یکی از شاگردان آیتالله شهید خامنهای با تأکید بر اینکه رهبر شهیدمان همواره از مردم و مسئولان اعتماد به نفس و خودباوری را انتظار داشتند، گفت: آن فقیه و عالم ربانی با ذهنی باز، دور از تعصب و «انعطافپذیری شناختی» (Cognitive Flexibility)، آماده شنیدن دیدگاههای مختلف بودند، اما در عین حال در رفتار شخصی، بسیار متدین، مقید، پایبند و شدیداً علاقهمند به سنن و آداب دینی بودند. این جمع، جمعی است که در روزگار ما کمتر میتوان نمونههای برجسته آن را مشاهده کرد.
حجتالاسلام و المسلمین شهاب مرادی، به خبرنگار جماران گفت: بر اساس سالها مشاهداتم از آن عبد صالح خدا و رهبر فرزانه و حکیم، اعلی الله مقامه الشریف، آنچه در «شخصیت» ایشان نمایان و آشکار بود و بیش از همه برای من برجسته بود، «انسجام درونی»، «خودتنظیمیِ هیجانی» (Emotional Self-Regulation)، نظم فکری، حضور ذهن قوی و عقلانیت در ارزیابیها و خردمندی در تصمیمگیری بود. در رفتار و گفتار ایشان نشانی از شتابزدگی، واکنشهای هیجانی یا داوریهای عجولانه یا پیشداوریهای مرسوم را ندیدم.
وی افزود: آرامش، استقامت و «ظرفیت بالای تحمل فشار» (Stress Tolerance) نیز در شخصیت ایشان در حد اعلی کاملاً مشهود بود. «به تعبیر روانشناسیِ شخصیت» میان باورها، ارزشها و رفتارهای ایشان «یکپارچگی و هماهنگی درونی» مشاهده میشد که از «ثبات شخصیت» و «بلوغ روانشناختی» (Psychological Maturity) و مرتبهای ممتاز از تعالی و فرزانگی شخصیت حکایت داشت. در میان شخصیتهای برجستهای که توفیق آشنایی یا شاگردی آنان را داشتهام، این ویژگیها در کنار هم از ایشان شخصیتی بینظیر ساخته بود.
این استاد دانشگاه اظهار داشت: یکی دیگر از ویژگیهای برجسته آن عالم کامل، حافظه کمنظیر و حضور ذهن قابل توجه بود؛ حافظه و حضور ذهنی که برایم واقعاً شگفتانگیز بود. در فضای درس، این ویژگیها در کنار احاطه و تسلط ایشان بر فقه، اصول، رجال و روایات اهلبیت علیهمالسلام و پاسخهای دقیق و ارتجالی ایشان به پرسشهای فضلای حاضر در درس نمایان میشد. به گمان من، این ویژگی تنها حاصل حافظه قوی نبود، بلکه از نظم ذهنی، تمرکز و توجه عمیق به پدیدهها و امور و به انسانها حکایت داشت و میتوان آن را محصول کارکرد مطلوب «فرایندهای شناختی» (Cognitive Processes)، «توجه پایدار» (Sustained Attention) و «سازمانیافتگی ذهنی» ایشان دانست.
وی افزود: همیشه در ایشان نوعی «خودکارآمدی» (Self-Efficacy) عمیق و ذاتی میدیدم؛ یعنی باور به امکان اقدام، حل مسأله و عبور از دشواریها. رهبر شهیدمان و آن مجاهد خستگیناپذیر، از مردم و مسئولان همواره این خودکارآمدی، اعتماد به نفس و خودباوری را انتظار داشتند.
این چهره حوزوی و دانشگاهی ادامه داد: نکته مهم دیگر، جمع میان آزاداندیشی و تدین بود. آن فقیه و عالم ربانی با ذهنی باز، دور از تعصب و «انعطافپذیری شناختی» (Cognitive Flexibility)، آماده شنیدن دیدگاههای مختلف بودند، اما در عین حال در رفتار شخصی، بسیار متدین، مقید، پایبند و شدیداً علاقهمند به سنن و آداب دینی بودند. این جمع، جمعی است که در روزگار ما کمتر میتوان نمونههای برجسته آن را مشاهده کرد.
وی در پایان یادآور شد: با این همه، معتقدم روانشناسی به تنهایی برای فهم ابعاد چنین شخصیت کامل و الهی، کافی نیست. روانشناسی میتواند از این موارد بگوید؛ اما برای فهم زوایای الهی شخصیت آن یگانه دوران، که اغلب آن موارد پنهان و مکتوم مانده و نیز عیار ایمان و اخلاص و فضائل و مکارم اخلاقی، عرفانی و معرفتی ایشان، باید به سراغ علم عرفان و علم اخلاق رفت. تنها با همکاری این علوم شاید بتوان اندکی به «بلندای قامتِ یقین او به وعدههای الهی» نظر افکند و بخشی از «راز آرامش، استقامت و استواری» آن سید و آقای شهید را درک کرد.
