دهیم تا اگر به هر دلیلی و در اثر هر حادثهای، هر کدام از این بناها دستخوش آسیبی شد، دوستان به این فایلها، اسناد و سوابق دسترسی داشته باشند. پیشنهاد دیگر این است که اگر اداره کل امور موزهها اهتمام داشته باشد، یک «اطلس یادمانهای انقلاب اسلامی» تدوین شود. این خانهموزهها در قالب یک دانشنامه میتوانند هم معرفی شوند و هم اجزای داخلی آنها مستندنگاری و مستندسازی شود.
عارفنیا با تأکید بر اینکه ما باید از «موزههای خاموش» به سمت «موزههای زنده» عبور کنیم، افزود: پیشنهاد بعدی این است که اگر امکان دارد، اداره کل امور موزهها در همکاری با مؤسسات و نهادهای متولی این خانهموزهها، به «تربیت راوی» برای روایتگری و انتقال حکایتهایی که در این بناها وجود دارد، اهتمام ویژهای داشته باشد. ما در موزههایمان غالباً راهنمایانی داریم که آثار را معرفی میکنند؛ اما اگر خانهموزه یک «راوی» مسلط به تاریخ معاصر و مسلط به حکایتهای آن بنای تاریخی داشته باشد، این امر میتواند در انتقال آنچه بنا حامل آن است، بسیار مفید و کارساز باشد.
به گزارش خبرنگار جماران، محمدرضا کارگر، مدیر کل پیشین موزههای وزارت میراث فرهنگی نیز در این نشست با اشاره به انواع خانهموزهها گفت: اگر روزی بر اساس یک فاجعه طبیعی یا غیرطبیعی، شیراز و تمام المانهای معماریاش از بین برود، سرمایههای مادی ما در این شهر ممکن است بر اثر زلزله، سیل یا بمباران مضمحل شود، ولی «حافظ» و «سعدی» میمانند. سرمایههای اجتماعی ما در شیراز، حافظ و سعدی هستند که هیچ عاملی نمیتواند این سرمایه را از این جامعه بگیرد. پس یک جامعه اگر قرار است ببالد، باید به سرمایههای لایزال خود که همان سرمایههای اجتماعیاش هستند، ببالد.
وی با تأکید بر اینکه باید نگاهمان در اداره کل موزهها و میراث فرهنگی را از حب و بغضهای سیاسی جدا کنیم، تصریح کرد: اگر امروز میبینیم که به دلیل مسائل خاص در کشور، موضوعاتی بیش از حد برجسته و برخی سرمایهها نادیده گرفته میشوند، در این زمینه ادارهکل موزهها باید هوشیار باشد. جریانات سیاسی میگذرند؛ اما اگر ما این فرصت را از دست بدهیم و به این سرمایههای اجتماعی در قالب «خانهموزه» که صریحترین و مستقیمترین نگاه به بحث حفاظت است توجه نکنیم، این فرصت برای همیشه از دست میرود.
کارگر با تأکید بر ضرورت سرمایهگذاری در این بخش، افزود: خیلی نباید مقدسسازی یا قضاوت کنیم؛ بلکه باید تأثیرگذاری افراد را در حوزه تخصصی خودشان بپذیریم. امروز تلاش برای حفظ این سرمایههای اجتماعی در این کشور، یک جهاد فرهنگی است. ما باید جامعه آیندهمان را چنان تربیت کنیم که دستش پر باشد؛ باید احساس کند در کشوری است که هر جای آن را نگاه میکند، یک شخصیت عظیم وجود دارد که برای هدایت یک جامعه کافی است. در همسایگی او، شخصیتهای دیگری وجود دارند. شما به شهرهای مختلف و استانهای مختلف ما بروید؛ افراد تأثیرگذار را شناسایی کنید.
وی با اشاره به گستردگی حوزه «خانهموزه»، افزود: شخصیتهای نظامی ما نیز امروز جزو شخصیتهای تأثیرگذار هستند که این خاک و این سرزمین را برای ما حفظ کردند. ما باید از همین حالا برای سردار حاجیزاده و سردار باقری در فکر باشیم که خانههایشان تبدیل به خانهموزه شود تا فداکاریها و جسارتهای آنها حفظ گردد. این نیز ژانری از کشور ماست؛ این نیز بیانگر دفاعیات، خوندادنها و شهادتهایی است که در این برهه لازم و نیاز بوده و خلق شده است.
